Dạy chó bắt tay thường mất khoảng một tuần với hai phiên ngắn mỗi ngày: nắm miếng thưởng trong tay đặt sát mũi chó, chờ chó tự nhấc chân cào vào tay thì khen và mở tay cho ăn, rồi dần dần chuyển sang bàn tay mở và câu lệnh. Phần khó không nằm ở việc chó đưa chân, mà ở chỗ giữ cho chó chỉ đưa chân khi được hỏi.
Bài này đi qua kiểm tra trước khi tập, hai cách dạy, lịch bảy ngày, cách tách chân trái chân phải, chuyển sang đập tay, những dấu hiệu chó đang hiểu hay đang đoán, và lỗi khiến chó cào người cả ngày.
Trước khi tập: chân chó có ổn không
Bắt tay là trò nhỏ, nhưng chó phải dồn sức lên ba chân còn lại và gập khớp vai, khớp khuỷu. Một con chó đang đau chân, đau vai, hay bị viêm kẽ móng sẽ né, và người chủ dễ tưởng chó lười hoặc bướng. Trước khi tập, cầm nhẹ từng bàn chân trước, nhìn kẽ ngón, nhìn móng. Chó rụt mạnh, rên, liếm chân liên tục hay đi khập khiễng thì đưa đi khám thú y trước.
Một số chó không thích bị chạm vào chân, thường là chó chưa từng được cắt móng tử tế hoặc từng bị giữ chân mạnh tay. Với những chó này, tập bắt tay lại là cách hay để làm quen việc chạm chân, nhưng phải chậm: ban đầu chỉ để chó chạm vào tay bạn, bạn chưa nắm lại. Khi chó tự đưa chân thoải mái, mới thử nắm hờ một giây.
Chó nhỏ thì bạn ngồi bệt trên sàn để tay ngang tầm ngực chó. Chó lớn thì bạn ngồi ghế thấp. Ngồi xổm cúi người qua đầu chó làm nhiều chó lùi lại. Chọn giờ chó hơi đói, trong phòng yên, phần thưởng là những miếng nhỏ cỡ hạt đậu. Thêm một tiếng đánh dấu như "đúng rồi" hoặc tiếng click nếu chó đã quen, để báo cho chó đúng khoảnh khắc nó làm đúng.
Chó nên biết ngồi trước khi học bắt tay. Chó đứng mà nhấc chân thì dễ mất thăng bằng; từ tư thế ngồi, nhấc chân trước tự nhiên hơn nhiều.
Hai cách dạy, chọn cách hợp với chó nhà bạn
Cách một, nắm tay có thưởng. Cho chó ngồi. Nắm một miếng thưởng trong tay, đặt nắm tay sát mũi chó, thấp ngang ngực. Chó sẽ ngửi, liếm, rồi nhiều con cào bằng chân. Đúng lúc chân chạm vào tay, nói "đúng rồi" và mở tay cho ăn. Cách này nhanh với chó hay dùng chân, nhưng chó chỉ ngửi liếm mãi thì chuyển cách hai.
Cách hai, chạm nhẹ sau khuỷu. Chó ngồi, bạn chạm rất nhẹ vào phía sau khuỷu chân trước. Phần nhiều chó sẽ nhấc chân lên một chút. Bắt đúng khoảnh khắc nhấc, khen, thưởng. Không kéo chân lên, không nắm cổ chân nhấc hộ: chó kéo chân lại theo phản xạ và không hiểu mình được thưởng vì điều gì.
Cách ba, bắt khoảnh khắc tự nhiên. Với chó vốn hay đưa chân khi muốn gì đó, chỉ cần để sẵn túi thưởng, mỗi khi chó đưa chân lên lúc ngồi yên thì khen và thưởng. Cách này chậm nhưng chó học rất chắc.
Khi chó đã đưa chân đều. Dù dùng cách nào, sau vài phiên chuyển sang bàn tay mở, ngửa lên, đặt cách ngực chó một gang. Chó đặt chân vào tay thì khen, thưởng bằng tay kia. Đây là hình dạng của "bắt tay" thật.
Thêm câu lệnh sau cùng. Chỉ nói "bắt tay" khi chó đã đưa chân chắc chắn tám, chín lần trong mười. Nói câu lệnh ngay trước khi đưa tay ra. Thêm lời quá sớm thì chó nghe "bắt tay" hàng chục lần mà chưa biết nó nghĩa là gì.
Lịch bảy ngày, hai phiên mỗi ngày
Mỗi phiên chừng ba đến năm phút, khoảng mười lần thưởng. Lịch dưới dành cho chó trưởng thành biết ngồi; chó con chia nhỏ hơn và chậm hơn.
| Ngày | Việc tập | Đạt khi |
|---|---|---|
| 1 | Nắm tay có thưởng sát mũi, thưởng mọi lần chân chạm tay | Chó dùng chân nhiều hơn dùng miệng |
| 2 | Như ngày một, chỉ thưởng khi chân nhấc cao hơn cổ tay | Chân nhấc rõ, không chỉ cào sàn |
| 3 | Nắm tay rỗng, thưởng bằng tay kia | Chó vẫn đưa chân dù tay không có mùi |
| 4 | Bàn tay mở, ngửa lên, chó đặt chân vào | Chó đặt chân lên lòng bàn tay |
| 5 | Nói "bắt tay" rồi đưa tay ra | Tám trên mười lần đúng |
| 6 | Đổi chỗ tập: phòng khác, ngoài hiên | Chó vẫn làm được ở chỗ mới |
| 7 | Người khác trong nhà ra lệnh | Chó bắt tay với người thứ hai |
Đừng ép mình theo đúng bảy ngày. Ngày nào chó làm kém hơn hôm trước, quay lại một bước và kết thúc phiên bằng vài lần làm dễ. Ngày mưa ồn, ngày nhà đông khách, chó học kém hơn là chuyện thường.
Tách chân trái, chân phải và chuyển sang đập tay
Khi "bắt tay" đã chắc, có thể tách hai chân thành hai lệnh. Đây là chỗ chó phải nghĩ thật, nên tập chậm:
- Quan sát chó hay đưa chân nào. Phần lớn chó có một chân quen. Dạy chân quen trước với lệnh "bắt tay", chân kia với lệnh mới như "tay kia".
- Để dạy chân kia, đưa tay ra lệch về phía chân đó một chút, gần vai bên ấy. Chó đưa nhầm chân quen thì không nói gì, rút tay về, chờ hai giây rồi đưa lại.
- Lần đầu chó đưa đúng chân kia, thưởng ba miếng liền, khen thật vui. Chó cần biết đây là chuyện lớn.
- Tập riêng từng lệnh vài ngày, sau đó mới xen kẽ: hai lần "bắt tay", một lần "tay kia", rồi đổi thứ tự lung tung.
- Để chuyển sang đập tay, nâng bàn tay mở lên dần, xoay lòng bàn tay hướng về chó như cái vẫy. Mỗi ngày nâng thêm một chút. Khi tay dựng đứng ngang mặt chó, gọi tên lệnh mới là "đập tay".
Chó lớn tuổi, chó lưng dài chân ngắn, chó có tiền sử đau khớp không nên tập đập tay cao. Giữ ở mức bắt tay thấp là đủ vui.
Giữ cho chó không cào người đòi thưởng
Sau khi học bắt tay, nhiều chó phát hiện ra cái chân là một công cụ: cào đùi chủ lúc ăn cơm, cào khách, cào trẻ nhỏ. Không cần cấm trò, chỉ cần vài quy tắc trong nhà:
- Chỉ thưởng khi bạn đã hỏi. Chó tự đưa chân mà không có lệnh thì nhìn đi chỗ khác, không nói gì, không đẩy chân ra.
- Kết thúc mỗi phiên bằng tín hiệu "hết rồi". Sau tín hiệu đó, có đưa chân cũng không có gì.
- Khi chó cào người lúc bàn ăn, cho chó về chỗ nằm với một món gặm, đừng cười hay cho ăn vì thấy dễ thương.
- Dặn khách và trẻ nhỏ không chìa tay đòi bắt tay khi chó đang hăng. Chó lớn đưa chân mạnh có thể cào xước tay trẻ.
- Cắt móng đều. Móng dài làm cái bắt tay thành cái cào, kể cả khi chó rất nhẹ nhàng.
- Nếu chó cào kèm sủa, nhảy chồm, đó là đòi hỏi chung chứ không riêng chuyện bắt tay. Giảm hưng phấn bằng cách cho chó việc làm khác trước, rồi mới chơi.
Không đánh vào chân chó để chó "chừa". Chó không hiểu bị đánh vì cào, chỉ hiểu rằng tay người lúc đưa ra có khi đau. Từ đó bắt tay, cắt móng, khám chân đều khó hơn.
Nếu cả nhà thấy chó cào đã thành thói, ghi lại trong ba ngày: chó cào lúc nào, cào ai, người đó phản ứng ra sao. Phần lớn sẽ thấy có một người trong nhà vẫn lén cho ăn mỗi lần bị cào. Thống nhất cả nhà một cách đáp, thói cào thường giảm rõ sau một hai tuần.
Áp vào chó nhà bạn: chó con, chó nhút nhát, chó to khoẻ
Chó con đang mọc răng. Chó con hay dùng miệng nhiều hơn chân, cắn nắm tay cho tới khi lấy được thưởng. Dùng cách bắt khoảnh khắc tự nhiên, phiên hai ba phút, và để sẵn một món gặm cho chó con nhai trước khi tập để bớt cơn ngứa răng.
Chó nhút nhát, ngại người. Ngồi nghiêng người, không nhìn thẳng vào mắt chó, đặt tay thấp sát sàn. Thưởng cả khi chó chỉ mới nhấc chân lên vài phân. Với chó này, việc chó chủ động chạm vào tay bạn đã là tiến bộ lớn, đừng vội nắm chân.
Chó to khoẻ, đưa chân mạnh. Một con chó ba chục ký đập chân xuống tay có thể làm xước da, nhất là với trẻ con và người già. Dạy chó đặt chân nhẹ bằng cách chỉ thưởng những lần chân đặt chậm, lần nào đập mạnh thì rút tay về, không thưởng. Sau vài phiên chó tự điều chỉnh lực.
Chó đã biết nhiều trò. Chó loại này hay tung ra mọi trò cùng lúc. Tập ở phòng khác với chỗ thường tập các trò cũ, nói lệnh rõ, và thưởng chỉ đúng hành vi cần. Đây cũng là chó hợp nhất để học tách chân trái, chân phải.
Dấu hiệu chó đang hiểu và lỗi người chủ hay mắc
Chó đang hiểu thì đưa chân ngay sau câu lệnh, chân đặt nhẹ, mắt nhìn tay hoặc nhìn mặt bạn, đuôi thả lỏng. Chó đang đoán thì đưa chân liên tục, cả hai chân thay nhau, có khi nằm lăn ra, đứng lên ngồi xuống, tung mọi trò nó biết. Đó không phải hư mà là chó đang thử mọi thứ để tìm cái được thưởng. Hạ độ khó, cho thắng vài lần dễ, rồi kết thúc.
Chó liếm môi, ngáp, quay mặt đi, rụt chân lại ngay khi bạn chạm, là chó không thoải mái với việc bị cầm chân. Ngừng nắm, chỉ để chó chạm vào tay.
Cô Ba nuôi một chú chó ta tám tuổi, dạy bắt tay mãi không được. Hoá ra cô vừa nói "bắt tay" vừa tự cầm chân chó nhấc lên, rồi thưởng. Chó chỉ học được việc ngồi yên chờ cô cầm chân. Cô đổi sang cách nắm tay có thưởng, không động vào chân chó, sau bốn ngày chó đã tự đưa chân.
Những lỗi khác hay gặp: phiên quá dài khiến chó chán, thưởng chậm vài giây sau khi chó đã hạ chân xuống nên chó không biết vì sao được thưởng, và nói lệnh nhiều lần liền nhau. Một lệnh, chờ ba giây; không được thì đưa tay về và thử lại.
Câu hỏi thường gặp
Chó con mấy tháng thì dạy bắt tay được?
Chó con từ khoảng hai, ba tháng tuổi đã học được nếu phiên thật ngắn, hai ba phút. Chó con mất tập trung nhanh và hay cắn tay, nên thưởng bằng miếng mềm và kết thúc khi chó vẫn còn vui.
Chó chỉ liếm và cắn nắm tay mà không đưa chân thì sao?
Giữ nắm tay yên, chờ lâu hơn một chút; nhiều chó sau mười giây liếm không được sẽ chuyển sang dùng chân. Nếu chó cắn mạnh, rút tay về, đổi sang cách chạm nhẹ sau khuỷu hoặc bắt khoảnh khắc tự nhiên.
Chó già có học bắt tay được không?
Được, chó già vẫn học trò mới tốt, nhất là khi phần thưởng ngon và phiên ngắn. Chỉ cần kiểm tra khớp vai, khớp khuỷu trước, giữ tay thấp, và bỏ phần đập tay cao nếu chó có dấu hiệu đau.
Dạy bắt tay có làm chó hay cào người không?
Có thể, nếu chó được thưởng mỗi lần tự đưa chân. Giữ quy tắc chỉ thưởng khi có lệnh và có tín hiệu kết thúc phiên thì chó sẽ biết lúc nào trò chơi đang mở, lúc nào không.
Có cần dùng clicker để dạy bắt tay không?
Không bắt buộc. Một tiếng đánh dấu bằng lời như "đúng rồi" nói gọn và giống nhau mỗi lần là đủ. Clicker giúp đánh dấu chính xác hơn khi tách chân trái phải, nhưng chó vẫn học tốt mà không cần.
Mèo có dạy bắt tay được không?
Được, nhiều mèo học đập tay khá nhanh với thưởng là đồ ăn mềm. Mèo cần phiên ngắn hơn chó, chỉ vài lần, và tập trước bữa ăn. Mèo quất đuôi, tai xoay ngang là lúc dừng.