Khi chuyển nhà, việc giúp chó nhiều nhất là giữ nguyên nếp sinh hoạt của nó: giờ ăn, giờ đi dạo, đồ nằm có mùi quen, và một người quen ở bên trong những ngày đầu. Chó thích nghi với chỗ ở mới nhanh hơn ta tưởng, nếu ngày dọn đồ không biến thành một ngày hỗn loạn với nó và hai tuần đầu ở nhà mới đi theo một lịch rõ ràng.
Bài này đi theo ba chặng: ba tuần trước khi chuyển, chính ngày dọn đồ, và hai tuần đầu ở chỗ mới. Hai rủi ro lớn nhất cần đề phòng là chó chạy mất trong lúc cửa mở suốt ngày, và chó đi vệ sinh bậy ở nhà mới vì chưa biết chỗ. Phần giấy tờ khi đưa chó sang tỉnh khác, bạn tìm hiểu riêng theo quy định thú y hiện hành.
Ba tuần trước khi chuyển: chuẩn bị cho chó
Đồ đạc trong nhà bắt đầu xáo trộn từ khi đóng thùng. Những việc sau giúp chó bớt hoang mang ngay từ lúc ấy:
- Đóng thùng từ từ. Mỗi ngày đóng vài thùng thay vì dồn hết vào một cuối tuần. Thả vài miếng thưởng quanh chồng thùng để chó tò mò ngửi thay vì sủa.
- Không giặt đồ nằm của chó. Nệm, chăn, đồ chơi cũ mang theo nguyên mùi. Mùi quen là thứ đầu tiên giúp chó yên tâm ở nhà mới.
- Tập chuồng hoặc lồng vận chuyển. Nếu chó chưa quen ở trong lồng, tập dần mỗi ngày, cho ăn trong lồng, đóng cửa vài phút rồi mở.
- Cập nhật thẻ tên. Ghi số điện thoại của người nhà lên thẻ đeo cổ. Nếu chó có chip, cập nhật thông tin liên lạc.
- Khám sức khoẻ. Tiêm phòng đủ, nhất là phòng dại, xin sổ tiêm. Hỏi bác sĩ thú y nếu chó hay say xe hay rất dễ hoảng.
- Dò trước nhà mới. Nếu được, dắt chó tới nhà mới một hai lần trước ngày chuyển, đi quanh khu, cho chó ngửi, vào nhà vài phút, ăn một bữa nhỏ ở đó.
- Tìm điểm đi dạo và phòng khám gần nhà mới. Biết trước đường đi dạo và chỗ thú y gần nhất giúp những ngày đầu bớt lúng túng.
Nếu nhà mới là chung cư mà nhà cũ có sân, hãy tập trước việc đi vệ sinh theo giờ ra ngoài và đi thang máy. Nếu ngược lại, nhà mới có sân mà chó chỉ quen đi dạo, phải kiểm tra tường rào trước khi thả chó ra.
Ngày dọn đồ: giữ chó tránh khỏi cảnh hỗn loạn
Ngày dọn đồ là ngày có nhiều người lạ, cửa mở suốt, đồ đạc to bị khiêng đi. Đây là ngày chó dễ bị thương, dễ hoảng và dễ chạy mất nhất:
- Tốt nhất gửi chó ở nhà người thân hoặc người trông quen cả ngày dọn đồ, kèm đồ ăn, đồ nằm, dây dắt.
- Nếu không gửi được, dọn sẵn một phòng làm phòng của chó, khiêng đồ phòng đó trước hoặc sau cùng. Chó ở trong với nước, đồ gặm, cửa đóng, dán một tờ giấy nhắc ở cửa cho người khiêng đồ.
- Sáng sớm dắt chó đi dạo dài, cho đi vệ sinh, cho ăn ít hơn thường nếu chó hay say xe.
- Đóng gói riêng một túi cho chó: thức ăn vài ngày, bát, dây dắt, túi dọn phân, đồ nằm, thuốc nếu có, sổ tiêm. Túi này đi cùng người, không chất lên xe tải.
- Khi di chuyển, chó ở trong lồng cố định hoặc đeo đai an toàn trên xe. Đi xe máy thì chó nhỏ ở trong lồng buộc chắc, không ôm chó ngồi sau.
- Ở nhà mới, chó vào phòng của nó đã được dọn sẵn trước, đóng cửa, cho tới khi xe dọn đồ và người khiêng đồ đi hết.
Không thả chó chạy tự do trong ngày này, kể cả con chó vốn rất nghe lời. Cửa cổng mở hàng giờ, tiếng ồn, người lạ: chỉ một lúc hoảng là chó chạy ra đường mà không nhận ra lối về.
Buổi đầu ở nhà mới: dò từng phòng có dây
Khi mọi người đã đi hết, đồ đạc đã tạm yên, mới cho chó làm quen nhà mới. Làm theo thứ tự sau:
- Dắt chó ra chỗ bạn muốn chó đi vệ sinh trước tiên, chờ chó đi, thưởng ngay tại chỗ. Lần đầu tiên ở nhà mới nên là lần đi vệ sinh đúng chỗ.
- Vào nhà, chó vẫn đeo dây. Đi từng phòng, để chó ngửi theo ý nó, không vội. Đóng các phòng chưa dọn xong.
- Đặt ổ của chó với đồ nằm cũ ở chỗ bạn muốn nó ngủ. Thả vài miếng thưởng lên đó.
- Đặt bát ăn, bát nước ở chỗ cố định, cho ăn bữa đầu ở nhà mới đúng giờ quen.
- Kiểm lối thoát: cửa ban công, cửa sổ thấp, khe cổng, tường rào. Chặn hết trước khi tháo dây.
- Buổi tối giữ nhà yên, chơi một trò quen với chó, đi dạo ngắn trước khi ngủ, ngủ gần người như ở nhà cũ nếu trước đây vẫn vậy.
Đêm đầu nhiều con chó rên, đi lại, không ngủ. Đó là bình thường. Ngồi gần, nói chuyện nhẹ, không mắng. Vài đêm sau khi mùi của nhà đã thành mùi quen, phần lớn chó ngủ lại như cũ.
Lịch hai tuần đầu ở chỗ ở mới
Hai tuần đầu là lúc chó học nhà mới là nhà mình. Bảng dưới là khung gợi ý, tuỳ con mà nhanh chậm:
| Thời gian | Tập trung vào | Dấu hiệu chó đã quen |
|---|---|---|
| Ngày 1–3 | Giữ giờ ăn, giờ đi dạo như cũ; ra ngoài đi vệ sinh thường hơn bình thường; đi dạo ngắn quanh khu | Chó ăn đủ, ngủ được, đi vệ sinh đúng chỗ ngoài trời |
| Ngày 4–7 | Kéo dài đường đi dạo, gặp hàng xóm từ xa; tập ở một mình ngắn trong nhà mới | Chó nằm thư giãn khi bạn ở phòng khác |
| Tuần 2 | Ôn các lệnh cơ bản trong nhà mới; tập với tiếng động mới như chuông cửa, tiếng thang máy, xe qua ngõ | Chó nghe tiếng lạ rồi quay về chỗ nằm, không sủa dồn |
| Cuối tuần 2 | Thử ra ngoài lâu hơn, chó ở nhà một mình như nếp cũ | Chó không cào cửa, không phá đồ khi ở một mình |
Đừng vội để chó ở một mình nhiều giờ ngay ngày thứ hai vì phải đi làm. Nếu buộc phải thế, nhờ người tới cho chó ra ngoài giữa ngày, hoặc lên lịch chuyển nhà vào đầu kỳ nghỉ để có vài ngày ở bên chó.
Chó già, chó nhút nhát, chó con: điều chỉnh khi chuyển nhà
Khung chung ở trên hợp với phần lớn chó trưởng thành khoẻ mạnh. Một số con cần cách làm khác đi đôi chút:
| Kiểu chó | Chỗ hay vướng | Điều chỉnh |
|---|---|---|
| Chó già | Mắt kém, tai kém, khó nhớ đường trong nhà mới; sàn trơn dễ trượt | Giữ đồ đạc đúng vị trí tương tự nhà cũ, trải thảm chống trượt ở lối đi, đèn ngủ ban đêm |
| Chó nhút nhát | Trốn, không ra khỏi phòng, giật mình với mọi tiếng động | Cho một phòng nhỏ làm chỗ an toàn vài ngày, mở dần các phòng khác, không kéo chó ra |
| Chó con | Chưa xong việc đi vệ sinh, cắn phá đồ đạc mới | Quây khu nhỏ, ra ngoài theo giờ dày, cất dây điện và giày dép |
| Chó có lo âu khi ở một mình | Cào cửa, sủa, phá đồ khi chủ đi vắng ở nhà mới | Không để ở một mình lâu những tuần đầu, tập lại từ vài phút, hỏi chuyên gia hành vi nếu nặng |
| Hai chó trở lên | Tranh chỗ nằm mới, cãi nhau ở cửa hẹp | Cho ăn tách chỗ, mỗi con một ổ, cất đồ gặm khi hai con ở chung |
Bác Tư chuyển về ở với con trai, mang theo chú chó mười ba tuổi gần như mù. Cả nhà kê ổ của chó cạnh giường bác giống hệt nhà cũ, trải thảm dọc hành lang ra cửa sau, và dắt chó đi đúng một vòng cố định trong nhà mỗi sáng. Sau khoảng hai tuần, chú chó tự đi từ ổ ra cửa sau không vấp.
Những chuyện hay gặp ở nhà mới và cách xử lý
Đi vệ sinh bậy trong nhà. Nhiều con chó đã ngoan bỗng đi bậy ở nhà mới vì chưa biết lối ra, hoặc vì mùi của con vật ở chủ trước. Coi như tập lại từ đầu vài ngày: ra ngoài thường hơn, thưởng tại chỗ, dọn chỗ bậy bằng chất tẩy mùi men. Không mắng, không dí mũi chó vào chỗ bậy, vì chó chỉ học cách trốn đi bậy ở chỗ khuất.
Sủa tiếng động lạ. Mỗi nhà có một bộ âm thanh riêng. Tiếng bước chân, tiếng xe, chó nhà bên. Nghe tiếng mới là thả thưởng, chó ngừng sủa thì khen. Chỗ nằm xa cửa và cửa sổ.
Chó tìm đường về nhà cũ. Nếu nhà mới gần nhà cũ, có chó nhân lúc cửa mở để chạy về chốn quen. Giữ dây khi ra vào cổng trong vài tuần đầu, và báo cho người mới ở nhà cũ để họ gọi bạn nếu thấy chó.
Chó bỏ ăn. Một hai bữa ăn ít là chuyện thường. Chó bỏ ăn hoàn toàn quá một ngày, nôn, tiêu chảy, lờ đờ thì đưa đi thú y.
Chó bám chủ không rời. Ở nhà mới chó hay theo chủ từng bước. Đừng đẩy ra, cũng đừng ôm ấp suốt. Tập nằm ở chỗ của nó với đồ gặm, thưởng khi nó nằm yên dù bạn ra phòng khác.
Áp vào nhà mình: lỗi hay mắc khi chuyển nhà
Nhà chị Lan chuyển từ nhà phố có sân về căn hộ tầng tám, mang theo chú chó con năm tháng tuổi. Tuần đầu chó đi bậy khắp phòng khách vì trước đây chỉ cần ra sân. Những lỗi như vậy hay gặp:
- Giặt sạch đồ nằm của chó trước khi chuyển "cho nhà mới sạch".
- Đổi giờ ăn, giờ đi dạo theo lịch mới của người ngay ngày đầu.
- Cho chó tự do khắp nhà mới khi chưa kiểm cửa ban công, cửa sổ.
- Không đổi số liên lạc trên thẻ tên sau khi chuyển.
- Mua nhiều đồ mới cho chó cùng lúc với chuyện chuyển nhà, khiến chó mất luôn những thứ quen thuộc cuối cùng.
- Phạt chó vì đi bậy hay sủa ở nhà mới trong khi chó chưa biết luật của nơi này.
Nếu sau khoảng ba bốn tuần chó vẫn bỏ ăn, đi bậy, sủa dồn hay phá đồ mỗi khi ở một mình, hãy đưa chó đi khám để loại trừ bệnh rồi hỏi chuyên gia hành vi. Chuyển nhà đôi khi làm lộ ra một nỗi lo âu đã có từ trước mà nhà cũ chỉ đang che đi.
Câu hỏi thường gặp
Chó mất bao lâu để quen nhà mới?
Tuỳ con, thường vài ngày đến vài tuần. Chó trẻ, đã từng đi nhiều nơi thường quen nhanh; chó già hay chó nhút nhát cần lâu hơn. Giữ đúng giờ ăn, giờ đi dạo và đồ nằm cũ là cách rút ngắn thời gian ấy nhiều nhất.
Có nên gửi chó đi nơi khác trong mấy ngày chuyển nhà?
Với ngày dọn đồ, gửi chó là lựa chọn tốt. Nhưng đừng gửi quá lâu, vì chó sẽ phải thích nghi hai lần. Đón chó về nhà mới khi đồ đạc đã tạm yên, thường là ngay tối hôm đó hoặc hôm sau.
Chuyển từ nhà có sân về chung cư, chó đi vệ sinh ở đâu?
Lên lịch ra ngoài cố định, nhất là sau khi ngủ dậy, sau khi ăn và trước khi đi ngủ. Chọn một chỗ cố định ở khu đi dạo, thưởng ngay khi chó đi đúng. Nếu cần, tập thêm khay lót trong nhà theo từng bước.
Chó cứ sủa mỗi lần nghe tiếng hàng xóm ở nhà mới thì làm sao?
Mỗi lần nghe tiếng, thả thưởng ở chỗ nằm của chó, xa cửa. Chó ngừng sủa thì khen ngay. Dời ổ vào trong, kéo rèm, bật quạt hay nhạc nhẹ để che bớt tiếng trong vài tuần đầu cho tới khi chó quen.
Chuyển nhà sang tỉnh khác cần giấy tờ gì cho chó?
Thường cần sổ tiêm phòng, nhất là phòng dại, và có thể cần giấy kiểm dịch tuỳ phương tiện và tuyến đường. Hỏi cơ quan thú y nơi đi và nhà xe, hãng tàu trước vài tuần, vì quy định có thể thay đổi.
Mèo trong nhà thì chuyển thế nào, có khác chó không?
Mèo gắn với nơi chốn hơn chó. Ở nhà mới, cho mèo ở một phòng có khay cát, nước, chỗ trốn trong vài ngày đầu, rồi mở dần các phòng khác. Kiểm cửa sổ, ban công thật kỹ vì mèo mới chuyển hay tìm đường ra.