Chó và mèo sống chung được khi được làm quen theo giai đoạn: đổi mùi trước, nhìn nhau qua cửa chắn sau, rồi gặp trong phòng khi chó đeo dây, và chỉ thả tự do khi chó đã quay khỏi mèo được một cách dễ dàng. Thời gian tuỳ con: có nhà vài tuần, có nhà vài tháng. Tiêu chí để sang bước là thái độ của con vật, không phải số ngày.
Bài này dành cho nhà đã có một trong hai con và đón thêm con kia, hoặc cả hai đã ở cùng nhà mà chó vẫn rượt mèo. Phần quan trọng nhất không nằm ở lần gặp đầu, mà ở chuyện mèo luôn có đường thoát lên cao và chó học được một việc khác để làm khi nhìn thấy mèo.
Trước khi bắt đầu: con chó này có hợp sống với mèo không
Mỗi con chó có mức độ hứng thú với vật nhỏ chạy nhanh khác nhau. Có con nhìn mèo như nhìn một chiếc gối. Có con dán mắt, người khựng lại, hạ thấp thân, run đuôi: đó là chuỗi rình săn, và với những con này việc làm quen phải chậm hơn nhiều, có khi phải giữ cách ly lâu dài. Một số giống được tạo ra để săn hoặc chăn có xu hướng này rõ hơn, nhưng cá thể vẫn quan trọng hơn giống.
Thử một phép quan sát đơn giản: cho chó nhìn thấy mèo qua cửa kính hay cửa chắn ở khoảng cách xa, có người cầm dây. Gọi tên chó. Nếu chó quay lại ngay, ăn được thưởng, rồi chỉ liếc mèo, đó là khởi đầu tốt. Nếu chó không nghe tiếng gọi, không ăn, mắt dán chặt, cả thân cứng lại, hãy coi đây là một dự án dài, và cân nhắc nhờ người huấn luyện ngay từ đầu.
Mèo cũng vậy. Mèo đã từng sống với chó thường bình tĩnh hơn. Mèo già, mèo đang ốm, mèo rất nhút nhát cần nhịp chậm hơn. Dù là con nào, an toàn của mèo là ưu tiên đầu: một cú đớp của chó lớn có thể gây chết mèo trong vài giây.
Bốn giai đoạn và tiêu chí để sang bước
Mỗi giai đoạn chỉ chuyển khi cả hai con đạt tiêu chí trong vài ngày liền. Lùi một bước là chuyện thường, không phải thất bại.
| Giai đoạn | Làm gì | Sang bước khi |
|---|---|---|
| 1. Đổi mùi | Mèo ở phòng riêng có khay, nước, chỗ cao. Đổi khăn nằm của hai con cho nhau, cho ngửi kèm thưởng. Thay phiên cho mỗi con đi dạo vùng của con kia lúc con kia vắng mặt | Cả hai ngửi khăn của nhau rồi bỏ đi, ăn uống bình thường |
| 2. Nhìn qua cửa chắn | Cửa chắn cao ở cửa phòng mèo, chó đeo dây ở xa. Chó nhìn mèo thì được thưởng, rồi tập quay khỏi mèo khi được gọi | Chó nằm thư giãn được khi mèo đi lại sau cửa chắn |
| 3. Gặp trong phòng, chó đeo dây | Phòng có nhiều chỗ cao cho mèo. Chó đeo dây lỏng, nằm trên thảm của nó, nhai đồ gặm. Mèo tự chọn đi lại | Chó không lao theo khi mèo chạy, mèo dám đi xuống sàn |
| 4. Thả có người trông | Chó kéo dây ngắn trên sàn để dễ nắm khi cần. Người lớn ngồi trông. Khi không ai trông, quay về cách ly | Nhiều tuần không có cú đuổi nào, mèo đi lại bình thường |
Đừng bỏ qua giai đoạn một vì "nó chỉ là mùi". Đổi mùi giúp lần gặp đầu bớt bất ngờ, và nhiều cặp chó mèo phản ứng dịu đi rất rõ sau vài ngày đổi khăn.
Bài tập "nhìn mèo, nhìn chủ" ở giai đoạn hai
Đây là bài tập lõi của cả quá trình. Chó học rằng thấy mèo là tín hiệu để quay về phía người chủ, thay vì lao tới:
- Chó đeo dây, đứng ở khoảng cách đủ xa để vẫn ăn được thưởng. Người chủ cầm sẵn những miếng thưởng nhỏ, mềm, ngon hơn thức ăn thường.
- Mèo xuất hiện sau cửa chắn. Ngay khi chó nhìn mèo, nói từ đánh dấu như "đúng" và thưởng. Chưa cần chó làm gì khác.
- Lặp nhiều lần. Dần dần chó nhìn mèo rồi tự quay về phía người chủ, chờ thưởng. Lúc đó đánh dấu ngay khi chó quay đầu.
- Khi chó quay đầu dễ dàng, tiến gần cửa chắn thêm một chút. Mỗi phiên chỉ vài phút, dừng khi chó còn đang làm tốt.
- Nếu chó đứng cứng, không ăn thưởng, rên hay sủa, tức là quá gần. Lùi xa ra, hoặc che bớt cửa chắn bằng tấm vải.
- Kết thúc phiên bằng việc đưa chó ra khỏi phòng, không để mèo là người bỏ đi trước khiến chó nhào theo.
Nhà anh Minh có chú chó lai hai tuổi và một con mèo vừa nhận về. Tuần đầu chó dán mắt vào cửa chắn tới mức không ăn được. Anh lùi chó ra tận đầu hành lang, tập ở đó gần một tuần, rồi mới tiến lên từng bước. Chậm ở chỗ đầu, nhanh ở chỗ sau.
Buổi gặp đầu ở giai đoạn ba: kịch bản mười phút
Lần đầu hai con ở chung một phòng không có cửa chắn ở giữa nên được lên kịch bản như một buổi tập, có hai người lớn, kết thúc sớm khi mọi thứ còn tốt:
- Dắt chó đi dạo lâu trước đó, cho chó đi vệ sinh, mỏi chân. Chó đói nhẹ thì thưởng có giá trị hơn.
- Chó vào phòng trước, đeo dây gắn vào vòng cổ hoặc đai ngực, một người giữ dây lỏng. Chó nằm trên thảm của nó, có đồ gặm.
- Người thứ hai mở cửa phòng mèo và đi chỗ khác. Không bế mèo vào. Mèo ra hay không, ra lúc nào, là việc của mèo.
- Mỗi lần chó nhìn mèo rồi tự quay lại, người giữ dây đánh dấu và thưởng. Chó đứng dậy định đi về phía mèo thì gọi tên, thưởng khi nó quay lại.
- Mèo có thể chỉ đứng ở cửa nhìn, cũng có thể đi vòng quanh phòng trên kệ. Cả hai đều tốt. Không gọi mèo xuống.
- Sau khoảng mười phút, hoặc sớm hơn nếu chó bắt đầu rên hay mèo phồng đuôi, dắt chó ra khỏi phòng trước. Ghi lại ba dòng: chó nhìn mèo bao nhiêu lần, quay lại có dễ không, mèo đi đến đâu.
Những buổi sau kéo dài dần lên, vẫn với dây. Dây ở giai đoạn này không phải để giật, chỉ để chắc rằng chó không bao giờ có cơ hội lao tới. Một lần lao được thì mấy tuần tập trước đó lùi lại khá nhiều.
Áp vào nhà mình: điều chỉnh theo từng cặp chó mèo
Mỗi cặp có một chỗ vướng riêng. Bảng dưới gợi ý cách điều chỉnh cho những trường hợp hay gặp:
| Tình huống | Chỗ hay vướng | Điều chỉnh |
|---|---|---|
| Chó con nghịch, mèo trưởng thành | Chó con nhảy vồ, cắn đuôi mèo đùa | Phiên ngắn, chó con mệt mới gặp; tách ngay khi chó con bám theo |
| Chó lớn năng động, mèo trẻ nhanh nhẹn | Mèo chạy làm chó hứng đuổi | Tập kỹ giai đoạn hai, nhiều chỗ cao; giữ dây kéo trên sàn lâu hơn |
| Chó đã quen mèo, mèo mới đón về | Mèo sợ, trốn nhiều ngày | Kéo dài giai đoạn một, cho mèo phòng riêng đủ đồ, không vội |
| Chó già điềm tĩnh, mèo con | Mèo con trèo lên, cắn tai chó già | Cho chó già chỗ nằm mèo con không với tới, tách khi chó già mệt |
| Mèo già, ít đi lại | Không nhảy cao được để thoát | Dựng bậc thang lên kệ thấp, phòng riêng có cửa chắn khe mèo |
Bác Tư nuôi mèo già nhiều năm rồi nhận thêm chú chó nhỏ của cháu gửi lại. Nhà làm bậc lên bậu cửa sổ cho mèo và giữ mèo ở phòng riêng gần hai tháng. Đến giờ hai con vẫn không thân, nhưng mèo đi lại khắp nhà, chó chỉ ngửi rồi quay đi. Với mèo già, sống yên cạnh nhau đã là kết quả tốt.
Sắp xếp nhà để mèo luôn an toàn
Phần lớn việc giữ hoà khí giữa chó và mèo là việc bố trí nhà. Kiểm những điểm sau:
- Đường lên cao ở mỗi phòng. Kệ, nóc tủ, cây leo, bậu cửa sổ có đệm. Mèo phải lên được cao trong một hai bước nhảy từ bất cứ chỗ nào.
- Phòng riêng của mèo. Cửa chắn có khe mèo chui qua mà chó không chui được, hoặc cửa chắn đặt cao hơn mặt sàn một chút cho mèo lách bên dưới nếu chó đủ to.
- Khay cát ở chỗ chó không vào. Chó hay ăn phân mèo và rình khay; mèo bị rình khi đang đi vệ sinh sẽ bỏ khay.
- Bát ăn của mèo đặt trên cao. Chó ăn vụng thức ăn mèo vừa béo lên vừa gây tranh chấp.
- Cho ăn tách chỗ, tách giờ nếu cần. Không đặt hai bát gần nhau, đặc biệt với chó hay giữ đồ ăn.
- Đồ chơi của chó cất đi khi hai con ở cùng phòng. Đồ chơi làm chó cao hứng, và chó cao hứng dễ đổi sang đuổi mèo.
Mèo có đường thoát thì mèo bình tĩnh hơn, và mèo bình tĩnh không chạy, nên chó bớt có cái để đuổi. Ngược lại một con mèo bị dồn vào góc sẽ chạy hoặc cào, và cả hai cách đều làm mọi thứ tệ hơn.
Lỗi hay mắc và khi nào phải dừng hẳn
"Để chúng tự giải quyết với nhau." Thả chung từ ngày đầu để xem "đứa nào làm vua" có thể kết thúc bằng mèo bị thương hoặc một nỗi sợ theo mèo cả đời. Không có bước nào trong quá trình này cần để con vật tự xử.
Ôm mèo đưa tới sát mặt chó. Mèo bị giữ chặt không thoát được, chó thì thấy một thứ đang giãy giụa. Luôn để mèo tự chọn khoảng cách.
Quát hoặc giật dây khi chó nhìn mèo. Chó học rằng mèo xuất hiện là có chuyện khó chịu, và càng căng thẳng hơn khi thấy mèo. Thưởng việc quay đi hiệu quả hơn nhiều.
Coi chuyện chó đuổi là chơi đùa. Mèo chạy, chó đuổi, mèo trốn lên kệ: nhiều nhà thấy vui. Mèo không vui. Mỗi lần đuổi được là chó tập thêm một lần đuổi.
Khi nào dừng lại và tìm người giúp. Chó đã chạm được vào mèo, chó có chuỗi rình, khựng, lao rõ ràng, hoặc mèo bỏ ăn, đi bậy, trốn nhiều ngày. Lúc ấy quay về cách ly hoàn toàn và hỏi chuyên gia hành vi. Nếu mèo bị chó cắn, kể cả vết nhỏ, đưa đi thú y ngay vì vết thương nhỏ ngoài da có thể che tổn thương lớn bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Chó con và mèo trưởng thành có dễ làm quen hơn không?
Thường dễ hơn vì chó con chưa có thói đuổi, nhưng chó con lại rất nghịch và hay nhảy vồ, mèo dễ bực. Vẫn làm đủ các giai đoạn, cho mèo nhiều chỗ cao, và dừng ngay khi chó con bám theo mèo quá mức.
Bao lâu thì chó và mèo có thể ở chung không cần người trông?
Tuỳ từng cặp. Nhiều nhà mất vài tháng, một số nhà không bao giờ để hai con ở một mình với nhau. Chỉ nên thử khi đã nhiều tuần không có cú đuổi nào, và thử từng khoảng ngắn trước.
Mèo cứ tát chó, có cần can thiệp không?
Một cái tát nhẹ khi chó lại quá gần là mèo đang đặt ranh giới, thường không cần làm gì ngoài gọi chó ra và thưởng. Nếu mèo tấn công liên tục, mèo đang rất sợ: lùi về giai đoạn trước và tăng chỗ cao.
Chó nhà em rình và lao theo mèo hàng xóm, có nuôi thêm mèo được không?
Đó là dấu hiệu chó có hứng thú săn mạnh. Không nên đón mèo về khi chưa tập được bài nhìn và quay đi với mèo ngoài đường, và nên nhờ người huấn luyện đánh giá trước. Có những con chó không hợp sống với mèo, chấp nhận điều đó là bảo vệ cả hai.
Có nên cho chó đeo rọ mõm khi gặp mèo?
Rọ mõm là lớp an toàn thêm với chó từng lao vào vật nhỏ, nhưng phải tập cho chó đeo rọ mõm thoải mái từ trước, nếu không chó sẽ gắn rọ mõm với mèo. Rọ mõm không thay cho việc tập, chỉ là lưới đỡ.
Chó ăn phân trong khay cát mèo thì phải làm sao?
Đặt khay ở chỗ chó không vào được, như sau cửa chắn có khe mèo chui hoặc khay có nắp quay lối vào sát tường. Dọn khay thường xuyên. Đừng mắng chó, vì chó sẽ chỉ ăn vội hơn khi không ai thấy.