Mèo và trẻ sơ sinh sống chung được nếu nhà làm đủ bốn việc: giữ mèo ra khỏi nôi và chỗ bé ngủ, giao việc dọn khay cát cho người không mang thai, cho mèo nhiều chỗ cao để lánh khỏi tiếng ồn, và giữ nguyên giờ ăn, giờ chơi của mèo. Mèo ít khi chủ động làm hại em bé; nguy cơ đến từ việc mèo nằm sát bé lúc ngủ, cào khi bị túm, và từ vệ sinh khay cát.
Bài này đi từ những tuần trước sinh tới vài tháng đầu sau khi bé về. Mèo khác chó ở chỗ không cần dắt, không cần lệnh, nhưng lại rất nhạy với đổi chỗ đồ đạc và mùi lạ. Phần lớn việc tập là sắp xếp nhà cửa sao cho lựa chọn đúng của mèo cũng là lựa chọn dễ nhất.
Lo gì là đúng, lo gì là chuyện kể
Nhiều ông bà vẫn nhắc chuyện mèo "hút hơi" trẻ sơ sinh. Đó là chuyện kể truyền miệng, không có cơ sở. Điều có thật đơn giản hơn: mèo thích chỗ ấm, mềm và có mùi người, và chiếc nôi của em bé hội đủ cả ba. Một con mèo nặng vài ký nằm cuộn sát mặt hoặc ngực trẻ chưa biết lật là điều không ai muốn. Vì vậy luật duy nhất không có ngoại lệ là mèo không vào chỗ bé ngủ.
Chuyện thứ hai là khay cát. Phân mèo có thể mang ký sinh trùng gây hại cho thai nhi, nên người mẹ mang thai không dọn khay, nhờ người khác dọn mỗi ngày. Nếu bắt buộc phải tự làm, đeo găng, dọn hằng ngày khi phân còn mới, rửa tay kỹ. Hỏi thêm bác sĩ sản khoa nếu nhà có mèo hay ra ngoài săn chuột, vì nguy cơ khác với mèo chỉ ở trong nhà ăn thức ăn chín.
Chuyện thứ ba là móng vuốt. Em bé lớn dần sẽ túm lông, kéo đuôi; mèo bị đau sẽ cào để thoát. Cắt móng mèo đều đặn và tập cho mèo quen việc cắt từ bây giờ. Cấm hẳn việc rút móng: đó là cắt cụt đầu ngón chân, để lại đau lâu dài và nhiều con trở nên hay cắn hơn.
Còn một điều ít ai nghĩ tới: sức khoẻ của chính con mèo. Đưa mèo đi khám tổng quát, tẩy giun, tẩy ve rận và tiêm phòng trước ngày sinh vài tuần. Mèo đang đau răng hay viêm tai mà chưa ai biết sẽ chịu ồn kém hơn hẳn, và sau khi có bé, cả nhà khó sắp xếp được một buổi đưa mèo đi khám.
Tập mèo không nhảy vào nôi trước khi bé về
Bắt đầu khi nôi vừa lắp xong, ít nhất vài tuần trước ngày dự sinh. Mục tiêu là nôi nhàm chán và chỗ khác hấp dẫn hơn nhiều:
- Lắp nôi ở vị trí cố định. Trong thời gian chưa có bé, đặt vào lòng nôi vài vật làm bề mặt kém dễ chịu với mèo, như khay nhựa úp ngược hoặc tấm giấy bạc trải phẳng.
- Ngay cạnh phòng, đặt một chỗ nằm thật hấp dẫn cho mèo: kệ cao có đệm, tốt nhất ở chỗ có nắng sáng. Thả vài hạt thưởng lên đó mỗi ngày.
- Khi mèo nhảy vào nôi, không la, không xịt nước. Bế mèo ra một cách bình thản, đặt lên kệ cao, rồi chơi với mèo vài phút ở đó.
- Đóng cửa phòng em bé khi không có ai trong phòng. Nếu muốn để cửa mở cho thoáng, lắp cửa lưới mèo không đẩy được.
- Khi bé đã về, bỏ các vật lót trong nôi, dùng tấm lưới phủ nôi chuyên cho trẻ nếu nhà cần mở cửa phòng. Không để bé ngủ trong phòng có mèo mà không có người lớn.
Xịt nước hay la mắng làm mèo sợ người chủ, nhưng không làm mèo bớt thích nôi; mèo chỉ học cách vào nôi lúc không ai nhìn. Làm cho nôi nhạt nhẽo và kệ cao thật dễ chịu thì mèo tự chọn chỗ đúng.
Cho mèo quen âm thanh, mùi và đồ dùng của em bé
Mèo không thích bất ngờ. Những thứ mới của em bé nên vào nhà từng món, sớm vài tuần, mỗi món gắn với một điều dễ chịu cho mèo:
- Mang đồ của bé về từng đợt, không bày hết trong một ngày. Để mèo tự đi ngửi xe đẩy, ghế rung, thảm chơi khi chúng còn đứng yên.
- Mở đoạn ghi âm tiếng trẻ khóc ở mức thật nhỏ lúc mèo đang ăn hoặc đang được chơi cần câu. Mèo vẫn ăn tiếp là đúng mức. Tăng dần qua nhiều ngày.
- Bôi một chút kem dưỡng hay phấn em bé sẽ dùng lên tay người lớn rồi vuốt mèo, để mùi mới đến kèm cảm giác quen.
- Bật ghế rung, nôi đưa cho chạy vài phút khi mèo ở xa, thả vài hạt thưởng ở chỗ mèo đang ngồi. Đừng đặt mèo lên ghế rung để "cho quen".
- Nếu mèo bỏ chạy, nằm bẹp tai hay đuôi phồng, dừng âm thanh hoặc tắt máy, quay về mức nhẹ hơn ở lần sau.
Mèo không cần thích những thứ này. Mèo chỉ cần thấy chúng không đáng để trốn. Một con mèo ngồi trên kệ cao, nhìn chiếc ghế rung đang chạy rồi ngáp và nằm xuống ngủ là đã đạt.
Khay cát, chỗ ăn và đường đi của mèo khi nhà đổi chỗ
Mèo chịu được em bé dễ hơn chịu được việc khay cát bị dời. Nếu phải thay đổi bố trí trong nhà để có phòng cho bé, làm sớm và từng bước:
- Dời khay cát hoặc bát ăn mỗi lần chỉ vài bước chân, cách nhau vài ngày. Hoặc đặt khay mới ở chỗ mới trong khi vẫn giữ khay cũ, chờ mèo dùng khay mới đều đặn rồi mới bỏ khay cũ.
- Khay cát không đặt cạnh máy giặt, cạnh chỗ để xe đẩy hay ngay lối đi ra vào phòng em bé. Mèo cần chỗ đi vệ sinh yên tĩnh, có hai lối ra.
- Số khay nên nhiều hơn số mèo một khay. Nhà có hai mèo thì ba khay, đặt ở các phòng khác nhau.
- Bát nước và bát ăn tách xa khay cát, tách khỏi khu vực bé ăn dặm sau này.
- Thêm chỗ cao ở những phòng mèo hay qua: nóc tủ có đệm, kệ gắn tường, cây leo. Chỗ cao là nơi mèo quan sát em bé mà không bị chạm tới.
Nhà bác Tư nuôi một con mèo già, khi cháu nội về ở cùng, cả nhà dọn phòng ngủ cũ của mèo ra làm phòng bé chỉ trong một buổi. Mèo đi bậy ở góc phòng khách suốt hai tuần sau đó. Nếu dời dần trong một tháng trước, chuyện ấy rất có thể đã không xảy ra.
Dấu hiệu mèo đang căng thẳng vì nhà có bé
Mèo che giấu căng thẳng giỏi hơn chó. Theo dõi những dấu hiệu sau trong vài tuần đầu:
| Dấu hiệu | Thường có nghĩa | Làm gì |
|---|---|---|
| Trốn gầm giường nhiều giờ, ra ăn lúc đêm | Mèo thấy nhà quá ồn, chưa tìm được chỗ yên | Dựng thêm chỗ cao, phòng yên có khay và nước riêng cho mèo |
| Liếm lông quá nhiều, lông thưa từng mảng | Căng thẳng kéo dài, cũng có thể do bệnh da | Đưa đi khám, giữ đều giờ chơi mỗi ngày |
| Đi tiểu ngoài khay, nhất là trên đồ của bé | Căng thẳng hoặc bệnh đường tiết niệu | Khám thú y ngay, dọn bằng chất tẩy mùi men, kiểm lại vị trí khay |
| Bỏ ăn hơn một ngày | Mèo ốm hoặc rất căng thẳng; mèo nhịn ăn lâu rất nguy hiểm | Đưa đi khám, không chờ |
| Kêu nhiều, đòi chú ý, quấn chân | Mèo nhớ nếp cũ, thiếu giờ chơi | Mười phút chơi cần câu mỗi ngày, cùng một giờ |
Đi tiểu ngoài khay không phải mèo "trả thù". Mèo không nghĩ theo kiểu ấy. Đó là dấu hiệu sức khoẻ hoặc căng thẳng, và mèo đực đi tiểu khó, rặn mà không ra là tình huống cấp cứu.
Một ngày mẫu khi có bé: giữ chỗ cho mèo trong lịch cả nhà
Những tuần đầu, lịch nhà xoay quanh em bé, và mèo dễ rơi ra ngoài lịch. Bảng dưới là ví dụ cách chia việc để mèo vẫn có phần của mình, tuỳ giờ giấc nhà bạn mà xê dịch:
| Khoảng giờ | Việc với mèo | Ai làm |
|---|---|---|
| Sáng sớm, trước khi bé dậy | Cho mèo ăn bữa sáng đúng giờ cũ, dọn khay cát | Người không mang thai, không vừa sinh |
| Giữa buổi sáng, lúc bé ngủ | Năm đến mười phút chơi cần câu, cho mèo "săn" và vồ | Người đang rảnh tay nhất |
| Buổi chiều | Kiểm lại nước, chỗ nằm trên cao, đóng cửa phòng bé khi không có người | Bất kỳ ai đi qua |
| Tối, sau bữa của cả nhà | Bữa tối của mèo, chải lông vài phút nếu mèo thích | Người lớn quen tay với mèo |
| Trước khi đi ngủ | Dọn khay lần hai, kiểm cửa phòng bé, cho mèo vào chỗ ngủ đêm quen | Người lo bé ban đêm ít nhất |
Cái lợi của lịch cố định là mèo biết khi nào được để ý, nên bớt kêu đòi, bớt quấn chân người đang bế bé. Ghi lịch ra tờ giấy dán cửa tủ lạnh trong những tuần đầu, khi ai cũng thiếu ngủ và dễ quên.
Những tuần đầu có bé: cho mèo gặp em mà không ép
Mùi đến trước người. Trước khi bé về, đặt một chiếc khăn có mùi bé ở chỗ mèo hay nằm. Mèo ngửi, cọ má, rồi bỏ đi là đủ. Không cầm khăn đưa sát mặt mèo.
Mèo tự lại gần, người không mang mèo tới. Bế bé ngồi trên ghế, để mèo tự chọn đến ngửi hay đứng nhìn từ xa. Nhiều con mất vài ngày mới dám tới gần, chuyện đó bình thường.
Ngửi thì được, nằm sát thì không. Mèo ngửi chân bé, khen nhẹ và thưởng mèo một miếng ở chỗ khác. Mèo định trèo lên người bé thì nhẹ nhàng nhấc ra, đặt lên kệ.
Giữ giờ của mèo. Cho ăn đúng giờ cũ, chơi cần câu đúng giờ cũ. Người nhà nào đang ít việc với bé nhất nhận phần này.
Khi bé lớn hơn, dạy bé chạm. Đến tuổi biết với tay, cầm tay bé vuốt mèo bằng lòng bàn tay, một hai cái. Mèo lắc đuôi, quay tai về sau là dừng. Trẻ không bao giờ được bế mèo một mình.
Khi nào hỏi bác sĩ. Bé bị mèo cào chảy máu thì rửa sạch bằng xà phòng dưới nước chảy và đưa bé đi khám. Mèo đổi tính, hung hăng hay rút vào một góc nhiều ngày thì đưa mèo đi khám và hỏi chuyên gia hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Có thai rồi có phải cho mèo đi không?
Phần lớn các gia đình không cần. Người mẹ mang thai không dọn khay cát, nhờ người khác dọn hằng ngày, rửa tay sau khi chạm mèo, không cho mèo ăn thịt sống. Hỏi thêm bác sĩ sản khoa nếu có điều gì riêng của bản thân.
Mèo cứ nhảy vào nôi khi chưa có bé, có cần lo không?
Lúc chưa có bé là lúc tốt nhất để tập. Làm cho lòng nôi kém dễ chịu, dựng chỗ cao hấp dẫn gần đó, bế mèo sang đó mỗi khi nó vào nôi. Đóng cửa phòng khi không có người ở trong.
Mèo có làm em bé dị ứng không?
Có trẻ dị ứng lông mèo, có trẻ không, và chuyện này khó đoán trước. Giữ mèo khỏi phòng bé ngủ, hút bụi đều, giặt chăn của bé riêng. Nếu bé có dấu hiệu dị ứng như hắt hơi, nổi mẩn kéo dài, đưa bé đi khám nhi.
Mèo đi tiểu lên đồ của em bé thì xử lý thế nào?
Đưa mèo đi khám trước để loại trừ bệnh đường tiết niệu. Sau đó dọn bằng chất tẩy mùi men, cất đồ của bé vào chỗ kín, kiểm lại số khay và vị trí khay. Không phạt mèo, vì phạt làm mèo căng thẳng hơn và đi bậy nhiều hơn.
Có nên cắt móng mèo thường xuyên khi nhà có trẻ nhỏ?
Nên. Cắt phần đầu móng trong suốt, tránh phần hồng có mạch máu, khoảng một lần mỗi một hai tuần tuỳ con. Tập cho mèo quen bằng cách cắt một hai móng mỗi lần kèm thưởng, không giữ chặt mèo vật lộn.
Mèo trốn suốt từ khi bé về nhà, bao giờ thì nó ra?
Nhiều con mất vài ngày đến vài tuần. Giữ cho chỗ trốn có nước, thức ăn, khay cát gần đó, không lôi mèo ra. Nếu mèo không ăn quá một ngày thì phải đưa đi khám ngay, vì mèo nhịn ăn lâu dễ sinh bệnh gan.