Ngày nhà đông khách, cách giữ chó vui và khách an toàn là cho chó nghỉ ở một phòng yên tĩnh có đồ gặm, được tập quen từ khoảng hai tuần trước, chỉ cho chó ra gặp khách vào những lúc ngắn, có người cầm dây, và dặn khách vài điều ngay từ khi họ bước vào. Không cần chó phải "ngoan với tất cả mọi người" suốt một ngày dài. Con chó ngoan nhất cũng mệt khi nhà có ba mươi người.
Bài này áp cho những ngày đặc biệt: mùng một Tết, đám giỗ, đầy tháng, sinh nhật lớn, khi nhà có cả họ hàng xa, trẻ con chạy nhảy, mâm cỗ để thấp và cửa mở suốt. Nếu vấn đề của bạn là chó sủa mỗi lần có người bấm chuông trong ngày thường, đó là một bài tập khác; ở đây là cách lo một ngày lễ trọn vẹn.
Vì sao ngày đông khách khó với chó hơn ta tưởng
Với người, ngày giỗ hay mùng một là ngày vui. Với chó, đó là một ngày dồn dập: cửa mở liên tục, mùi đồ ăn khắp nơi, người lạ cúi xuống vuốt đầu, trẻ con đuổi theo, tiếng pháo hoa hay tiếng nhạc to. Mỗi điều riêng lẻ chó có thể chịu được. Tất cả trong vài giờ thì ngưỡng chịu đựng mỏng dần.
Những chuyện không hay của ngày lễ thường không xảy ra lúc khách vừa đến, mà vào cuối buổi chiều, khi chó đã mệt, đã ăn vụng vài miếng xương, đã bị vuốt đầu hàng chục lần. Một đứa trẻ nhà khách cúi xuống ôm vào lúc ấy là chuyện dễ xảy ra nhất.
Còn một điều nữa là nếp sinh hoạt. Ngày lễ, giờ ăn của chó hay bị quên, giờ đi dạo bị bỏ, người quen dắt chó thì bận bếp núc từ sáng sớm. Chó đói, chưa đi vệ sinh, lại không được vận động, sẽ bồn chồn ngay cả khi chưa có khách nào tới.
Thêm vào đó, cửa nhà mở suốt là lúc chó dễ lẻn ra đường nhất. Nhiều con chó đi lạc đúng vào dịp Tết. Vậy nên việc lo cho chó ngày đông khách gồm ba phần: một chỗ để nghỉ, những lúc gặp khách có kiểm soát, và một cánh cửa luôn đóng.
Hai tuần trước: tập chó quen chỗ nghỉ riêng
Chỗ nghỉ không phải chỗ nhốt. Nếu chó chỉ bị đưa vào phòng kín đúng ngày đông khách, nó sẽ cào cửa, sủa, rên suốt buổi. Tập trước như sau:
- Chọn phòng xa phòng khách và cửa chính nhất: phòng ngủ trong, phòng làm việc, gác lửng. Đặt nệm quen, nước, một chiếc áo cũ có mùi chủ.
- Mỗi ngày đưa chó vào phòng ấy với một món gặm lâu hoặc đồ chơi nhả thức ăn, đóng cửa vài phút khi chó đang mải ăn, rồi mở ra trước khi chó kịp đòi.
- Kéo dài dần thời gian đóng cửa qua các ngày: năm phút, mười lăm phút, nửa giờ, một giờ. Người nhà đi lại, nói chuyện bên ngoài như ngày thường.
- Tập vào lúc nhà có tiếng ồn: bật tivi to, mở nhạc, cho trẻ chơi ở phòng khách. Chó vẫn nhai đồ gặm là được.
- Thử một buổi có vài khách quen tới chơi, chó ở trong phòng, có người vào kiểm tra nước và cho đi vệ sinh.
- Nếu chó cào cửa, sủa liên tục, chảy dãi, đó là dấu hiệu lo âu khi bị tách khỏi người. Lùi về khoảng thời gian ngắn hơn, cân nhắc để một người nhà ngồi cùng chó trong phòng những lúc đầu.
Với những con chó có lo âu chia cách nặng, đóng cửa phòng kín có thể làm mọi thứ tệ đi. Lúc ấy cửa chắn cho chó vẫn thấy người, hoặc gửi chó ở nhà người thân yên tĩnh trong ngày lễ, là lựa chọn tốt hơn.
Lịch một ngày đông khách cho chó
Bảng dưới là ví dụ cho một đám giỗ khách đến từ trưa tới chiều. Đổi giờ theo nhà bạn, giữ nguyên tinh thần: vận động trước, nghỉ giữa, gặp ngắn.
| Thời điểm | Việc với chó | Ai lo |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Đi dạo dài hơn thường ngày, cho chó đánh hơi nhiều, đi vệ sinh | Người ít việc nhất buổi sáng |
| Trước khi khách đến | Cho ăn bữa chính, đưa vào phòng nghỉ với đồ gặm, đóng cửa | Người dắt chó buổi sáng |
| Khách đến đông | Chó ở trong phòng; người lo chó vào kiểm tra mỗi khoảng một giờ | Một người cố định, không đổi |
| Lúc nhà yên hơn | Dắt chó ra mười lăm phút, đeo dây, chào vài khách người lớn đã biết cách | Người lo chó |
| Trẻ con chạy nhảy, pháo, nhạc to | Chó ở phòng nghỉ, bật quạt hoặc nhạc nhẹ che tiếng | Người lo chó |
| Khách về | Ra ngoài đi vệ sinh, đi dạo ngắn trong ngõ cho chó xả hơi | Người lo chó |
Điểm quan trọng nhất của bảng là có một người được giao lo chó trong ngày. Nếu ai cũng nghĩ người khác đang để ý, thì sẽ không ai để ý cả.
Dặn khách và trẻ nhà khách: mẫu câu nói được ngay
Khách thường rất muốn vuốt chó, và họ không biết luật nhà bạn. Nói ngắn, vui, ngay ở cửa, sẽ dễ hơn phải ngăn giữa chừng:
- "Con chó nhà em hơi nhát, cô chú cứ để nó tự lại gần ngửi, đừng cúi xuống xoa đầu nó nha."
- "Các cháu ơi, chó đang nghỉ trong phòng kia, mình không mở cửa phòng đó nhé. Lát nữa bác dắt nó ra, cháu nào muốn thì ngồi xuống thả bánh cho nó."
- "Anh chị đừng cho nó xương gà hay đồ trên mâm giúp em, bụng nó yếu lắm."
- "Ai ra vào nhớ khép cổng giúp em, chó nhà em thấy cửa mở là hay chạy ra đường."
- Với người sợ chó: "Chị yên tâm, chó ở phòng trong suốt buổi, em không cho nó ra lúc chị ở đây."
Trẻ nhà khách là nhóm cần để ý nhất vì các bé không biết con chó này, con chó cũng không biết các bé. Không để trẻ nhà khách ở một mình với chó, kể cả một phút. Dán một tờ giấy nhỏ ở cửa phòng nghỉ, vẽ hình con chó đang ngủ, cũng giúp các bé nhớ.
Đồ ăn ngày Tết, ngày giỗ cần cất khỏi tầm chó
Mâm cỗ để thấp, đĩa bánh kẹo trên bàn nước, túi rác đầy xương. Những món sau nên cất cao hoặc để trong phòng khoá:
- Sô-cô-la, bánh có ca cao. Gây ngộ độc cho chó, sô-cô-la càng đậm càng nguy hiểm.
- Nho, nho khô, mứt có nho. Có thể gây hại thận ở chó, mức độ khác nhau giữa các con.
- Hành, tỏi, kiệu, món xào nhiều hành. Ăn nhiều hoặc ăn nhiều lần có thể gây hại máu.
- Xương gà, xương vịt đã nấu. Giòn, dễ vỡ thành mảnh sắc, có thể làm tắc hoặc thủng đường tiêu hoá.
- Kẹo cao su, kẹo không đường. Một số loại có chất làm ngọt rất độc với chó.
- Đồ uống có cồn, cà phê, trà đặc. Khách để cốc dưới đất là chó thè lưỡi được.
- Đồ nhiều mỡ, bì lợn, nước béo. Dễ gây viêm tuỵ, nhất là ăn một lần quá nhiều.
Nếu nghi chó đã ăn phải những thứ trên, gọi ngay cho bác sĩ thú y, nói rõ món gì, ước lượng bao nhiêu, ăn lúc mấy giờ. Không tự gây nôn cho chó khi chưa được hướng dẫn. Túi rác sau bữa cỗ buộc kín và để ngoài tầm với, vì đó là chỗ nhiều con chó tìm thấy xương nhất.
Áp vào nhà mình: ba kiểu chó, ba cách lo
Không phải con chó nào cũng cần giống nhau. Nhìn con chó nhà bạn rồi chọn cách lo cho hợp, đừng áp cùng một kiểu cho mọi con:
| Kiểu chó | Thường thấy | Cách lo trong ngày lễ |
|---|---|---|
| Chó thích người, hay mừng | Nhảy chồm lên khách, chạy theo mâm, ăn vụng | Gặp khách lúc đầu buổi có dây, vài phút; phần lớn thời gian nghỉ với đồ gặm; khoá kỹ đồ ăn |
| Chó dè dặt, nhút nhát | Lùi lại, trốn gầm bàn, run khi bị cúi xuống vuốt | Ở phòng nghỉ cả buổi; không đưa ra chào; chỉ gặp một hai người nhà quen khi khách đã về bớt |
| Chó canh giữ, hay sủa người lạ | Sủa dồn dập ở cổng, gầm gừ khi có người tới gần chủ | Vào phòng nghỉ trước khi khách đầu tiên tới; không cho gặp khách lạ; hỏi người huấn luyện trước mùa lễ |
| Chó già, chó đang ốm | Đau khớp, nghe kém, dễ giật mình khi bị chạm | Phòng ấm, yên, xa bếp; người lo chó vào thăm nhiều hơn; không để trẻ lại gần |
Bác Tư có chú chó già mười hai tuổi, mỗi đám giỗ trước đây đều nằm ở góc phòng khách, ai đi qua cũng xoa đầu. Năm nay nhà dọn cho nó một góc trong phòng ngủ của bác, có quạt và chăn cũ. Chú chó ngủ gần như cả buổi, tối ra sân đi vệ sinh rồi lại vào nằm. Với chó già, một ngày được ngủ yên là món quà lớn nhất.
Lỗi hay mắc và khi nào nên nhờ người giúp
Đưa chó ra "chào cả họ" rồi để đó. Chó bị vuốt liên tục, bị bế lên bế xuống, không có chỗ rút. Gặp vài người, vài phút, rồi về phòng nghỉ.
Xích chó ngoài sân giữa cảnh ồn ào. Chó bị buộc không có đường lùi, nhìn thấy mọi thứ mà không thoát được, dễ sủa và dễ đớp người lại gần. Phòng yên trong nhà tốt hơn nhiều.
Để khách cho ăn "một miếng thôi". Ba mươi khách, mỗi người một miếng. Dặn từ đầu, và để sẵn một hộp thưởng của chó cho ai thật sự muốn cho.
Mắng chó vì sủa khi khách vào. Chó sủa vì không biết chuyện gì đang xảy ra. Mắng thêm làm chó thấy khách là có chuyện xấu. Tốt hơn là chó đã ở phòng nghỉ trước khi khách tới.
Quên cổng sau khi khách về. Người về cuối hay để cổng khép hờ, và chó đã nằm cả ngày giờ chỉ chờ được ra. Người lo chó tự đi kiểm cổng trước khi thả chó khỏi phòng nghỉ, mỗi lần, không nhờ ai.
Khi nào cần người giúp. Chó từng gầm gừ hay đớp khách, chó run rẩy, trốn, bỏ ăn mỗi dịp đông người, hoặc chó rất sợ tiếng pháo. Hỏi bác sĩ thú y và chuyên gia hành vi trước mùa lễ vài tuần, đừng đợi tới đúng hôm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi chó đi nơi khác trong ngày nhà có đám giỗ?
Với những con chó rất nhạy tiếng ồn hay đã từng phản ứng với khách, gửi ở nhà người thân yên tĩnh trong ngày ấy là lựa chọn tốt. Cho chó ở thử một buổi trước đó để chó quen chỗ, và gửi kèm đồ ăn, đồ nằm quen.
Nhốt chó trong phòng cả ngày có ác không?
Một phòng yên có nệm, nước, đồ gặm và người vào thăm đều đặn là chỗ nghỉ, không phải hình phạt, nhất là khi chó đã được tập quen từ trước. Điều quan trọng là có người cho chó ra đi vệ sinh và vận động vào giữa buổi.
Chó nhà em thân thiện, thích khách, vẫn cần chuẩn bị không?
Vẫn cần, chỉ ở mức nhẹ hơn. Chó thích khách dễ bị vuốt quá nhiều, ăn vụng nhiều nhất và hay chạy ra cổng. Cho chó những khoảng nghỉ ngắn, cất đồ ăn nguy hiểm, và giữ cổng luôn đóng.
Trẻ nhà khách cứ đòi chơi với chó thì làm sao?
Cho các bé một trò an toàn, có người lớn ngồi cùng: các bé ngồi xuống, thả miếng thưởng của chó xuống sàn cho chó nhặt, vài lần rồi thôi. Không bế, không ôm, không đuổi. Xong trò thì chó về phòng nghỉ.
Chó sợ tiếng pháo hoa đêm giao thừa, chuẩn bị thế nào?
Chuẩn bị chỗ trú sâu trong nhà, đóng cửa sổ, kéo rèm, bật quạt hay nhạc để che bớt tiếng, ở cạnh chó nếu chó tìm tới. Với chó sợ nặng, hỏi bác sĩ thú y từ trước dịp lễ vài tuần về cách hỗ trợ, có khi cần thuốc theo chỉ định.
Chó lỡ ăn xương gà trên mâm cỗ thì có sao không?
Theo dõi chó vài ngày: nôn, chướng bụng, bỏ ăn, đi ngoài ra máu, rặn mà không đi được là phải đưa đi thú y ngay. Gọi bác sĩ thú y để hỏi trước, đừng tự cho ăn gì để "đẩy xương ra" hay tự gây nôn.