Chó ăn phân là chuyện khó chịu nhưng khá thường gặp, nhất là ở chó con, và đa phần không phải chó hư. Lý do có thể là bản năng dọn ổ, đói hoặc ăn thiếu, buồn chán, học từ chó khác, lo bị mắng khi đi bậy, hoặc một vấn đề sức khoẻ khiến chó thèm ăn bất thường. Cách xử lý đi theo ba bước: khám để loại trừ bệnh, dọn để chó không có cơ hội, rồi dạy chó bỏ qua và chạy về phía bạn.
Bài này tách riêng ba trường hợp: chó ăn phân của chính nó ở nhà, chó lục khay cát của mèo, và chó ăn phân chó khác ngoài đường. Mỗi trường hợp cần cách quản lý khác nhau. Kèm theo là bảng nguyên nhân, lịch hai tuần, các bài tập "để đó" và "lại đây" áp vào đúng tình huống, cùng những cách xử lý dân gian nên tránh.
Nguyên nhân thường gặp và dấu hiệu đi kèm
Đừng đoán một lý do duy nhất. Nhìn tổng thể: tuổi chó, lúc nào ăn, ăn phân của ai, và chó có dấu hiệu gì khác không.
| Nguyên nhân có thể | Dấu hiệu đi kèm | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Bản năng, tò mò ở chó con | Chó dưới khoảng một tuổi, ăn phân mới của mình | Dọn ngay, dạy gọi về; nhiều con tự bớt khi lớn |
| Thiếu ăn, ăn không đủ chất, ăn quá nhanh | Lúc nào cũng đói, lục thùng rác, gầy | Khám thú y, xem lại khẩu phần |
| Giun sán, bệnh tiêu hoá, bệnh làm thèm ăn | Sụt cân, tiêu chảy, phân có hình dạng lạ, uống nhiều nước | Khám thú y, xét nghiệm phân |
| Buồn chán, ở một mình lâu | Ăn chủ yếu khi ở sân hay ở chuồng một mình | Thêm vận động, trò trí não, rút ngắn thời gian một mình |
| Sợ bị phạt vì đi bậy | Ăn ngay sau khi đi, nhất là chó từng bị mắng, bị dí mũi | Thôi mắng, dọn bình thản, dạy lại đi vệ sinh |
| Phân mèo thơm với chó | Lục khay cát, nhất là khi mèo ăn thức ăn nhiều đạm | Đặt khay ở nơi chó không vào được |
Nếu chó bỗng ăn phân ở tuổi trưởng thành mà trước đó không có, hoặc kèm sụt cân, tiêu chảy, nôn, hãy đi khám trước khi tập. Mang theo một mẫu phân trong túi kín để bác sĩ xét nghiệm nếu được yêu cầu.
Vì sao mắng, phạt lại làm chó ăn phân nhiều hơn
Có một vòng luẩn quẩn rất hay gặp: chó con đi bậy, chủ mắng hoặc dí mũi vào chỗ bậy. Chó không hiểu là bị mắng vì đi sai chỗ, mà hiểu là cứ có phân là có chuyện đáng sợ. Lần sau, đi xong chó vội ăn luôn để "xoá dấu vết". Chủ thấy chó ăn phân lại càng mắng. Cách xử lý dí mũi vì thế không chỉ phản tác dụng với chuyện đi vệ sinh mà còn có thể sinh ra thói ăn phân.
Một số cách dân gian như rắc ớt lên phân, trộn thứ đắng vào thức ăn để phân có vị khó chịu, cho chó ăn chất lạ không rõ nguồn gốc, cũng nên tránh. Chúng có thể làm chó đau miệng, đau bụng, và không dạy chó cách làm khác. Có những sản phẩm bán kèm lời quảng cáo làm phân "mất vị", hãy hỏi bác sĩ thú y trước khi dùng bất cứ thứ gì trộn vào thức ăn.
Đuổi chó, giằng lấy phân khỏi miệng chó cũng thường biến thành trò chơi: chó học rằng ngậm phân là cách nhanh nhất để chủ chạy theo. Có chó còn nuốt vội để không bị lấy mất. Hướng đi đúng là bình thản, dọn trước khi chó tới, và cho chó một việc khác đáng làm hơn ngay lúc ấy.
Dọn và quản lý theo từng trường hợp
Quản lý tốt là phần làm nên một nửa kết quả. Không có phân để ăn thì thói quen yếu dần đi.
- Chó ăn phân của mình ở nhà: dẫn chó đi vệ sinh có dây, đứng cạnh, ngay khi chó đi xong thì gọi về thưởng ở chỗ cách vài bước, rồi bạn quay lại dọn. Sân, ban công, tấm lót dọn ngay trong vài phút, không để tới chiều.
- Chó lục khay cát của mèo: đặt khay ở phòng có cổng chặn với khe vừa cho mèo chui, hoặc đặt khay lên chỗ cao mèo nhảy lên được mà chó thì không. Khay có nắp với cửa quay vào tường cũng giúp. Đừng chuyển khay của mèo đi chỗ lạ quá nhanh, mèo có thể bỏ khay mà đi bậy.
- Chó ăn phân chó khác ngoài đường: dùng dây dắt ngắn vừa phải ở khu nhiều phân, nhìn trước mặt đường để thấy phân trước chó, chủ động đổi hướng đi. Chọn đường sạch hơn trong vài tuần đầu.
- Nhà có nhiều chó: theo dõi xem con nào ăn phân của con nào, dọn ngay sau khi mỗi con đi.
- Cả nhà: để sẵn túi và xẻng nhỏ ở chỗ dễ lấy, để việc dọn ngay không phải là việc nặng nề.
Nhà chị Lan nuôi cả chó lẫn mèo trong căn hộ nhỏ. Chị chỉ cần chuyển khay cát của mèo vào nhà tắm phụ, gắn một cổng chặn có lỗ chui nhỏ, chú chó lai hết lục khay ngay trong tuần, vì đơn giản là không còn với tới.
Bài tập: đi xong là chạy về chủ
Bài này biến khoảnh khắc ngay sau khi đi vệ sinh thành lúc có thưởng hạng sang, để chó quen quay về bạn thay vì quay lại đánh hơi chỗ vừa đi. Tập ở nhà trước, ra ngoài sau.
- Trong ba bốn ngày đầu, mỗi lần chó đi vệ sinh xong, bạn nói "giỏi" thật vui, rồi thưởng một miếng thịt ngon ngay khi chó vừa đứng dậy. Đứng ở chỗ khiến chó phải bước xa khỏi chỗ đi để nhận thưởng.
- Từ ngày thứ năm, bạn đứng xa hơn vài bước, gọi "lại đây" khi chó vừa đi xong, thưởng hậu khi chó chạy tới.
- Khi chó chạy về đều, bạn chờ chó tự quay sang bạn sau khi đi, thưởng rất hậu.
- Ra ngoài đường, áp dụng cùng nhịp: chó đi xong, gọi về, thưởng, rồi bạn dọn.
- Với phân của chó khác trên đường, dạy thêm lệnh "để đó": cho chó thấy một miếng thưởng trong lòng bàn tay nắm, chờ chó rời mũi khỏi tay, đánh dấu và thưởng từ tay kia. Tập nhiều lần ở nhà rồi mới dùng ngoài đường.
- Ghi sổ mỗi ngày: số lần chó ăn hoặc cố ăn phân, ở đâu, lúc nào. Sau hai tuần nhìn lại xem đang giảm hay đứng yên.
Dấu hiệu chó đang hiểu: vừa đi xong đã ngẩng lên tìm bạn, đuôi vẫy. Dấu hiệu chưa hiểu: chó quay lại ngửi chỗ vừa đi, cắm đầu xuống. Thấy vậy thì gọi sớm hơn, đứng gần hơn và dùng thưởng ngon hơn.
Lịch hai tuần để cắt thói quen
Hai tuần đầu quyết định nhiều nhất, vì đó là lúc thói cũ còn mạnh và bạn còn đủ hăng hái. Lịch dưới đây giả định chó đã được khám và tẩy giun.
| Ngày | Quản lý | Tập | Ghi sổ |
|---|---|---|---|
| Một đến ba | Dắt dây mọi lần đi vệ sinh, dọn ngay, đặt khay mèo ở chỗ chó không tới được | Thưởng ngay khi chó vừa đi xong, đứng xa chỗ đi vài bước | Số lần chó quay lại ngửi chỗ vừa đi |
| Bốn đến bảy | Giữ như trên, thêm một vòng đi dạo có ngửi tự do sau bữa tối | Gọi "lại đây" khi chó vừa đi xong; bắt đầu tập "để đó" ở nhà | Số lần chó chạy về ngay |
| Tám đến mười | Chọn đường đi dạo sạch, nhìn mặt đường phía trước | Dùng "để đó" với phân chó khác ở khoảng cách xa | Số lần cố ăn phân ngoài đường |
| Mười một đến mười bốn | Nới dây dài hơn ở sân nhà đã dọn sạch | Chờ chó tự quay về sau khi đi, thưởng rất hậu | So với ngày đầu xem giảm bao nhiêu |
Nếu đến cuối tuần hai con số gần như không đổi dù quản lý chặt, hãy quay lại gặp bác sĩ thú y để xem lại khẩu phần, giun sán và các vấn đề tiêu hoá.
Áp vào nhà mình và những lỗi hay gặp
Chó con mới về nhà. Chó con hay ăn phân vì tò mò và vì nhìn thấy chó mẹ dọn ổ. Với chó con, quản lý chặt và thưởng sau khi đi vệ sinh thường đủ; nhiều con tự bớt khi lớn hơn. Đừng lo lắng quá, nhưng cũng đừng để chuyện kéo dài thành thói quen.
Chó ở chuồng hoặc ở sân cả ngày. Bác Tư nuôi một chú chó ở sân sau, chú ăn phân của mình mỗi chiều. Bác dọn sân hai lần mỗi ngày, cho chú vào nhà buổi chiều với một món gặm, và đi dạo thêm một vòng sau bữa tối. Sau vài tuần, chuyện ăn phân hầu như không còn.
Lỗi: dọn phân trước mặt chó với vẻ hốt hoảng. Chó thấy phân là thứ quan trọng mà chủ tranh lấy, càng muốn lấy trước. Dọn khi chó đang ở chỗ khác hoặc đang ăn thưởng.
Lỗi: chỉ tập mà không khám. Nếu nguyên nhân là giun sán hay bệnh tiêu hoá, bài tập không thể thắng được cơn thèm. Tẩy giun đúng lịch theo hướng dẫn bác sĩ thú y.
Sức khoẻ, vệ sinh và khi nào cần bác sĩ
Chó ăn phân có thể nhiễm giun sán và các mầm bệnh từ phân của con vật khác, rồi mang về nhà. Sau khi chó ăn phân, đừng để chó liếm mặt trẻ nhỏ, rửa tay sau khi dọn và sau khi chơi với chó. Tẩy giun cho chó theo lịch bác sĩ thú y đưa ra, và với nhà có mèo, hỏi thêm về giun sán chung giữa chó và mèo.
Hãy đưa chó đi khám nếu chó ăn phân kèm sụt cân, tiêu chảy kéo dài, nôn, bụng chướng, phân có máu, hay ăn cả những thứ không phải thức ăn như đá, đất, vải. Đổi tính đột ngột hay thèm ăn bất thường ở chó lớn tuổi cũng cần được khám. Bài tập và quản lý chỉ nên áp dụng song song khi sức khoẻ đã được kiểm tra.
Khi đi khám, hãy kể cho bác sĩ: chó ăn phân của ai, bao lâu một lần, bắt đầu từ khi nào, chó ăn loại thức ăn gì và ăn mấy bữa, lần tẩy giun gần nhất. Những câu trả lời này giúp bác sĩ biết nên xét nghiệm gì, thay vì chỉ kê thuốc chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn phân có phải vì thiếu chất không?
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Nhiều chó ăn đủ chất vẫn ăn phân vì bản năng, buồn chán hoặc thói quen. Hãy nhờ bác sĩ thú y kiểm tra khẩu phần và sức khoẻ trước khi kết luận.
Chó con ăn phân có tự hết không?
Nhiều chó con tự bớt khi lớn, nhất là khi chủ dọn ngay và thưởng sau mỗi lần đi vệ sinh. Nếu sau khoảng một tuổi vẫn còn, hoặc kèm dấu hiệu bệnh, hãy đưa đi khám.
Có nên rắc ớt lên phân để chó sợ không?
Không nên. Ớt có thể làm chó đau rát miệng, mắt, mũi và không dạy chó cách làm khác. Dọn ngay và dạy chó chạy về phía bạn sau khi đi vệ sinh hiệu quả hơn.
Chó ăn phân mèo có nguy hiểm không?
Phân mèo có thể mang giun sán và mầm bệnh, cát vệ sinh nuốt nhiều có thể gây khó tiêu. Hãy đặt khay ở nơi chó không vào được và theo dõi nếu chó nôn, chướng bụng, táo bón thì đi khám.
Chó ăn phân xong liếm mặt người có sao không?
Có nguy cơ truyền giun sán và vi khuẩn, nhất là với trẻ nhỏ và người già. Không để chó liếm mặt trong thời gian này, rửa tay sau khi tiếp xúc, và tẩy giun cho chó theo lịch của bác sĩ thú y.
Bao lâu thì chó bỏ được thói ăn phân?
Nếu nguyên nhân là thói quen và quản lý tốt, nhiều chó giảm rõ sau khoảng hai đến bốn tuần. Nếu có bệnh, cần điều trị theo bác sĩ thú y song song với bài tập.