Mèo vùng vẫy khi cắt móng hay chải lông chủ yếu vì sợ bị giữ chặt và từng bị làm đau, không phải vì hư. Cách bền là tách việc ra thành những bước rất nhỏ: chạm chân, cầm chân, ấn cho móng thò ra, nghe tiếng kìm, rồi mỗi lần chỉ cắt một hai móng, mỗi bước đều có thưởng. Tập vài phút mỗi ngày, nhiều mèo chịu cắt cả bàn chân sau khoảng bốn tuần.
Bài này không hướng dẫn kỹ thuật cắt hay chọn lược, vì đó là phần chăm sóc. Bài tập trung vào phần huấn luyện: làm sao để con mèo đang giãy giụa trở thành con mèo nằm yên trên đùi, chìa chân ra. Có lịch theo tuần, bảng đọc dấu hiệu, cách chia việc khi bạn ở nhà một mình, và khi nào nên nhờ phòng khám.
Vì sao giữ chặt rồi cắt nhanh cho xong làm mọi lần sau khó hơn
Chân là phần cơ thể mèo bảo vệ kỹ nhất. Mèo chạy, nhảy, trèo và tự vệ bằng chân; bị giữ chân nghĩa là mất đường thoát. Khi hai người ghì mèo xuống bàn để cắt móng cho nhanh, mèo trải qua đúng cảm giác bị kẻ mạnh hơn khống chế. Dù móng được cắt xong, điều mèo nhớ là "cầm chân thì sẽ bị ghì".
Lần sau, chỉ cần bạn cầm chân là mèo giãy. Bạn giữ chặt hơn, mèo giãy mạnh hơn, có khi cào cắn. Cứ thế mỗi lần mất thêm một chút niềm tin. Nếu chẳng may cắt vào phần hồng có mạch máu, mèo đau thật và chuỗi sợ hãi càng chắc. Cách quấn khăn, túm gáy cũng chỉ là phiên bản khác của việc khống chế.
Điều ngược lại cũng đúng. Mỗi lần bạn chạm chân mà không có gì xảy ra ngoài một miếng thưởng ngon, mèo bớt một chút cảnh giác. Huấn luyện ở đây là cộng dồn hàng trăm lần chạm nhỏ dễ chịu, cho đến khi việc cầm chân trở nên bình thường như được vuốt lưng.
Nếu móng mèo đã dài quặp vào đệm chân, có mủ, chảy máu, đừng chờ tập. Đưa mèo đến bác sĩ thú y xử lý trước, rồi bắt đầu tập sau khi chân đã lành.
Chuẩn bị trước khi tập
Chuẩn bị kỹ để mỗi phiên chỉ cần hai ba phút và luôn kết thúc lúc mèo còn thoải mái:
- Chọn thời điểm mèo lơ mơ. Sau bữa ăn, khi mèo đã nằm trên đùi hay trên ghế quen, mắt lim dim. Không tập lúc mèo đang đòi chơi.
- Món thưởng dạng liếm. Pate dạng sệt bôi lên một chiếc thìa hay một tấm thảm liếm nhỏ giúp mèo bận rộn với đồ ăn trong lúc bạn chạm chân, và bạn không phải buông tay ra để đưa thưởng.
- Kìm cắt móng sắc và quen thuộc. Để kìm nằm cạnh chỗ mèo hay ngủ vài ngày trước khi dùng, để nó chỉ là một đồ vật bình thường.
- Ánh sáng đủ. Bạn cần nhìn rõ phần hồng trong móng, nhất là móng trắng. Móng sẫm màu thì chỉ cắt phần đầu nhọn.
- Không có người qua lại. Trẻ nhỏ chạy nhảy, chó đi ngang, tiếng ti vi to đều làm mèo khó thư giãn.
- Một tờ ghi chép nhỏ. Ghi ngày, bước đang tập, mèo phản ứng ra sao. Sau hai tuần nhìn lại, bạn sẽ thấy tiến bộ mà mỗi ngày không nhận ra.
Mèo đang ốm, vừa đi khám về hay nhà đang có khách lạ thì nghỉ tập vài hôm. Tập lúc mèo đang khó chịu sẵn chỉ làm lùi công sức của những tuần trước.
Lịch bốn tuần, từ chạm nhẹ đến cắt cả bàn chân
Mỗi ngày một đến hai phiên, mỗi phiên vài lần chạm, dừng trước khi mèo rút chân. Chỉ sang bước sau khi mèo thoải mái hẳn với bước hiện tại:
| Thời gian | Bước tập | Mèo thoải mái khi |
|---|---|---|
| Tuần 1, đầu tuần | Vuốt lưng, vuốt dần xuống vai, chạm nhẹ vào cẳng chân trước một giây, rời tay, thưởng | Mèo vẫn liếm thìa, chân không giật lại |
| Tuần 1, cuối tuần | Chạm vào bàn chân, đặt nguyên lòng bàn tay lên bàn chân một hai giây | Mèo không rút chân, không quay đầu nhìn tay bạn |
| Tuần 2 | Nâng nhẹ bàn chân vài phân, giữ hờ, đếm đến ba rồi thả. Thử cả bốn chân | Mèo để chân trong tay bạn, cơ chân mềm |
| Tuần 2, cuối tuần | Ấn nhẹ đệm chân cho một móng thò ra, nhìn, thả. Cho mèo nghe tiếng kìm cắt một sợi mì khô gần đó, thưởng | Mèo không giật mình với tiếng kìm |
| Tuần 3 | Cắt một móng, chỉ phần đầu nhọn trong suốt. Thưởng thật lớn, dừng phiên | Mèo vẫn nằm yên sau tiếng cắt |
| Tuần 3, cuối tuần | Cắt hai ba móng mỗi phiên, xen kẽ ngày nghỉ | Mèo chủ động quay lại liếm thìa sau mỗi móng |
| Tuần 4 | Cắt hết một bàn chân trong một phiên, bàn chân khác vào hôm sau | Bạn cắt hết bốn chân trong vài ngày mà mèo không giãy |
Nếu có ngày mèo giãy ở một bước đã thạo, đừng cố. Lùi lại hai bước, làm vài lần thật dễ, kết thúc bằng thưởng. Hôm sau thường sẽ ổn lại.
Đọc mèo trong lúc tập: dấu hiệu – ý nghĩa – làm gì
Mèo báo trước khi giãy. Nhận ra sớm giúp bạn dừng đúng lúc, giữ được niềm tin cho phiên sau:
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Làm gì |
|---|---|---|
| Đuôi quất nhẹ ở chóp | Bắt đầu khó chịu | Hoàn thành lần chạm này thật nhẹ rồi dừng phiên |
| Da lưng giật gợn sóng | Căng thẳng tăng | Rời tay ngay, thưởng, nghỉ |
| Quay đầu nhìn chằm chằm vào tay bạn | Mèo đang canh, sắp rút chân hoặc cắn | Thả chân, quay lại bước dễ hơn vào lần sau |
| Tai xoay ngang hoặc ép ra sau | Sợ hoặc bực rõ ràng | Dừng hẳn, để mèo đi, phiên sau rút ngắn |
| Vẫn liếm thìa đều, mắt lim dim | Thoải mái | Có thể thêm một lần chạm nữa rồi dừng khi mọi thứ còn tốt |
| Tự duỗi chân ra khi thấy thìa pate | Mèo đã hiểu trò chơi | Bạn đang làm rất đúng |
Quy tắc dễ nhớ: dừng ở lần chạm thứ ba khi mọi thứ còn tốt, đừng chờ đến lần chạm thứ năm khi mèo bắt đầu giãy. Một phiên kết thúc trong vui vẻ có giá trị hơn hai móng cắt thêm được. Mèo sẽ nhớ cảm giác cuối cùng của phiên tập, và đó là thứ quyết định lần sau nó có tự nằm lên đùi hay không.
Nếu nhà có hai người, một người có thể đút pate trong khi người kia chạm chân, nhưng người đút không được giữ mèo. Vai trò của người thứ hai chỉ là làm cho phiên tập ngon miệng hơn.
Chải lông: chia thân mèo thành vùng dễ và vùng khó
Cùng một nguyên tắc áp cho chải lông. Hầu hết mèo thích được chải ở má, cằm, sau tai và dọc sống lưng, vì đó cũng là những chỗ mèo tự cọ vào đồ đạc. Vùng khó thường là bụng, nách, chân sau, đuôi và mông. Mèo bị đau khớp, mèo béo không tự liếm được lưng dưới, mèo lông dài hay bị rối ở nách thì vùng khó lại chính là vùng cần chải nhất.
Bắt đầu bằng vùng dễ, mỗi phiên vài nhát chải theo chiều lông, xong thì thưởng và dừng. Chỉ khi mèo đã tự cọ má vào lược mới sang vùng khó, và chỉ một hai nhát mỗi phiên. Dùng lược răng thưa hoặc găng tay chải cao su cho mèo mới tập, vì lược răng dày dễ kéo đau khi gặp chỗ rối.
Bác Tư có con mèo già lông dài chỉ cho chải lưng. Bác chia việc thành nhiều phiên rất ngắn trong ngày: buổi sáng lưng, buổi trưa một bên sườn, buổi tối vài nhát ở nách lúc mèo đang lơ mơ trên đùi. Sau ba tuần, con mèo nằm nghiêng chìa bụng ra mỗi khi thấy lược. Búi lông rối quá chặt sát da thì đừng cắt bằng kéo ở nhà, vì rất dễ cắt vào da; nhờ bác sĩ thú y hoặc người cắt tỉa có kinh nghiệm.
Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa
Cắt hết bốn chân trong một lần cho xong. Lần đó có thể xong, nhưng lần sau mèo trốn từ khi thấy kìm. Cắt vài móng mỗi ngày trong cả tuần nhẹ nhàng hơn nhiều với mèo đang tập.
Giữ chặt hơn khi mèo giãy. Mèo sẽ giãy mạnh hơn và học rằng giãy là đúng. Khi mèo bắt đầu rút chân, bạn thả nhẹ ra, kết thúc phiên ở bước dễ hơn.
Chỉ cầm chân khi định cắt móng. Cầm chân trở thành tín hiệu báo trước. Hãy chạm chân, xoa đệm chân nhiều lần mỗi tuần mà không cắt gì cả.
Cắt quá sâu vì sợ móng mọc nhanh. Cắt vào phần hồng gây đau và chảy máu, làm hỏng công tập nhiều tuần. Chỉ cắt phần đầu nhọn trong suốt; cắt thường hơn còn hơn cắt sâu. Nếu lỡ chảy máu, ấn một nhúm bột bắp hoặc bột cầm máu lên đầu móng và giữ một lúc.
Tập khi đang vội, sắp đi làm. Mèo đọc được sự vội của bạn qua cách cầm. Chọn lúc bạn cũng đang thư thả.
Khi nào nên nhờ phòng khám hoặc chuyên gia hành vi
Có những con mèo đã có kỷ niệm rất xấu với việc bị giữ, phản ứng dữ dội ngay từ khi bạn chạm vai. Với những con này, tập ở nhà vẫn có ích nhưng tiến độ chậm, và trong lúc chờ, móng vẫn cần được cắt. Bạn có thể nhờ phòng khám cắt hộ định kỳ, trong khi ở nhà tiếp tục tập những bước rất nhỏ.
Mèo vốn chịu cắt móng bỗng kêu đau, cắn khi bị chạm vào một chân cụ thể, đi khập khiễng hay không còn nhảy lên chỗ cao thì có thể đang đau khớp, đau đệm chân hoặc có vết thương. Đưa đi khám trước, không tiếp tục tập. Mèo cắn mạnh khi bị chạm ở bất cứ đâu, hoặc tính khí thay đổi đột ngột, cũng cần được khám sức khoẻ trước rồi mới tính chuyện gặp chuyên gia hành vi.
Nếu bị cắn chảy máu trong lúc tập, rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước khoảng mười lăm phút rồi đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại, kể cả khi mèo nhà đã tiêm. Vết cắn của mèo nhỏ nhưng sâu và dễ nhiễm trùng.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu cắt móng cho mèo một lần là vừa?
Với mèo trong nhà, thường khoảng hai đến ba tuần một lần cho chân trước, chân sau thưa hơn. Mèo già ít cào thường mọc móng dài và dày nhanh hơn, nên cần kiểm tra thường hơn để móng không quặp vào đệm chân.
Có nên quấn khăn để cắt móng cho mèo không?
Quấn khăn có thể dùng khi bắt buộc phải cắt gấp, nhưng không phải cách tập. Mèo bị quấn vẫn sợ, chỉ là không cử động được. Nếu ngày nào cũng phải quấn, bạn nên dành thời gian tập theo lịch trên để bỏ dần khăn.
Mèo cắn ngay khi chạm vào chân thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu xa hơn: vuốt lưng, vai, rồi dừng trước chỗ mèo bắt đầu căng. Có con phải mất cả tuần chỉ để chấp nhận tay đặt ở vai. Ghi lại ranh giới ấy và nới thêm từng chút một, mỗi lần đều có thưởng.
Một mình ở nhà có tự cắt móng cho mèo được không?
Được, và đôi khi dễ hơn hai người, vì mèo không cảm thấy bị vây. Bạn để mèo nằm trên đùi, quay lưng vào bụng mình, thìa pate đặt trên đầu gối, mỗi lần cắt một hai móng là đủ.
Mèo lông dài bị rối nhiều chỗ thì nên tập chải hay cạo trước?
Nếu búi rối đã sát da, kéo căng làm mèo đau, nên nhờ bác sĩ thú y hoặc người cắt tỉa xử lý trước. Sau khi lông mọc lại, bạn tập chải từ vùng dễ, đều mỗi ngày để không rối lại.
Mèo đã quen cắt móng ở phòng khám có cần tập ở nhà không?
Vẫn nên tập những bước chạm chân và chải lông nhẹ ở nhà. Mèo quen được chạm sẽ dễ khám hơn, dễ kiểm tra vết thương, dễ nhỏ thuốc, và đỡ căng thẳng mỗi lần đi khám.