Dạy chó chạm mũi vào tay là đưa lòng bàn tay mở ra cách mũi chó một gang, chó chạm mũi vào là khen và thưởng ngay; sau vài ngày chó lao tới chạm tay mỗi khi bạn chìa ra, và đó trở thành một lệnh gọn để gọi chó, dẫn chó đi đúng chỗ và dạy các trò khác. Phần lớn chó hiểu trò này rất nhanh, có con chỉ trong một phiên.
Trò nhỏ nhưng dùng được trong rất nhiều tình huống thật: gọi chó trong nhà, đưa chó qua cửa hẹp, lên bàn cân ở phòng khám, quay đầu chó khỏi con chó khác trên đường. Bài dưới đi qua các bước dạy, cách tăng khoảng cách và xao nhãng, bảng tình huống dùng lệnh, cách nối sang trò khác, lỗi hay gặp và một trường hợp cụ thể.
Các bước dạy trong ba ngày đầu
Mỗi phiên khoảng ba phút, mười lần thưởng, hai ba phiên mỗi ngày. Chọn phòng yên, chó hơi đói:
- Xoa một chút mùi đồ thưởng lên lòng bàn tay, không cầm gì. Chìa bàn tay mở, ngón tay khép, lòng tay hướng về chó, cách mũi chó chừng một gang, thấp ngang mõm.
- Chó tò mò ngửi tay. Đúng lúc mũi chạm vào lòng tay, nói "đúng rồi" hoặc bấm click, rồi tay kia đưa thưởng. Rút tay chạm ra sau lưng.
- Lặp lại, mỗi lần đổi chỗ tay một chút: lệch trái, lệch phải, thấp hơn, cao hơn. Chó phải dịch người mới chạm được.
- Từ phiên thứ ba, bỏ mùi thưởng trên tay. Chó vẫn chạm vì đã học rằng chạm tay là có đồ ăn.
- Khi chó chạm ngay khi tay chìa ra, khoảng tám trên mười lần, thêm câu lệnh "chạm" ngay trước khi chìa tay.
- Đổi tay: dạy cả tay trái lẫn tay phải. Nhiều chủ chỉ dạy một tay rồi lúng túng khi tay kia đang cầm dây dắt.
Nếu chó liếm tay hoặc cắn nhẹ thay vì chạm, click đúng lúc mũi vừa chạm, trước khi lưỡi kịp thè ra. Click nhanh hơn một chút là chó sẽ chuyển sang chạm gọn. Chó né tay, lùi lại thì tay đang quá gần hoặc quá cao trên đầu chó; hạ tay thấp, đưa ra chậm.
Tăng khoảng cách, thời gian và xao nhãng
Một lệnh chỉ dùng được ngoài đời khi chó làm được ở khoảng cách xa, ở chỗ lạ, khi có thứ khác hấp dẫn. Tăng ba thứ này lần lượt, mỗi lần một thứ.
Khoảng cách. Chìa tay ra xa hơn, chó phải bước một bước, hai bước rồi mới chạm được. Sau đó bạn lùi lại vài bước trong lúc chìa tay, chó đi theo. Mục tiêu là đứng ở đầu phòng chìa tay, chó ở cuối phòng chạy tới. Lúc này trò chạm tay đã thành một kiểu "lại đây" rất gọn.
Đi theo tay. Chìa tay ra, chó tới chạm, bạn không thưởng ngay mà dịch tay đi chậm vài bước, chó đi theo giữ mũi gần tay, rồi mới thưởng. Mỗi ngày dịch xa thêm một chút. Đây là cách dắt chó đi đúng đường mà không kéo dây.
Xao nhãng. Tập ở hành lang, ngoài hiên, rồi ở sân vắng, rồi ở chỗ có người đi qua xa xa. Mỗi lần đổi chỗ, quay lại mức dễ: tay gần, thưởng ngon hơn. Khi ra công viên, bắt đầu khi chó đã đi dạo một lúc và hết hăng, không phải ngay lúc vừa ra khỏi cửa.
Chị Hạnh tập với chú chó nhỏ lông xù bốn tuổi của mình ở hành lang chung cư mỗi tối. Sau một tuần, chó chạm tay ngay trong nhà, nhưng ra sân thì lơ đãng. Chị đổi thưởng từ hạt khô sang thịt gà, đứng gần lại, và chỉ yêu cầu ba lần mỗi phiên ở sân. Tuần sau đó chó đã chạm tay được ngay cả khi có người dắt chó khác đi ngang ở xa.
Dùng lệnh chạm tay trong tình huống thật
Khi lệnh đã chắc, nó thay được nhiều thứ phải kéo, phải bế. Bảng dưới là những chỗ dùng hay gặp:
| Tình huống | Cách dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gọi chó khỏi cửa khi có khách | Đứng xa cửa, chìa tay, nói "chạm", thưởng khi chó tới | Tập trước khi có khách thật, lúc chuông cửa là tiếng giả |
| Dẫn qua cửa hẹp, lối đi trơn | Chìa tay ở đầu bên kia, chó đi theo | Lót thảm nếu sàn trơn, không kéo vòng cổ |
| Lên bàn cân ở phòng khám | Chìa tay phía trên bàn cân, chó bước lên chạm | Tập ở nhà với tấm ván thấp trước |
| Gặp chó khác trên đường | Chìa tay ở phía xa con chó kia, chó quay đầu chạm | Giữ khoảng cách đủ để chó còn ăn được |
| Vào lồng, vào xe | Chìa tay ở cửa lồng, cửa xe | Không đóng cửa ngay lần đầu chó vào |
| Chó đang ngửi thứ không nên ăn | Chìa tay, chó rời mũi khỏi đồ dưới đất | Thưởng thật ngon, rồi đi tiếp hướng khác |
Với chó phản ứng mạnh khi gặp chó khác, như sủa, lao, gầm gừ, lệnh chạm tay giúp chuyển hướng, nhưng không thay được kế hoạch tập riêng. Chó đã cắn chó khác hay cắn người thì cần gặp chuyên gia hành vi hoặc bác sĩ thú y. Ra nơi công cộng, giữ chó trong dây dắt và dùng rọ mõm khi quy định nơi đó yêu cầu.
Nối từ chạm tay sang các trò khác
Xoay vòng. Chìa tay ở bên hông chó, chó chạm, rồi chìa tay ở sau lưng chó, chó quay người chạm, rồi về trước mặt. Ba lần chạm thành một vòng. Sau đó gộp lại thành một lệnh.
Đi sát chân. Giữ tay chạm thả xuôi bên đùi, chó đi cạnh để mũi gần tay. Thưởng thường xuyên khi chó ở đúng vị trí. Đây là cách nhẹ nhàng để có dây lỏng khi đi dạo.
Bật công tắc, đóng cửa tủ. Dán một miếng giấy dính lên cửa tủ thấp, dạy chó chạm vào miếng dính như chạm tay. Trò vui cho chó thông minh, nhưng cân nhắc trước khi dạy chó mở cửa tủ có đồ ăn.
Đứng yên khi khám. Dạy chó giữ mũi chạm tay vài giây. Khi cần nhìn tai, nhỏ thuốc mắt, chó có việc để làm và đứng yên hơn.
Chạm đồ vật thay tay. Chìa tay cầm một nắp hộp, chó chạm nắp, rồi đặt nắp xuống sàn. Chó học chạm vào đồ vật, nền cho trò tìm đồ và trò tên đồ chơi.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Đưa tay vào sát mặt chó. Tay lao tới mặt làm nhiều chó giật lùi, nhất là chó nhút nhát. Tay luôn đứng yên chờ chó tới, không đi tới chó.
Chìa tay mà không có gì xảy ra. Nếu bạn chìa tay rất nhiều lần trong ngày, kể cả lúc chỉ vô tình giơ tay, mà không thưởng, lệnh nhạt đi rất nhanh. Giữ hình dạng tay riêng cho lệnh, ví dụ khép ngón, lòng tay hướng xuống chéo, khác với cử chỉ vuốt ve.
Dùng lệnh để kéo chó vào việc chó ghét. Mỗi lần chó chạm tay là bị cắt móng ngay, chó sẽ ngập ngừng. Với việc khó chịu, dùng lệnh dẫn tới chỗ, thưởng lớn, vài lần chỉ dẫn tới rồi thôi không làm gì.
Chuyển ra ngoài đường quá sớm. Chó chạm tay giỏi trong nhà chưa chắc làm được trước một con mèo chạy qua. Tăng xao nhãng chậm, và chấp nhận có lúc chó không làm được: đó là thông tin để lùi một bước, không phải chó cứng đầu.
Mắng khi chó không chạm. Chó không chạm là vì chưa đủ rõ hoặc thứ khác hấp dẫn hơn. Mắng chỉ làm chó tránh tay bạn. Rút tay về, chìa lại ở chỗ dễ hơn hoặc ra xa thứ đang làm chó phân tâm.
Một dấu hiệu lệnh đã chắc: bạn chìa tay ở một góc lạ, trong chỗ lạ, chó vẫn tới ngay mà không cần câu lệnh. Lúc đó có thể thưởng thưa dần, không phải lần nào cũng có đồ ăn, nhưng thỉnh thoảng phải có phần thưởng thật lớn.
Lịch hai tuần từ phòng khách ra sân
Lịch gợi ý cho chó trưởng thành, hai ba phiên ngắn mỗi ngày. Mỗi dòng chỉ đổi một thứ so với dòng trước.
| Ngày | Chỗ tập | Việc tập |
|---|---|---|
| 1–3 | Phòng khách yên | Chạm tay gần, đổi tay trái phải, thêm câu lệnh |
| 4–5 | Phòng khách | Chó bước vài bước tới tay, đi theo tay vài bước |
| 6–7 | Các phòng khác trong nhà | Lặp lại từ mức gần, rồi xa dần |
| 8–9 | Hành lang, hiên, cầu thang có chắn | Chạm tay gần, thưởng ngon hơn |
| 10–11 | Sân vắng, dây dài | Chạm tay sau khi chó đã đi dạo một lúc |
| 12–14 | Sân có người qua lại xa xa | Ba đến năm lần mỗi phiên, dùng khi chó nhìn thứ khác |
Ghi lại số lần chó chạm ngay trong mỗi phiên. Nếu dưới khoảng bảy trên mười lần, ở lại dòng đó thêm vài ngày. Đổi chỗ tập luôn đi kèm đứng gần lại, thưởng ngon hơn, vì với chó chỗ mới là bài mới.
Áp vào chó nhà bạn: chó con, chó nhút nhát, chó già
Chó con từ khoảng hai tháng tuổi học trò này rất nhanh, và đây là một trong những trò đầu tiên đáng dạy vì nó dạy chó con rằng tay người chìa ra là chuyện vui, không phải để bắt hay giữ. Phiên chỉ hai ba phút, thưởng mềm. Chó con cắn tay thì đưa tay thấp hơn, click sớm hơn, và để sẵn một món gặm để chó con xả răng sau phiên.
Chó nhút nhát, chó nhận nuôi còn dè chừng người: chạm tay là cách để chó tự chọn lại gần. Ngồi nghiêng, không nhìn thẳng, chìa tay thấp sát sàn và chờ. Chó chạm dù chỉ khẽ cũng thưởng. Trong vài tuần đầu, đừng dùng tay kia vuốt ve sau khi chó chạm; với chó sợ người, được thưởng rồi rút lui an toàn quan trọng hơn được vuốt.
Chó già mắt mờ vẫn tập được, chỉ cần tay có mùi nhẹ đồ thưởng lâu hơn, và giữ tay ở tầm thấp. Chó điếc thì lệnh chạm tay là cách gọi rất tốt, vì đó là tín hiệu nhìn thấy chứ không phải nghe. Kết hợp với dậm nhẹ xuống sàn để chó quay lại nhìn, rồi chìa tay.
Nhà có trẻ: cho trẻ chìa tay, người lớn đưa thưởng. Trẻ thấy chó tới chạm tay mình, chó học rằng tay trẻ là chuyện vui. Dặn trẻ không giơ tay cao làm chó chồm lên.
Câu hỏi thường gặp
Chạm mũi vào tay khác gì lệnh lại đây?
Lại đây chỉ cần chó tới gần bạn. Chạm tay cho chó một điểm đến rất rõ là lòng bàn tay, nên dùng được cả để dẫn chó đi đúng chỗ, xoay người, lên cân. Nhiều chủ dùng chạm tay như phần cuối của lệnh lại đây.
Chó liếm tay thay vì chạm mũi thì làm sao?
Đánh dấu bằng click hoặc lời khen sớm hơn, đúng lúc mũi vừa chạm, trước khi lưỡi kịp thè ra. Bỏ mùi thưởng trên tay để chó bớt muốn liếm. Sau vài phiên chó thường chuyển sang chạm gọn.
Mấy ngày thì chó học được lệnh chạm tay?
Nhiều chó hiểu chạm tay ngay trong phiên đầu. Để dùng được ở chỗ lạ, có chó khác, có người qua lại thì thường cần vài tuần tăng dần khoảng cách và xao nhãng.
Có dùng chạm tay để dắt chó đi qua chỗ chó sợ được không?
Được với nỗi sợ nhẹ, như cửa hẹp hay sàn lạ, khi giữ khoảng cách đủ để chó còn ăn được. Với nỗi sợ nặng, chó run, cố bỏ chạy, không ăn, đừng dụ chó lại gần thứ đáng sợ; cần giải mẫn cảm từng bước và có khi cần chuyên gia.
Có nên dạy chó chạm vào tay người lạ không?
Chỉ khi người đó biết luật và chó thoải mái với người lạ. Với chó nhút nhát, đừng để người lạ chìa tay đòi chó chạm, vì chó có thể bị ép tới gần hơn mức chịu được và phản ứng gầm gừ.
Mèo có học chạm tay được không?
Được, mèo thường học chạm mũi vào tay hoặc vào đầu que khá nhanh nếu thưởng bằng đồ ăn mềm và phiên thật ngắn. Lệnh này giúp dắt mèo vào lồng vận chuyển hay lên bàn cân mà không phải bế.