Những ngày mưa liền không đi dạo được, chó ở căn hộ cần thay giờ đi dạo bằng ba thứ: một phiên cho mũi buổi sáng, vài phút tập lệnh rải trong ngày, một trò chơi có vận động nhẹ buổi tối, cộng với chỗ đi vệ sinh tạm và một giờ ngủ trưa yên tĩnh. Thứ làm chó bức bối không phải thiếu chạy, mà thiếu việc để làm và thiếu mùi mới.
Bài này đưa ra một lịch chơi theo buổi cho căn hộ nhỏ, sáu trò không cần chỗ rộng, cách giữ yên cho hàng xóm tầng dưới, chuyện đi vệ sinh lúc trời mưa, bảng phân biệt chó chán với chó ốm và những lỗi làm chó càng chơi càng hăng.
Chán hay ốm: nhìn dấu hiệu trước khi bày trò
Ngày mưa, chó nằm ì hoặc quậy phá đều có thể do chán, nhưng cũng có thể do bệnh. Đối chiếu nhanh trước khi bày trò:
| Dấu hiệu | Thường là chán | Nên nghĩ đến bệnh khi |
|---|---|---|
| Ngủ nhiều hơn | Vẫn ăn tốt, gọi là dậy, vẫy đuôi | Bỏ ăn, gọi không dậy, nằm co một chỗ |
| Đi lòng vòng, theo chủ từng bước | Dịu lại khi có việc làm | Đi lại bồn chồn, thở dốc, không nằm yên được |
| Gặm đồ, cào thảm | Gặm khi không có ai chơi cùng | Liếm, gặm một chỗ trên người mình liên tục |
| Sủa ra cửa, ra ban công | Sủa theo tiếng động, dừng khi được chơi | Rên rỉ không rõ lý do, kêu khi bị chạm |
| Đi vệ sinh lung tung | Do không được ra ngoài đúng giờ | Đi nhiều lần, ít mỗi lần, có máu, phân lỏng kéo dài |
Mùa mưa cũng là mùa ve, bọ chét, nấm da và một số bệnh đường ruột hay gặp. Chó bỏ ăn, nôn, tiêu chảy, mệt lả thì đưa đi khám thú y, đừng coi là chán. Chó vẫn ăn ngon và tỉnh táo mà quậy thì đọc tiếp, đó là phần việc của trò chơi.
Lịch mẫu cho một ngày mưa
Lịch dưới cho chó trưởng thành khoẻ mạnh ở căn hộ, chủ làm ở nhà hoặc đi làm về sớm. Chủ đi làm cả ngày thì gom phần sáng và tối, giữa ngày để đồ chơi ăn.
| Giờ | Việc | Thời lượng gợi ý |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Ra chỗ đi vệ sinh tạm hoặc chạy nhanh ra sảnh, khen khi đi đúng chỗ | Vài phút |
| Bữa sáng | Một nửa khẩu phần cho vào đồ chơi nhả thức ăn hoặc khăn cuộn | Mười đến hai mươi phút |
| Giữa buổi sáng | Trò tìm đồ bằng mũi trong hai phòng | Khoảng mười phút |
| Trưa | Ngủ trưa: đóng rèm, bật tiếng quạt, chỗ nằm yên | Một đến hai tiếng |
| Đầu giờ chiều | Tập lệnh rải rác: mỗi lần đứng lên lấy nước thì ôn một lệnh | Ba đến năm lần, mỗi lần một phút |
| Chiều muộn | Trò kéo co có luật hoặc chạy hành lang dài nếu được | Năm đến mười phút |
| Tối | Đồ gặm lâu, chải lông, xoa bóp | Tuỳ chó |
Đừng xếp kín cả ngày. Chó trưởng thành vẫn ngủ phần lớn thời gian, và giấc ngủ cũng là lúc chó dịu lại. Lịch chỉ cần ba bốn điểm có việc thật, còn lại để chó nghỉ.
Sáu trò không cần chỗ rộng
Căn hộ hai phòng vẫn đủ cho những trò sau. Chọn hai ba trò mỗi ngày, xoay vòng để không nhàm:
- Tìm đồ bằng mũi. Giấu mồi sau chân ghế, dưới góc thảm, trong hộp giấy. Chó đi chậm, mũi làm việc nhiều, gần như không gây tiếng động.
- Đồ chơi nhả thức ăn. Chai nhựa khoét lỗ, khăn cuộn, khay trứng. Thay bữa ăn bằng bát.
- Ôn lệnh trong ngày. Ngồi, nằm, chờ ở cửa, đi về chỗ. Mỗi lệnh vài lần, rải khắp ngày, thưởng nhỏ.
- Học một trò mới. Bắt tay, xoay vòng, chạm mũi vào tay. Một phiên ba đến năm phút. Học trò mới mệt đầu hơn ôn trò cũ.
- Kéo co có luật. Chó chỉ được cắn khi bạn mời, nhả khi bạn nói và được thưởng bằng việc chơi tiếp. Giữ dây kéo thấp, kéo ngang, không giật mạnh lên trên để khỏi hại cổ chó.
- Trốn tìm. Một người giữ chó, một người nấp, gọi tên. Hợp với nhà có trẻ, có người lớn trông.
Trò chạy nhảy như ném bóng dọc nhà, đuổi nhau quanh bàn thì hạn chế ở căn hộ: chó dễ trượt trên sàn gạch, va đồ, và tiếng chân dội xuống tầng dưới. Nếu muốn có một chút chạy, chọn hành lang trải thảm, ném bóng mềm thật ngắn, vài lần là đủ.
Chuyện đi vệ sinh khi trời mưa
Nhiều chó quen đi vệ sinh ngoài đường nhất quyết không chịu đi khi trời mưa, nhịn tới khi về nhà rồi đi lên thảm. Không phải chó hư; chó không thích mưa xối vào người và tiếng nước ồn. Có vài cách giúp, tuỳ nhà.
Nếu chó quen đi ngoài, chọn chỗ có mái che gần nhất: dưới mái hiên sảnh, góc bãi đỗ xe có mái, miễn là chỗ được phép và bạn dọn sạch sau đó. Đưa chó ra đúng giờ quen, đứng yên đợi chừng năm phút, không chơi, không đi dạo. Chó đi xong thì khen và thưởng ngay tại chỗ, rồi mới về. Áo mưa cho chó giúp một số con, nhưng chó chưa quen mặc áo thì tập trong nhà vài ngày trước bằng thưởng, đừng mặc lần đầu vào đúng hôm mưa to.
Nếu chó đã từng dùng tấm lót trong nhà hồi nhỏ, những ngày mưa là lúc bày lại một tấm ở ban công hoặc nhà tắm. Đặt chó lên đúng lúc chó vừa ngủ dậy hoặc vừa ăn xong, khen khi đi đúng. Hết mùa mưa thì cất đi, chó vẫn quay về nếp ngoài trời.
Chó đi bậy trong nhà ngày mưa thì dọn bằng dung dịch khử mùi enzyme hoặc nước rửa không có mùi khai, không dùng nước tẩy có mùi hắc vì chó dễ quay lại chỗ cũ. Không mắng, không dí mũi chó vào chỗ bậy: chó không hiểu, chỉ học được rằng đi vệ sinh trước mặt chủ là nguy hiểm, rồi sau đó lén đi ở góc khuất.
Giữ yên cho hàng xóm khi chơi trong căn hộ
Trải thảm ở chỗ chơi. Thảm giảm tiếng móng chân, tiếng nhảy dội xuống tầng dưới, và giúp chó khỏi trượt.
Chơi trò ồn vào giờ người ta còn thức. Kéo co, ném bóng nên xong trước khoảng tám giờ tối. Sau đó chỉ trò cho mũi và đồ gặm.
Đóng cửa ban công khi trời mưa to có sấm. Chó sủa theo tiếng sấm, tiếng mưa đập mái tôn nhà bên. Bật quạt hoặc nhạc nhỏ để át bớt. Chó sợ sấm đến run rẩy, trốn, thở dốc thì đó là nỗi sợ cần giải mẫn cảm từng bước và có khi cần bác sĩ thú y hỗ trợ.
Chặn tầm nhìn ra hành lang. Chó đang chán dễ sủa mỗi khi có người đi qua cửa. Dán phim mờ phần dưới cửa kính hoặc kê đồ chắn chỗ chó hay đứng canh.
Đừng để chó một mình quá lâu với cơn bức bối. Nếu phải đi làm cả ngày, nhờ người nhà ghé chơi với chó giữa trưa, hoặc để lại đồ gặm lâu và đồ chơi ăn chó đã quen.
Trẻ con cũng ở nhà: chia việc để cả hai cùng vui
Giao cho trẻ một việc có luật. Những ngày mưa trẻ nghỉ học hoặc ở nhà sớm, trẻ và chó cùng bức bối là chuyện dễ thành ầm ĩ. Thay vì để trẻ đuổi chó quanh nhà, giao cho trẻ một việc rõ ràng: trẻ giấu mồi cho chó tìm, người lớn giữ chó; hoặc trẻ đếm số lần chó ngồi đúng lệnh trong ngày.
Trẻ ra lệnh, người lớn đưa thưởng. Với trẻ nhỏ, để trẻ nói lệnh "ngồi" còn người lớn đưa miếng thưởng bằng lòng bàn tay mở. Trẻ thấy mình được chó nghe lời, chó không có dịp đớp nhầm ngón tay.
Có giờ chó được nghỉ khỏi trẻ. Chó cần một chỗ trẻ không được vào, như góc có lồng mở cửa hoặc sau một tấm chắn. Khi chó tự đi về đó là chó đang muốn nghỉ, dặn trẻ không gọi, không bế ra.
Không cho trẻ kéo co với chó lớn. Chó lớn kéo mạnh có thể làm trẻ ngã, và trò kéo co làm chó hăng dần. Trẻ chơi trò cho mũi, trò ôn lệnh; kéo co để người lớn.
Dừng ngay khi thấy chó căng thẳng. Chó liếm môi, ngáp liên tục, quay mặt đi, cụp đuôi, cứng người khi trẻ ôm là đã đủ. Tách trẻ và chó ra hai phòng, không chờ tới lúc chó gầm gừ. Nếu chó đã từng gầm gừ hay đớp trẻ, cần gặp chuyên gia hành vi trước khi để hai bên chơi tiếp, và nếu trẻ bị cắn rách da thì rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước rồi đưa trẻ đi khám, tiêm phòng dại theo chỉ định.
Lỗi làm chó càng chơi càng hăng, và một trường hợp
Lỗi phổ biến nhất ngày mưa là cố làm chó mệt bằng chạy nhảy trong nhà. Chó chạy quanh bàn, đuổi bóng dọc hành lang, càng chơi càng hăng, cuối ngày còn quậy hơn buổi sáng. Với nhiều chó, vận động mạnh không có điểm dừng làm chó lên cơn chứ không làm chó mệt. Trò cho đầu óc và cho mũi thì ngược lại: chó làm việc tập trung rồi tự lăn ra ngủ.
Lỗi thứ hai là để mỗi người trong nhà chơi một kiểu: bố cho chó chồm lên người, mẹ cấm, con thì đuổi chó chạy quanh nhà. Chó không biết luật nào là thật. Thống nhất ba điều trong nhà: chơi trò gì, chơi ở đâu, câu nào là "hết rồi".
Anh Khoa sống ở căn hộ một phòng ngủ với chú chó cỏ ba tuổi. Tuần mưa đầu tiên của mùa, chó gặm hỏng chân ghế và sủa mỗi khi thang máy dừng ở tầng. Anh ném bóng dọc nhà mỗi tối nửa tiếng nhưng chó vẫn không yên. Tuần sau anh đổi: bữa sáng vào khăn cuộn, giờ trưa nhờ em gái ghé giấu mồi ở hai phòng, tối mười phút kéo co có luật rồi một đồ gặm lâu. Đến cuối tuần chó đã ngủ trưa yên, tiếng sủa khi thang máy dừng ít hẳn. Không có gì mới lạ, chỉ là đổi chạy thành nghĩ.
Nếu đã đổi lịch hai tuần mà chó vẫn phá, vẫn sủa, đặc biệt khi chỉ xảy ra lúc chủ đi vắng, có thể đó là lo âu khi ở một mình. Lúc ấy cần một kế hoạch riêng và có thể cần gặp bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Chó không đi dạo mấy ngày liền có sao không?
Với chó khoẻ, vài ngày mưa không đi dạo thường không sao nếu ở nhà có việc cho mũi và đầu óc, có chỗ đi vệ sinh. Mưa kéo dài cả tuần thì cố tìm một quãng tạnh ngắn hoặc chỗ có mái che để chó ra ngửi mùi ngoài trời.
Chó không chịu đi vệ sinh khi trời mưa phải làm sao?
Đưa chó ra chỗ có mái che gần nhất, đúng giờ quen, đứng chờ yên chừng năm phút, khen và thưởng ngay khi đi xong. Có thể bày tạm tấm lót ở ban công nếu chó từng quen dùng. Nhịn quá lâu, đi tiểu khó hoặc có máu thì đưa đi khám.
Ném bóng trong nhà cho chó mệt có được không?
Vài lần ném ngắn bóng mềm trên thảm thì được. Chạy nhảy kéo dài trong căn hộ dễ làm chó trượt ngã, ồn hàng xóm và thường làm chó hăng hơn chứ không mệt hơn. Trò dùng mũi và tập lệnh làm chó dịu hơn nhiều.
Chó sợ sấm sét ngày mưa thì nên làm gì?
Cho chó một chỗ trú tối, kín, có chăn quen, đóng cửa, bật quạt hoặc nhạc nhỏ để át tiếng. Ngồi gần, giọng bình thường, không ép chó ra. Chó sợ đến mức run, phá cửa, tự làm mình bị thương thì cần bác sĩ thú y tư vấn thêm.
Mùa mưa có cần tắm cho chó nhiều hơn không?
Không cần tắm nhiều hơn, chỉ cần lau khô chân và bụng ngay sau khi ra ngoài, nhất là kẽ ngón. Lông ẩm lâu dễ nấm và hôi. Chó gãi nhiều, rụng lông thành mảng, da đỏ thì đưa đi khám.
Chó ở nhà một mình ngày mưa nên để lại gì?
Để đồ gặm lâu và đồ chơi ăn mà chó đã chơi nhiều lần khi có người ở nhà, nước sạch, chỗ nằm khô, rèm khép bớt cho đỡ tiếng sấm. Không để lại đồ chơi mới chưa thử hoặc thứ chó có thể xé nuốt.