Chó sợ đi khám thú y sẽ đỡ hơn nhiều nếu bạn tập hai việc ở nhà và một việc ở phòng khám: tập khám giả từng phần cơ thể (tai, miệng, chân, bụng) có thưởng; dạy chó một tư thế "đồng ý" như tựa cằm lên gối để chó tự báo khi nào sẵn sàng; và đưa chó ghé phòng khám vài lần chỉ để cân, ăn thưởng rồi về.
Phần chuẩn bị giấy tờ, vận chuyển và kể bệnh cho bác sĩ là chuyện khác, ở đây chỉ bàn chuyện giúp chó bớt sợ. Chó không cần thích đi khám, nhưng một con chó chịu đứng yên cho bác sĩ nhìn tai mà không phải ba người giữ là con chó được khám kỹ hơn, ít đau hơn và chủ cũng đỡ khổ. Trường hợp chó đang ốm cần khám ngay thì cứ đi khám ngay, không đợi tập xong.
Vì sao chó sợ phòng khám đến thế
Phòng khám là nơi tập trung mọi thứ khó chịu với chó: mùi thuốc sát trùng, mùi sợ hãi của những con vật khác, tiếng sủa và tiếng kêu, sàn trơn, bàn khám kim loại cao và lạnh, người lạ cúi sát người, bị giữ chặt, bị tiêm, bị chích lấy máu. Chỉ sau một hai lần, chó đã nhận ra con đường dẫn tới phòng khám từ đầu phố.
Phần lớn nỗi sợ không nằm ở kim tiêm mà ở việc bị giữ chặt khi không biết chuyện gì sắp xảy ra. Một con chó bị ôm ghì, lật nghiêng, bị cạy miệng mà không có đường thoát sẽ nhớ cảm giác ấy rất lâu. Lần sau, chó vùng vẫy sớm hơn, người giữ phải giữ chặt hơn, và vòng xoáy cứ thế nặng dần. Không ai trong chuyện này làm sai cả: bác sĩ cần khám, chủ cần chó được chữa. Chỉ là chó chưa được chuẩn bị, và việc chuẩn bị ấy bạn làm được ở nhà.
Ý tưởng chính của bài tập là cho chó một chút quyền kiểm soát: biết trước điều gì sắp xảy ra, và có cách báo "khoan đã". Chó tin rằng mình được dừng lại thì thường chịu được lâu hơn. Đây là điều nhiều người huấn luyện gọi là chăm sóc hợp tác: con vật tham gia vào việc chăm sóc chứ không bị ép chịu đựng.
Khám giả ở nhà: tập từng phần cơ thể
Mỗi ngày một hai phiên ngắn, khoảng ba đến năm phút, mỗi phiên chọn một phần cơ thể. Chạm một chút, thưởng ngay; chó né đi thì bạn ngừng, không với theo. Bảng gợi ý thứ tự từ dễ đến khó.
| Phần cơ thể | Bắt đầu bằng | Tiến tới | Đạt khi |
|---|---|---|---|
| Vai, ngực | Đặt tay một giây | Ấn nhẹ như bác sĩ sờ hạch | Chó tựa vào tay bạn |
| Tai | Chạm vành tai | Lật vành tai, soi đèn pin, đưa bông khô lại gần | Chó giữ đầu yên vài giây |
| Miệng | Chạm mép | Vén môi xem răng, mở hàm một chút | Chó không quay đầu đi |
| Chân và móng | Chạm cẳng chân | Nhấc chân, cầm bàn chân, chạm kềm cắt móng vào móng | Chó để yên chân trong tay |
| Bụng | Vuốt dọc sườn | Ấn nhẹ vào bụng khi chó đứng | Chó không ngồi sụp xuống |
| Ôm giữ nhẹ | Vòng một tay qua ngực vài giây | Vòng tay qua ngực và cổ như khi lấy máu | Chó đứng yên, thở bình thường |
| Bàn cao | Cho đứng trên bàn có lót thảm chống trơn | Đứng trên bàn trong lúc bạn khám giả | Chó ăn thưởng trên bàn |
Khi chó đã quen bạn, nhờ thêm người khác trong nhà làm, rồi một người bạn quen đóng vai bác sĩ, vì ở phòng khám người chạm vào là người lạ. Có thể dùng thêm một chiếc áo blouse trắng hoặc găng tay y tế để chó quen hình ảnh và mùi.
Dạy tư thế "đồng ý": chó tựa cằm
Tư thế tựa cằm lên gối hoặc lên lòng bàn tay là cách chó tự nói "con sẵn sàng". Chó nhấc cằm lên nghĩa là "khoan đã", và bạn dừng ngay. Các bước:
- Ngồi trên sàn, đặt một chiếc gối nhỏ hoặc khăn gấp trước mặt chó. Cầm thưởng ở phía bên kia gối, thấp, để chó phải đưa đầu qua gối mới ăn được.
- Khi cằm chó chạm hoặc gần chạm gối, nói từ đánh dấu như "được" rồi thưởng. Lặp lại tới khi chó tự đặt cằm xuống mà không cần dụ.
- Kéo dài thời gian: chó giữ cằm một giây, hai giây, năm giây rồi mới thưởng. Chó nhấc cằm sớm thì không sao, cứ chờ nó đặt lại.
- Gắn với khám giả: chó đặt cằm, bạn chạm tai một giây, thưởng. Chó nhấc cằm, bạn bỏ tay ra ngay, chờ chó đặt lại.
- Đặt tên cho tư thế, ví dụ "cằm", khi chó đã làm tốt.
- Mang chiếc gối ấy theo khi đi khám. Nhiều bác sĩ sẵn lòng chờ chó tựa cằm, nhất là với các thao tác nhanh như nghe tim, xem tai.
Phần quan trọng nhất của bài này là bạn phải tôn trọng lúc chó nhấc cằm. Nếu chó nhấc cằm mà bạn vẫn giữ để làm cho xong, tư thế đồng ý mất hết ý nghĩa và chó sẽ không tin nó nữa. Với các thủ thuật bắt buộc phải làm, hãy tách ra khỏi bài tập này.
Những lần ghé phòng khám chỉ để vui
Hỏi trước phòng khám quen xem có cho ghé vào giờ vắng không. Nhiều nơi sẵn lòng nếu bạn không làm phiền lúc đông khách. Mỗi lần ghé chỉ năm đến mười phút:
- Lần 1: đi dạo ngang qua cửa phòng khám, ăn thưởng ở vỉa hè rồi đi tiếp. Không vào.
- Lần 2: vào sảnh, ăn vài miếng thưởng, đứng lên cân, rồi về.
- Lần 3: chào lễ tân, để lễ tân thả thưởng xuống sàn cho chó; chó không cần lại gần.
- Lần 4: nếu phòng khám cho, vào phòng khám trống vài phút, đứng trên bàn có lót khăn, ăn thưởng rồi xuống.
- Lần 5: nhờ bác sĩ hoặc trợ lý chạm nhẹ vai chó và đưa thưởng, không khám gì cả.
- Lặp lại kiểu ghé chơi này xen giữa các lần khám thật, để tỉ lệ "đến phòng khám là có chuyện tốt" luôn cao hơn.
Nên cho chó đói nhẹ trước khi ghé, để món thưởng có sức hút. Chọn loại thưởng mềm, nhỏ, nặng mùi vì ở phòng khám chó bị phân tâm hơn ở nhà. Nếu ngay ở vỉa hè chó đã run và không nhận ăn, hãy dừng ở đó và quay về tập khám giả thêm.
Ngày khám thật: làm gì để chó bớt căng
Chờ ngoài xe hoặc ngoài sảnh. Phòng chờ đông là nơi căng thẳng nhất. Hỏi lễ tân xem bạn có thể chờ ở chỗ thoáng bên ngoài và được gọi khi tới lượt không.
Kể với bác sĩ trước. Nói ngắn: chó sợ bị giữ, đã tập tựa cằm, sợ nhất là chạm tai. Nhiều bác sĩ sẽ khám phần dễ trước, cho thưởng, và giữ nhẹ hơn.
Mang theo thưởng và chiếc gối quen. Hỏi bác sĩ trước khi cho ăn, vì một số xét nghiệm hoặc thủ thuật cần nhịn đói.
Rọ mõm đã tập từ trước. Nếu chó từng gầm gừ hay táp khi khám, hãy tập đeo rọ mõm ở nhà từng bước có thưởng. Một con chó đeo rọ mõm quen thuộc thường được khám nhẹ nhàng hơn một con chó phải bị giữ chặt để tránh cắn.
Hỏi về thuốc trước khám. Với chó sợ nặng, có bác sĩ kê thuốc giảm lo âu cho chó uống ở nhà trước khi đi khám. Đây là quyết định của bác sĩ sau khi khám và hỏi kỹ, không tự mua.
Kết thúc bằng điều tốt. Sau khám, cho chó đi dạo ở chỗ nó thích hoặc chơi trò nó mê rồi mới về.
Áp vào chó nhà mình: chọn điểm bắt đầu
Chó chỉ sợ bị chạm tai, chân. Đây là trường hợp dễ nhất. Chó của chị Lan để bác sĩ nghe tim, sờ bụng thoải mái nhưng vùng vẫy mỗi lần bị lật tai. Chị chỉ tập riêng phần tai, mỗi tối vài phút lúc chó nằm lim dim trên sofa: chạm vành tai, thưởng; lật một chút, thưởng. Sau ba tuần, lần khám tai tiếp theo chỉ cần một người giữ nhẹ.
Chó sợ ngay từ cửa phòng khám. Chó của anh Minh run từ lúc rẽ vào con phố có phòng khám. Với kiểu này, khám giả ở nhà vẫn cần, nhưng phần ghé chơi quan trọng hơn: bắt đầu từ đầu phố, đi tới chỗ chó còn ăn được rồi quay về. Anh ghi lại mỗi lần chó nhận thưởng ở chỗ nào, và vị trí ấy nhích dần về phía cửa trong vài tuần.
Chó lớn tuổi, đau khớp. Con chó già của bác Tư gầm gừ khi bị đặt lên bàn khám, không phải vì hung dữ mà vì bị nhấc lên làm đau hông. Bác hỏi bác sĩ khám chó trên sàn có trải thảm, và bác sĩ đồng ý. Với chó già, hãy luôn nghĩ tới chuyện đau trước khi nghĩ tới chuyện sợ, và kể với bác sĩ những tư thế chó tránh ở nhà.
Lỗi hay mắc và khi nào nên dừng
Một số điều khiến chó sợ phòng khám hơn mỗi lần:
- Mắng hoặc đánh khi chó gầm gừ trên bàn khám: chó đang báo nó sợ đến mức sắp tự vệ. Phạt khiến chó bỏ qua lời báo và cắn luôn. Hãy nói với bác sĩ để dừng lại, đổi cách.
- Chỉ tập khám giả khi sắp đi khám: vài buổi vội không đủ. Tập đều quanh năm, mỗi lần vài phút, là đủ mà không mệt.
- Tập khám giả như cuộc vật lộn: nếu bạn phải giữ chặt để chạm tai, bài tập đang quá khó. Quay về chạm một giây.
- Thưởng trước rồi mới chạm: chó sẽ sợ món thưởng vì nó báo trước việc bị chạm. Chạm trước, thưởng sau.
- Khi nào cần chuyên gia hành vi: chó đã cắn khi khám, chó sợ đến mức không thể khám những việc thiết yếu như tiêm phòng dại, hoặc chó hoảng loạn ngay khi thấy đường tới phòng khám. Chuyên gia và bác sĩ thú y có thể cùng lên kế hoạch, kể cả việc dùng thuốc an thần cho các lần khám bắt buộc.
Câu hỏi thường gặp
Chó sợ quá thì có nên bỏ qua tiêm phòng không?
Không. Tiêm phòng, nhất là phòng dại, là việc thiết yếu cho chó và cho người. Nếu chó quá sợ, hãy nói với bác sĩ để bàn cách như thuốc giảm lo âu trước khi đi, khám tại nhà hoặc an thần nhẹ, trong lúc vẫn tập dần.
Có nên tự cắt móng cho chó ở nhà để đỡ phải ra phòng khám không?
Có thể, nếu chó đã quen được cầm chân và chạm kềm qua các bước tập. Mỗi lần chỉ cắt một hai móng rồi thưởng, không cố cắt hết trong một buổi. Nếu chó vùng vẫy mạnh, dừng lại và tập thêm.
Chó đeo rọ mõm có làm nó sợ thêm không?
Không, nếu rọ mõm được tập ở nhà từ trước với thức ăn, từng bước nhỏ. Rọ mõm vừa vặn cho chó há miệng thở và nhận thưởng. Điều làm chó sợ là bị chụp rọ mõm lần đầu ngay trên bàn khám.
Có nên chọn phòng khám có thể khám tại nhà không?
Với chó sợ nặng, khám tại nhà giúp bỏ bớt nhiều yếu tố gây sợ như mùi, tiếng ồn, chuyến xe. Nhưng một số việc vẫn cần làm ở phòng khám như chụp phim, mổ. Tập ghé chơi phòng khám vẫn có ích.
Chó nhỏ có nên bế suốt thời gian ở phòng khám không?
Bế giúp chó nhỏ tránh chó lớn ở phòng chờ, nhưng nên cho chó tự bước vào phòng khám và đứng trên bàn khi được, để nó có chút quyền kiểm soát. Ôm ghì chặt suốt thời gian có thể làm chó căng hơn.
Lần trước chó bị đau ở phòng khám thì có tập lại được không?
Được, nhưng cần chậm hơn. Bắt đầu lại từ những lần đi ngang cửa phòng khám, ăn thưởng ở vỉa hè. Nếu được, chọn giờ vắng và nhờ cùng một người ở phòng khám tham gia các lần ghé chơi.