PhucTung.comPhục Tùng
Sống chung trong gia đình

Cả nhà cùng dạy một con chó: thống nhất từ lệnh, luật trong nhà và ai cho ăn

Bảng từ lệnh chung cho cả nhà, luật ghế, giường, bàn ăn viết ra một lần, chia việc theo người và tuổi, quản lý phần thưởng trong ngày và buổi họp nhà mười lăm phút.

Three generations of a Vietnamese family sit on a living room floor in a loose circle around a young dog lying down, faces unseen, viewed from above, warm late afternoon light

Chó học nhanh nhất khi cả nhà dùng cùng một từ cho cùng một việc, giữ cùng một luật về ghế, giường, bàn ăn, và thống nhất ai cho ăn, ai cho thưởng, bao nhiêu. Mỗi người một kiểu, chó không phải cứng đầu: nó đang cố đoán xem hôm nay, với người này, luật là gì.

Bài này giúp cả nhà ngồi lại một lần và viết ra: bảng từ lệnh chung, luật nhà, phân việc theo người và theo tuổi, cách quản lý phần thưởng để chó không béo lên, và một buổi họp nhà ngắn mỗi tuần. Cuối bài là cách nói chuyện khi trong nhà có người chưa đồng ý với cách dạy bằng phần thưởng.

Vì sao chó chỉ nghe lời một người trong nhà

Nhà nào cũng có cảnh này: con chó ngồi ngay khi mẹ nói, nhưng bố nói "ngồi xuống" thì nó đứng nhìn, con trai nói "sít" thì nó lại nhảy lên. Người ta hay kết luận chó "chỉ sợ mẹ" hay "chỉ thương mẹ". Thật ra chó chỉ đang trả lời đúng cái nó đã học: mẹ nói một từ ngắn, nói một lần, rồi thưởng. Những người còn lại nói những từ khác, nói nhiều lần, và không theo sau bằng gì.

Chó không hiểu câu, chó hiểu âm thanh đi kèm một kết quả. "Ngồi", "ngồi xuống", "ngồi đi nào" với chó là ba âm thanh khác nhau. Lệnh nói ba lần liền thì chó học rằng hai lần đầu không tính. Một người cho lên ghế, một người đuổi xuống, chó học rằng ghế lúc được lúc không, và nó sẽ thử mãi.

Còn một điều nữa ít ai để ý: chó đọc cả cử chỉ. Có người nói "ngồi" kèm tay giơ lên, có người cúi người về phía trước, có người chỉ tay xuống đất. Với chó, cử chỉ nhiều khi còn rõ hơn lời. Khi thống nhất từ lệnh, cả nhà thống nhất luôn một cử chỉ tay đi kèm, đứng thẳng người khi nói.

Vì vậy việc đầu tiên không phải là tập thêm, mà là thống nhất. Một tờ giấy dán ở cửa tủ lạnh có bảng từ lệnh và luật nhà làm được nhiều hơn một tháng tập của riêng một người.

Bảng từ lệnh chung cho cả nhà

Cả nhà chọn một từ cho mỗi việc, mỗi từ thật ngắn, không giống nhau về âm, và không trùng với tên chó. Ví dụ dưới đây, nhà bạn có thể đổi từ khác, miễn là cả nhà dùng y như nhau:

Việc muốn chó làmTừ cả nhà dùngTránh dùng
Ngồi xuống"Ngồi""Ngồi xuống đi", "sít", "ngồi ngồi ngồi"
Nằm xuống"Nằm""Xuống" (dễ lẫn với lệnh xuống khỏi ghế)
Đến chỗ người gọi"Lại đây"Gọi tên rồi mắng khi chó tới
Rời khỏi ghế, giường"Xuống""Đi chỗ khác", "cút"
Thả vật trong miệng"Nhả"Giằng, kéo đồ ra khỏi miệng
Về ổ nằm"Về chỗ""Vào chuồng" khi chuồng là chỗ phạt
Kết thúc lệnh, được tự do"Xong"Im lặng bỏ đi, chó không biết đã hết chưa
Đánh dấu đúng, sắp có thưởng"Đúng"Khen dài dòng trước khi thưởng

Luật đi kèm bảng: nói lệnh một lần, giọng bình thường. Chó không làm thì chờ vài giây, giúp chó bằng cử chỉ hoặc dẫn bằng thưởng, chứ không nói to hơn hay lặp lại. Nếu chó không làm được ở đây, có thể lệnh ấy chưa đủ chắc ở chỗ có xao nhãng, cần tập lại ở chỗ dễ hơn.

Luật trong nhà: viết ra một lần, cả nhà cùng giữ

Mỗi nhà có quyền có luật riêng. Điều quan trọng là luật rõ, và mọi người giữ như nhau. Cả nhà trả lời từng câu dưới đây, viết câu trả lời ra:

  • Ghế sofa: chó được lên không, lên lúc nào, có cần được mời không. Nhiều nhà chọn: chỉ lên khi được gọi "lên", xuống khi nghe "xuống".
  • Giường ngủ: phòng nào chó được vào, có được ngủ trên giường không.
  • Bàn ăn: chó nằm ở đâu khi cả nhà ăn; có ai được cho chó ăn từ bàn không. Khuyên chọn "không ai cả".
  • Bếp: chó có được vào lúc đang nấu không. Bếp nóng, dao, đồ ăn rơi xuống là chỗ nguy hiểm.
  • Chào khách và chào người nhà: chó chồm lên thì không ai đáp lại, bốn chân trên sàn mới được vuốt.
  • Cửa ra vào: chó ngồi chờ, nghe "xong" mới được ra.
  • Đồ chơi: đồ nào là của chó, đồ nào trẻ không được đưa cho chó.

Luật nào khó giữ với một người thì sửa luật cho dễ hơn, đừng để luật trên giấy một kiểu mà trong nhà một kiểu. Ví dụ ông nội muốn chó lên ghế ngồi cùng xem tivi: luật có thể là chó lên ghế khi được mời, và chỉ ghế của ông.

Chia việc theo người và theo tuổi

Chia việc giúp không ai phải gánh hết, và chó có lịch đều đặn. Dưới đây là ví dụ cho một nhà có bố mẹ, ông bà và hai con:

NgườiViệc nhậnGhi chú
BốĐi dạo sáng, tập đi dây không kéoĐi đều giờ, kể cả cuối tuần
MẹCho ăn tối, tập lệnh mới mỗi tuần một lệnhTập năm phút sau bữa của chó
Ông bàChải lông, cho ăn trưa, trò giấu thưởng trong nhàViệc ngồi, không cần sức
Con lớn khoảng 10–14 tuổiÔn các lệnh đã biết, đổ nước, cùng đi dạo chiều có người lớnDùng đúng từ trong bảng
Con nhỏ khoảng 5–8 tuổiĐong thức ăn cùng người lớn, thả thưởng khi chó ngồiLuôn có người lớn bên cạnh

Trẻ nhỏ thích được giao việc, nhưng đừng giao cho trẻ việc mà nếu trẻ quên thì chó bị đói hay khát. Việc chính luôn có người lớn chịu trách nhiệm, trẻ chỉ góp phần. Thêm một cột "người dự phòng" cho mỗi việc, để khi ai đó ốm hay đi vắng, việc vẫn chạy. Mỗi tháng có thể đổi vai một lần, để chó quen làm việc với mọi người trong nhà chứ không gắn chặt một việc với một người, và để không ai thấy mình bị gán mãi một việc khó.

Phần thưởng: ai cho, cho bao nhiêu, cho lúc nào

Một hộp thưởng chung mỗi ngày. Buổi sáng chia ra một hộp thưởng cho cả ngày, đặt ở chỗ ai cũng lấy được. Hết hộp là hết thưởng trong ngày. Cách này giúp chó không béo lên vì mỗi người cho một ít mà không ai biết.

Trừ vào bữa ăn. Ngày tập nhiều, bớt một ít thức ăn bữa tối. Phần thưởng nhỏ bằng hạt ngô là đủ; chó cần được thưởng nhiều lần, không cần miếng to.

Chỉ thưởng điều mình muốn thấy lại. Cho chó một miếng khi nó đang sủa đòi ăn là dạy chó sủa đòi ăn. Cả nhà thống nhất: thưởng khi chó ngồi, nằm, im lặng.

Thưởng không chỉ là đồ ăn. Được ra ngoài, được ném bóng, được lên ghế khi luật cho phép, được vuốt ở chỗ nó thích. Ông bà, trẻ nhỏ có thể dùng những phần thưởng này nhiều hơn.

Giữ món ngon nhất cho lệnh khó nhất. Cả nhà thống nhất một món thưởng đặc biệt, như miếng thịt luộc nhỏ, chỉ dùng cho lệnh "lại đây" ở ngoài trời hay những lúc chó phải bỏ một thứ rất hấp dẫn. Nếu ai cũng dùng món này cho lệnh ngồi trong nhà, đến lúc cần thì món ấy đã hết sức hút.

Ghi lại khi cho đồ ăn ngoài lệ. Ai cho chó xương, cho đồ ăn của người, ghi vào tờ giấy ở tủ lạnh. Chó đau bụng, nôn ói thì cả nhà biết ngay nguyên nhân để báo bác sĩ thú y.

Buổi họp nhà mười lăm phút mỗi tuần

Một buổi họp ngắn cuối tuần giữ cho cả nhà đi cùng một hướng. Làm theo khung sau:

  1. Mỗi người nói một điều chó làm tốt trong tuần. Bắt đầu bằng điều tốt để không ai thấy mình bị trách.
  2. Mỗi người nói một chỗ còn vướng, kể đúng tình huống: ở đâu, lúc nào, chó làm gì, mình làm gì.
  3. Chọn một việc duy nhất để cả nhà tập trong tuần tới, ví dụ không đáp lại khi chó chồm lên.
  4. Kiểm lại bảng từ lệnh và luật nhà, sửa chỗ nào không ai giữ được.
  5. Xem lại bảng chia việc, đổi người nếu có ai bận.
  6. Kết thúc bằng một trò chơi với chó mà cả nhà cùng tham gia, như trò gọi qua lại giữa các phòng.

Nhà anh Minh có chú chó lai hai tuổi kéo dây với bố, nhưng đi ngoan với con gái. Ở buổi họp, hai người kể ra và phát hiện con gái dừng lại mỗi khi dây căng, còn bố thì cứ thế đi tiếp. Tuần sau đó cả nhà dắt chó theo cách của con gái. Những phát hiện như vậy chỉ có khi mọi người cùng ngồi lại kể.

Khi trong nhà có người chưa đồng ý: nói chuyện thế nào

Hiểu vì sao người đó nghĩ khác. Ông bà nuôi chó nhiều chục năm theo kiểu quát, đánh, xích. Đó là cách quen thuộc của cả một thế hệ, không phải vì họ không thương chó. Bắt đầu bằng sự tôn trọng, không bằng việc bảo người lớn sai.

Giải thích bằng kết quả, không bằng lý thuyết. Đánh và quát làm chó sợ người đánh, lủi đi làm chuyện ấy lúc không ai thấy, có con còn gầm gừ cắn lại khi bị dồn. Dạy bằng thưởng làm chó muốn làm đúng. Mời người đó xem một buổi tập năm phút.

Giao cho người đó một việc dễ thành công. Ví dụ thưởng khi chó ngồi chờ ở cửa. Người lớn tuổi thấy chó làm được nhờ mình, thường sẽ đổi ý nhanh hơn mọi lời giải thích.

Giữ một luật không thương lượng. Không đánh, không dùng vòng cổ điện, không xích siết. Những thứ khác có thể nhường nhau, điều này thì cả nhà phải giữ.

Khi nào nhờ người ngoài. Nếu bất đồng trong nhà làm chó căng thẳng rõ, như sợ một người, gầm gừ với một người, hoặc chó đã có hành vi khó như cắn, giữ đồ, hãy mời một người huấn luyện dùng phương pháp tích cực tới nói chuyện với cả nhà. Người ngoài đôi khi nói được điều người trong nhà nói mãi không ai nghe.

Câu hỏi thường gặp

Chó chỉ nghe lời mẹ, không nghe lời bố, có phải do chó chọn chủ?

Thường là do cách nói và cách thưởng khác nhau. Người chó nghe lời thường nói một từ ngắn, nói một lần và thưởng ngay. Để người còn lại tập vài ngày theo đúng cách ấy, dùng đúng từ trong bảng, chó sẽ nghe lời người đó nhanh.

Có nên để trẻ con tự dạy lệnh mới cho chó?

Trẻ có thể góp sức ôn lại các lệnh chó đã biết, nhưng lệnh mới nên do người lớn dạy trước cho chắc. Trẻ hay nói lặp, nói to, thưởng chậm, chó dễ học sai. Khi chó đã làm tốt với người lớn, trẻ tham gia sẽ dễ hơn.

Nhà có người cho chó lên giường, có người không, phải làm sao?

Chọn một luật mà cả nhà giữ được, ví dụ chó chỉ lên giường ở phòng của người cho phép, và chỉ khi được mời. Luật ở phòng nào giữ đúng ở phòng đó, chó phân biệt được nếu mỗi phòng nhất quán.

Đổi từ lệnh đã dùng lâu có làm chó rối không?

Có rối một chút trong vài ngày. Cách làm là nói từ mới ngay trước từ cũ trong một thời gian, rồi bỏ dần từ cũ. Nếu chó đã nghe một từ rất tốt, giữ nguyên từ ấy cho cả nhà dùng là đơn giản hơn.

Ông bà quen đánh chó khi chó làm sai, khuyên thế nào cho khéo?

Bắt đầu bằng việc nhờ ông bà một việc dễ thành công với phần thưởng, để ông bà thấy kết quả tận mắt. Giải thích bằng chuyện thực tế: chó bị đánh sẽ né ông bà, có con còn đớp lại. Giữ một luật chung là không đánh, những chuyện khác có thể nhường nhau.

Bao lâu thì nên họp nhà về chuyện dạy chó một lần?

Mỗi tuần một lần trong vài tháng đầu là vừa, mỗi lần chừng mười lăm phút. Khi mọi thứ đã thành nếp, có thể giãn ra mỗi tháng một lần, hoặc họp khi có thay đổi lớn như có em bé, có người chuyển tới ở cùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138