Chó đào bới vì đào là việc của loài chó: để tìm mùi lạ dưới đất, để làm một ổ mát nằm, để chôn đồ quý, hoặc đơn giản vì đào rất vui. Cấm hẳn hiếm khi thành công; cách bền là cho chó một chỗ được đào thoả thích, làm chỗ đó hấp dẫn hơn luống rau và chậu cây, rồi che chắn những nơi không được đào.
Bài này đi theo thứ tự: đọc lý do qua chỗ đào và giờ đào, dựng một hố cát riêng ở sân nhỏ hoặc ban công, ba tuần dạy chó chuyển sang đào đúng chỗ, cách bảo vệ chậu cây trong lúc tập, và các tình huống riêng như chó đào để trốn ra ngoài hay chó đào trên nệm, trên sofa.
Đọc lý do qua chỗ đào và lúc đào
Quan sát chó đào trong vài ngày, để ý chỗ nó chọn, giờ nó đào và nó làm gì sau khi đào xong. Mỗi lý do cần cách xử lý hơi khác:
| Dấu hiệu | Lý do có thể | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Đào hố nông dưới bóng cây, sát tường, rồi nằm vào | Tìm chỗ mát, nhất là trưa nắng | Cho chỗ nằm mát có bóng râm, tấm lót mát, nước sạch |
| Đào ở luống vừa bón phân, vừa trồng cây | Mùi phân bón hữu cơ, mùi đất mới xới rất hấp dẫn | Che luống, dùng phân ít mùi, rào thấp |
| Đào men theo một đường, mũi chúi xuống đất | Đánh hơi chuột, côn trùng, giun dưới đất | Xử lý nguồn chuột bọ theo cách an toàn cho chó |
| Đào cạnh cổng, chân hàng rào | Muốn ra ngoài, theo mùi chó khác hoặc vì lo khi ở một mình | Chặn chân rào chắc chắn, xem lại vận động, lo âu |
| Ngậm xương, đồ chơi đi chôn rồi lấp đất | Cất giữ đồ quý, bản năng chôn | Cho chỗ chôn đồ trong hố cát |
| Đào ở bất cứ đâu, chủ yếu khi ở ngoài sân một mình lâu | Buồn chán | Thêm đi dạo, trò chơi trí não, rút ngắn giờ ở sân một mình |
Một số giống chó được lai tạo để đào hang bắt thú nhỏ, nên chúng đào nhiều và hăng hơn hẳn. Với những con này, hố cát không phải chuyện phụ mà là thứ chúng thật sự cần.
Dựng hố cát riêng: các bước trong một buổi
Hố cát là "phòng chơi" của chó. Làm cẩn thận một lần, dùng được nhiều năm. Ở nhà phố không có sân, một thùng gỗ đặt ở ban công hoặc sân phơi cũng đủ.
- Chọn chỗ chó vốn hay đào hoặc gần đó, có bóng râm một phần trong ngày. Đặt hố cát ở góc chó không bao giờ tới thì nó sẽ không dùng.
- Làm khung rõ ràng bằng ván gỗ, lốp xe cũ đã rửa sạch hoặc một chậu nhựa lớn, rộng ít nhất gấp đôi chiều dài thân chó. Khung giúp chó phân biệt đâu là chỗ được đào.
- Đổ cát sạch hoặc hỗn hợp cát với đất mềm, sâu khoảng bằng chiều dài cẳng chân trước của chó trở lên. Tránh cát có cạnh sắc, tránh đất có phân bón hay thuốc trừ sâu.
- Làm ẩm nhẹ cho cát giữ được hình dạng khi đào, giống đất mà chó thích.
- Chôn sẵn kho báu: vài miếng thưởng, một đồ chơi quen, một chiếc xương gặm an toàn, chôn nông ở vài chỗ khác nhau.
- Che nắng và mưa bằng tấm bạt hoặc chậu cây lớn đặt bên cạnh, để cát không quá nóng buổi trưa và không thành bùn khi mưa.
- Đậy nắp hoặc che lưới khi không dùng nếu khu nhà có mèo hoang, để hố cát không thành chỗ vệ sinh của mèo.
Nhà bác Tư dùng một chiếc thùng gỗ cũ đặt ở góc sân phơi, chiều nào cũng chôn ba miếng gan luộc. Chú chó săn lai của bác chỉ sau một tuần đã chạy thẳng tới thùng mỗi khi được ra sân, bỏ qua luống rau thơm.
Ba tuần dạy chó đào đúng chỗ
Mỗi ngày hai phiên ngắn khi bạn có mặt ngoài sân. Những lúc bạn không trông được, chó không được ở một mình gần luống cây.
| Tuần | Việc làm | Dấu hiệu tiến bộ |
|---|---|---|
| Một | Dắt chó tới hố cát, tự tay bới nhẹ cho chó thấy đồ ăn lộ ra, khen to khi chó đào. Đặt tên cho việc đào như "đào đi". Chôn kho báu mới mỗi ngày | Chó tự tới hố cát ngay khi ra sân |
| Hai | Chôn sâu hơn, chôn ở nhiều góc. Khi bắt gặp chó bắt đầu đào chỗ khác, gọi tên nhẹ nhàng, dẫn tới hố cát, nói "đào đi", khen khi nó đào ở đó | Chó ngừng đào chỗ cấm khi được gọi, chuyển sang hố cát |
| Ba | Thưa dần phần chôn sẵn, mỗi ngày còn một hai món; vẫn khen khi chó tự đào ở hố. Bắt đầu cho chó ở sân lâu hơn mà bạn quan sát từ xa | Chó tự đào hố cát mà không cần đồ chôn sẵn |
Đừng thưa phần thưởng quá sớm. Đất ở luống cây vẫn có mùi phân bón và giun, nên hố cát phải luôn có lý do để thắng trong những tuần đầu.
Bảo vệ chậu cây và luống rau trong lúc tập
Trong giai đoạn tập, cứ mỗi lần chó đào được một luống rau là nó lại học thêm rằng luống rau rất vui. Những việc làm ngay để chặn lại:
- Rải một lớp đá cuội to hoặc đặt lưới thép mắt to nằm ngang trên mặt đất quanh gốc cây; chó khó đào mà cây vẫn mọc.
- Rào thấp bằng tre hoặc lưới quanh luống mới trồng, cao vừa đủ để chó không bước vào.
- Đặt chậu cây nhỏ lên kệ hoặc treo cao trong vài tuần.
- Dùng phân bón ít mùi, vùi sâu và tưới ngay sau khi bón; tránh để phân lộ trên mặt đất.
- Không dùng bẫy chuột, thuốc diệt côn trùng, thuốc diệt ốc ở nơi chó tới được; chó đào ra là ngộ độc.
- Không chôn đá, chai lọ vỡ hay ớt bột vào chỗ chó đào; những cách đó làm chó đau chân, đau mắt mà không dạy được gì.
Nếu cần, chia sân làm hai: khu của người có cây và hàng rào thấp, khu của chó có hố cát và chỗ nằm mát. Ranh giới rõ ràng giúp cả nhà đỡ phải canh.
Thêm việc cho mũi và chân để giảm nhu cầu đào từ gốc
Hố cát giải quyết chỗ đào, nhưng nếu chó đào vì dư năng lượng thì nó vẫn sẽ đào nhiều. Phần lớn chó nuôi trong nhà phố chỉ được ra ngoài vài phút để đi vệ sinh, còn cả ngày nằm chờ. Mũi chó là giác quan nó dùng nhiều nhất, và đào thường là cách nó tìm thứ để ngửi. Cho mũi việc làm là cách giảm đào hiệu quả mà ít người nghĩ tới.
Một buổi đi dạo chậm có ngửi tự do, để chó dừng ở gốc cây, bãi cỏ bao lâu tuỳ nó, thường làm chó thoả mãn hơn một buổi chạy nhanh. Thử thay một vòng đi bộ vội buổi sáng bằng hai mươi phút đi chậm theo mũi chó, rồi xem chiều hôm đó chó có đào ít hơn không.
Trong nhà và ngoài sân, bạn có thể rải một nắm hạt khô trên thảm cỏ hoặc trong một tấm khăn cuộn lại, để chó tìm từng hạt bằng mũi. Mười phút như vậy trước khi bạn đi làm là đủ để nhiều chó nằm nghỉ cả buổi. Với chó thích chôn đồ, hãy cho nó một món gặm lâu ngay trong hố cát, để việc chôn và đào lại diễn ra đúng chỗ.
Một mẹo nhỏ: ghi lại giờ chó hay đào trong tuần đầu. Nếu chó đào chủ yếu vào khoảng một hai tiếng trước bữa tối, đó là lúc nên chơi trò tìm đồ hoặc đi dạo, chứ không phải lúc thả chó ra sân một mình.
Tình huống riêng: đào để trốn, đào trong nhà, đào khi ở một mình
Đào ở chân hàng rào để chui ra. Đây là chuyện an toàn trước tiên, vì chó ra được đường là có thể bị xe tông hoặc cắn người. Chôn lưới thép sâu dưới chân rào, hoặc đặt dải đá to dọc chân rào. Sau đó mới tìm hiểu lý do: chó cái đang động dục ở gần, chó buồn vì ở sân quá lâu, hay chó lo âu khi chủ vắng.
Cào nệm, cào sofa trước khi nằm. Nhiều chó xoay vòng và cào chỗ nằm trước khi ngủ, đây là thói quen làm ổ, không phải đào phá. Cho chó một tấm nệm riêng có chăn mềm để nó cào thoải mái, và cắt móng đều để bớt rách vải.
Chỉ đào khi bị để ngoài sân một mình. Với anh Minh, chú chó lai của anh chỉ đào vào những hôm anh đi làm về muộn. Sau khi anh nhờ người nhà dắt chó đi dạo buổi chiều và thôi để chó ngoài sân cả ngày, chuyện đào giảm hẳn. Nếu chó còn rên, tru, cào cửa khi bạn vắng, hãy tìm hiểu thêm về lo âu khi ở một mình.
Đào ở ban công chung cư. Thùng cát nhỏ hoặc hộp các-tông nhét giấy vụn và đồ thưởng có thể thay sân đất. Hãy kiểm tra ban công có lưới chắn, để chó không trèo lên thùng rồi nhảy qua lan can.
Lỗi hay mắc và khi nào cần hỏi bác sĩ thú y
Mấy lỗi làm chó đào nhiều hơn hoặc đào lén:
- Mắng khi thấy hố đã đào xong. Chó không hiểu vì sao bị mắng, chỉ học được là đào khi chủ không nhìn.
- Lấp hố rồi cho chó xem. Đất mới xới có mùi hấp dẫn, chó lại đào ngay chỗ đó.
- Đuổi chó khỏi chỗ đào thành trò đuổi bắt. Gọi về, dẫn tới hố cát, không đuổi.
- Làm hố cát rồi để nguyên đó. Không có kho báu, không có người khen, hố cát chỉ là một đống cát.
Hãy hỏi bác sĩ thú y nếu chó bỗng đào và ăn đất nhiều, liếm cát liên tục, hoặc đào kèm thở dốc, bồn chồn khác thường. Ăn đất, ăn cát có thể gây tắc ruột và đôi khi là dấu hiệu sức khoẻ. Nếu chó đào hố nằm liên tục vào buổi trưa, hãy coi đó là chó đang quá nóng: đưa vào chỗ mát, cho uống nước, và nếu chó lừ đừ, thở gấp thì đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rải ớt bột hoặc chôn phân chó vào chỗ chó đào không?
Không nên. Ớt bột có thể làm chó đau rát mắt, mũi, còn phân chó có thể chứa mầm bệnh và giun sán. Những cách đó không dạy chó đào ở đâu, chỉ làm chó khó chịu và chuyển sang đào chỗ khác.
Chó mấy tuổi thì hết đào bới?
Nhiều chó đào ít đi khi trưởng thành, nhưng có những dòng chó đào suốt đời vì đó là bản năng mạnh. Thay vì chờ chó hết đào, cho nó một hố cát riêng là cách bền nhất.
Nhà chung cư không có sân thì chó đào ở đâu?
Một thùng cát nhỏ ở ban công có lưới chắn, hoặc hộp các-tông nhét giấy vụn và đồ thưởng để chó bới, có thể thay sân đất. Trò tìm đồ bằng mũi trong nhà cũng giúp chó giải toả nhu cầu đào và đánh hơi.
Chó đào hố rồi nằm vào giữa trưa có sao không?
Đó thường là chó đang tìm chỗ mát. Hãy cho chó chỗ nằm có bóng râm, nước sạch và đưa vào trong nhà khi trời quá nóng. Nếu chó thở dốc, lừ đừ, lưỡi đỏ sậm thì có thể bị say nóng, cần làm mát và đi khám ngay.
Chó chôn đồ ăn trong chăn, sofa thì có phải đói không?
Thường không phải đói mà là bản năng cất giữ, hay gặp khi chó được cho nhiều đồ gặm cùng lúc. Bớt số đồ đưa ra mỗi lần và cho chó một chỗ chôn đồ được phép, như hố cát hay hộp giấy vụn.
Chó đào chân rào để trốn ra ngoài phải làm sao ngay?
Trước tiên là chặn: chôn lưới thép hoặc đặt đá to dọc chân rào và không để chó ở sân một mình cho tới khi chắc chắn. Sau đó tìm lý do, như buồn chán, chó khác ở gần hoặc lo âu khi vắng chủ.