Chó sủa đòi là kiểu sủa đứng ngay trước mặt bạn, nhìn thẳng, sủa từng tiếng dứt khoát, xen cào chân hay huých tay. Chó làm vậy vì đã có những lần nó sủa và được đáp ứng. Cách sửa gồm ba việc làm cùng lúc: thôi đáp ứng tiếng sủa, dạy một cách xin khác như ngồi yên nhìn bạn, và chủ động cho chó những thứ nó cần trước khi nó phải đòi.
Bài này nói riêng về sủa đòi, không phải sủa vì lo âu khi ở một mình hay sủa canh người lạ. Bạn sẽ có bảng phân biệt, lý do vì sao lờ đi lúc đầu khiến chó sủa to hơn, cách dạy ngồi xin, lịch hai tuần cho giờ ăn cơm, giờ làm việc ở nhà và giờ xem tivi, cùng những lỗi làm chó sủa dai hơn.
Có phải sủa đòi không: phân biệt nhanh
Lờ đi chỉ hợp với sủa đòi. Với những kiểu sủa khác, lờ đi có thể bỏ qua một nhu cầu thật. Đối chiếu trước khi áp dụng:
| Kiểu sủa | Dấu hiệu | Cách đáp |
|---|---|---|
| Sủa đòi | Đứng trước mặt, nhìn thẳng, sủa từng tiếng có nhịp, ngừng khi được đáp ứng | Bài tập dưới đây |
| Báo cần đi vệ sinh | Chạy tới cửa, rên, quay lại nhìn, nhất là sau bữa ăn hoặc ngủ dậy | Cho đi ngay; đó là điều bạn muốn chó làm |
| Báo bát nước cạn, đau, khó chịu | Sủa gần bát nước, liếm chỗ đau, đi lại bồn chồn | Kiểm tra nhu cầu, khám nếu có dấu hiệu đau |
| Lo âu | Sủa kèm thở dốc, đi vòng quanh, run, nhất là khi chủ chuẩn bị đi | Không phải sủa đòi; cần tập theo hướng giảm lo âu |
| Chó già sủa đêm | Sủa vào khoảng không, lạc hướng, đổi giờ ngủ | Khám thú y |
Nhiều chó trộn cả hai: sủa đòi khi đang thật sự cần đi vệ sinh. Luôn đáp ứng nhu cầu thật, chỉ không đáp ứng cách đòi bằng sủa khi nhu cầu không gấp.
Vì sao lờ đi lúc đầu lại làm chó sủa to hơn
Chó sủa đòi đã học rằng sủa có lời. Khi bạn đột ngột thôi đáp ứng, chó không nghĩ "à, cách này hết hiệu nghiệm rồi", mà nghĩ "chắc mình sủa chưa đủ". Nó sủa to hơn, dồn hơn, thêm cào chân, rên. Hiện tượng này rất thường gặp, có khi kéo dài vài ngày. Đây là đoạn mà nhiều người bỏ cuộc.
Nguy hiểm nhất là bỏ cuộc giữa chừng. Nếu sau mười phút sủa dồn bạn chịu không nổi mà đứng dậy lấy bánh, chó học được bài học mới: sủa mười phút thì có lời. Lần sau nó kiên nhẫn hơn bạn. Vì vậy trước khi bắt đầu, cả nhà phải thống nhất và chọn thời điểm có thể chịu được vài ngày ồn, ví dụ báo trước hàng xóm, không bắt đầu vào tuần bạn đang có việc gấp.
Tin tốt là lờ đi không phải là cách duy nhất. Nếu kết hợp với dạy chó một cách xin khác và chủ động đáp ứng nhu cầu, đoạn sủa dồn ấy thường ngắn và nhẹ hơn nhiều. Chó không phải đoán xem cách nào được, vì bạn đã chỉ rõ cách nào được.
Còn quát "im", đánh, xịt nước thì sao? Với nhiều chó, bị quát vẫn là được chú ý, và chó có thể sủa thêm. Với chó nhạy cảm, sự căng thẳng làm nó bám chủ hơn và đòi nhiều hơn. Cả hai đường đều không dẫn tới yên lặng.
Dạy "ngồi xin": cách xin được việc
Ngồi yên nhìn bạn là cách xin lịch sự mà chó nào cũng học được. Tập ở lúc chó chưa đòi gì, rồi mới dùng khi chó đòi.
- Trong ngày, mỗi khi bắt gặp chó tự ngồi gần bạn mà không sủa, đánh dấu "đúng" và thưởng. Chó nhanh chóng để ý rằng ngồi gần chủ là có chuyện tốt.
- Khi chó sủa đòi, bạn quay đi, im lặng, không nhìn. Ngay khi có một khoảng lặng vài giây hoặc chó ngồi xuống, quay lại, đáp ứng thứ nó đòi nếu đó là thứ hợp lý: ném bóng, vuốt ve, mở cửa ra sân.
- Tăng dần khoảng lặng cần có: từ hai giây lên năm giây, rồi mười giây.
- Cho chó một "chỗ chờ" khi bạn bận: tấm nệm cạnh bàn làm việc, có sẵn đồ gặm. Thưởng mỗi khi chó nằm ở đó.
- Với giờ ăn của chó, chỉ đặt bát xuống khi chó ngồi yên; sủa thì bạn cầm bát đứng thẳng lên, chờ yên lặng rồi mới cúi xuống lại.
Sau khoảng một tuần, nhiều chó đã chuyển sang đi tới, ngồi xuống và nhìn bạn. Hãy đáp lại cách xin ấy thật đều đặn, để chó không phải quay về cách cũ.
Lịch hai tuần cho ba lúc hay bị đòi
Ba thời điểm chó hay sủa đòi nhất ở nhà là bữa cơm của người, giờ làm việc tại nhà và buổi tối xem tivi. Mỗi lúc cần một cách chuẩn bị riêng.
| Lúc | Tuần một | Tuần hai |
|---|---|---|
| Bữa cơm của cả nhà | Trước bữa cho chó một đồ gặm nhồi thức ăn ở chỗ nằm cách bàn ăn vài mét; không ai cho ăn từ bàn | Thưởng chó khi nằm yên ở chỗ của nó giữa bữa; cuối bữa mới cho chó một chút phần riêng ở bát của nó |
| Giờ làm việc tại nhà | Đi dạo hoặc chơi mười phút trước giờ làm; đặt tấm nệm cạnh bàn, thả thưởng mỗi vài phút khi chó nằm | Thưa dần thưởng, thêm giờ nghỉ giữa buổi để chơi với chó một lúc chủ động |
| Tối xem tivi | Cho chó trò tìm đồ bằng mũi trước giờ ngồi xuống; khen nhỏ khi chó nằm cạnh | Chó ngồi xin thì đáp bằng vuốt ve ngắn; sủa đòi thì quay đi |
Chủ động là chìa khoá. Nếu cả ngày chó chỉ được chú ý khi nó sủa, nó sẽ sủa. Nếu chó được chơi, được ngửi, được vuốt ve trước khi phải đòi, tiếng sủa không còn việc gì để làm.
Đáp ứng trước khi chó phải đòi: danh sách mỗi ngày
Chó sủa đòi nhiều nhất khi một nhu cầu thật chưa được lấp. Trước khi trách tiếng sủa, hãy rà xem trong ngày chó đã có đủ những thứ dưới đây chưa. Mỗi dòng tích được là một lý do để sủa bớt đi:
- Đi dạo có ngửi tự do ít nhất một lần mỗi ngày, để chó đi chậm theo mũi, không chỉ ra đi vệ sinh rồi vào.
- Một trò cho đầu óc: tìm đồ bằng mũi, đồ chơi nhả hạt, khăn cuộn giấu thưởng, khoảng mười phút.
- Một món gặm lâu vào lúc bạn bận nhất trong ngày.
- Giờ chơi chủ động với người: kéo co, ném bóng, tập lệnh vui, do bạn mời chứ không phải chó đòi.
- Giờ ăn đều đặn, cùng khung giờ mỗi ngày, để chó không phải đoán.
- Chỗ nằm yên tĩnh mà chó vẫn thấy được người nhà, không bị đuổi đi đuổi lại.
- Những lần vuốt ve "không lý do" khi chó đang nằm yên, để chó biết yên lặng cũng được yêu.
Đọc qua danh sách, nhiều nhà nhận ra chó chỉ được chủ ý tới khi sủa, còn lúc nằm ngoan thì không ai nhìn. Đảo ngược điều đó là đã làm được nửa việc.
Áp vào nhà mình: ba hoàn cảnh
Bác Tư về hưu, ở nhà cả ngày với chú chó nhỏ. Chó quen được đáp ứng ngay vì bác luôn ở đó, nên sủa đòi từ sáng tới tối. Bác chia ngày thành mấy giờ chơi cố định, giờ đi dạo, giờ chó nằm chỗ riêng có đồ gặm. Có nhịp rõ ràng, chó bớt phải đòi.
Nhà có trẻ con hay cho chó ăn vụng. Chỉ một người trong nhà lén cho miếng thịt khi chó sủa là cả kế hoạch đổ. Giao cho trẻ một việc chính thức: cầm bát cho chó ăn khi chó ngồi yên, có người lớn bên cạnh. Trẻ thấy mình có vai, ít lén cho hơn.
Người làm việc ở nhà họp trực tuyến. Trước cuộc họp, cho chó một món gặm lâu ở phòng khác hoặc trên tấm nệm xa bàn. Đừng bắt đầu bài lờ đi đúng tuần có nhiều cuộc họp quan trọng.
Chó nhận nuôi mới về, bám chủ. Chó vừa đổi nhà thường bám người và đòi nhiều hơn vì chưa thấy yên tâm. Trong vài tuần đầu, đáp ứng nhiều hơn một chút cũng không sao; hãy tập trung xây nhịp sinh hoạt đều và chỗ nằm an toàn, rồi mới áp dụng bài lờ đi khi chó đã quen nhà.
Chị Lan có chú chó lai sủa đòi ném bóng không dứt. Chị đặt luật: bóng chỉ được ném khi chó đặt bóng xuống và ngồi. Chó sủa thì chị cầm bóng quay đi vài giây. Sau ba ngày, chú chó tự mang bóng tới, nhả xuống chân chị, ngồi chờ, và trò chơi trở nên dễ chịu cho cả hai.
Lỗi hay mắc và khi nào cần người giúp
Những lỗi làm chó sủa đòi dai hơn:
- Lờ đi nửa vời rồi chiều. Đáp ứng sau một hồi sủa dồn là dạy chó sủa lâu hơn.
- Đẩy chó ra, nói "thôi đi". Với chó đang đòi chú ý, như vậy là đã cho nó chú ý.
- Chỉ lờ đi mà không dạy cách xin khác. Chó bối rối, sủa to hơn, kéo dài đoạn khó.
- Để chó đói, chán cả ngày. Nhu cầu thật chưa được đáp ứng thì không bài tập nào bền.
- Mỗi người một luật. Một người chiều, chó sẽ tìm người đó mà sủa.
- Quên khen lúc yên lặng. Bài tập chỉ chú ý tới tiếng sủa mà bỏ qua những phút chó nằm ngoan. Đặt một hũ thưởng nhỏ ở phòng khách, mỗi lần đi qua thấy chó nằm yên thì thả một miếng, không nói gì nhiều.
- Ghi nhớ bằng cảm giác. Ghi lại số đợt sủa đòi mỗi tối trong hai tuần; con số giảm dần giúp cả nhà đủ kiên nhẫn đi tiếp.
Hãy gặp bác sĩ thú y nếu chó sủa đòi kèm những dấu hiệu khác thường như uống nhiều nước, đói liên tục dù ăn đủ, sụt cân, hay đổi tính đột ngột. Một số bệnh làm chó đói và bồn chồn hơn. Nếu tiếng sủa kéo dài hàng giờ khi bạn đi vắng, đó nghiêng về lo âu, cần tìm chuyên gia hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Chó sủa đòi ăn có phải vì cho ăn ít quá không?
Đôi khi đúng, nhưng thường là vì chó đã học được rằng sủa thì có ăn. Hỏi bác sĩ thú y khẩu phần phù hợp với cân nặng và tuổi; nếu khẩu phần đủ, hãy áp dụng bài tập ngồi xin.
Lờ đi bao lâu thì chó thôi sủa đòi?
Thường có một đoạn chó sủa dồn hơn trong vài ngày đầu, rồi giảm dần trong khoảng một đến hai tuần nếu cả nhà làm đều. Kết hợp dạy ngồi xin giúp đoạn này ngắn hơn.
Có nên cho chó ăn ở bàn khi cả nhà ăn cơm không?
Không nên trong thời gian tập. Cho ăn từ bàn dạy chó rằng bàn ăn là nơi có đồ ngon và đứng sủa ở đó có lời. Hãy cho chó một món gặm ở chỗ riêng trong bữa cơm của người. Một số thức ăn của người còn có thể gây hại cho chó, như hành, tỏi, sô-cô-la, nho.
Chó cào chân, huých tay thì xử lý giống sủa không?
Giống. Đó là cùng một cách đòi, chỉ khác là dùng chân và mũi. Quay đi, chờ chó ngồi yên rồi mới đáp ứng, và chủ động vuốt ve khi chó đang nằm yên.
Chó già bỗng sủa đòi nhiều hơn có phải hư không?
Không nên nghĩ vậy ngay. Chó già có thể sủa nhiều vì đau, kém mắt, kém tai hoặc suy giảm nhận thức. Hãy đưa đi khám thú y trước khi áp dụng bài lờ đi.