Dạy chó chờ trước cửa dựa vào một luật mà chó tự hiểu: chó lao về phía cửa thì cửa khép lại, chó lùi hay ngồi yên thì cửa mở ra, rồi bạn nói từ cho phép để chó đi qua. Không cần quát hay kéo dây; chính cánh cửa làm thay lời nói. Phần lớn chó tự dừng ở ngưỡng cửa sau khoảng một đến hai tuần tập vài lượt mỗi lần ra vào.
Bát ăn đi theo đúng luật ấy: bát hạ xuống khi chó ngồi yên, nhấc lên khi chó chồm. Bài này nói các bước với cửa nhà, sau đó đến cửa xe, cửa thang máy, cổng sân và bát ăn, cùng những biện pháp an toàn phải làm song song vì một lần chó vụt ra đường có thể là một lần quá muộn.
Vì sao luật cánh cửa hiệu quả hơn mọi lời quát
Với chó, cánh cửa mở là phần thưởng lớn: bên kia là đường đi dạo, mùi lạ, người đi qua. Khi bạn làm cho cửa chỉ mở lúc chó bình tĩnh, chó tự tìm ra rằng bình tĩnh là cách duy nhất để có thứ nó muốn. Bạn không cần nói "không" lần nào. Chó học nhanh vì kết quả rõ ràng, lặp lại giống nhau mỗi lần.
Ngược lại, quát hay giật dây khi chó lao ra chỉ cho chó biết bạn đang khó chịu, mà không cho biết phải làm gì. Chó vẫn lao, chỉ là lao trong căng thẳng. Một số chó còn gắn cánh cửa với cơn đau ở cổ, sinh ra sợ ra ngoài hay cáu bẳn mỗi khi chuẩn bị đi dạo.
Điều quan trọng là cửa phải khép đủ nhanh và đủ nhẹ để không kẹp chân, kẹp mõm chó. Cửa chỉ hé một khe nhỏ lúc đầu, tay bạn giữ chắc tay nắm, và chó luôn đeo dây khi tập cửa thông ra ngoài. Nếu cửa nhà là cửa cuốn hay cổng nặng, tập với cửa phòng trong nhà trước.
Các bước với cửa nhà
Tập với cửa phòng ngủ hoặc cửa ra ban công có rào trước, rồi mới đến cửa chính. Chó đeo dây, dây để chùng; dây chỉ là hàng rào an toàn.
- Đặt tay lên tay nắm. Chó đứng hay ngồi cạnh bạn. Bạn mở hé cửa vài phân.
- Chó nhích về phía khe cửa thì cửa khép lại. Nhẹ nhàng, không đập, không nói gì.
- Chờ chó lùi lại hoặc ngồi xuống. Ngay khi chó dừng, mở hé lại.
- Lặp lại tới khi cửa mở được rộng một gang mà chó vẫn yên. Với nhiều chó, bước này chỉ mất vài lượt.
- Mở rộng dần. Nửa cánh, rồi cả cánh. Chó vẫn ở bên trong, nhìn bạn hay nhìn ra ngoài đều được, miễn không bước qua.
- Nói từ cho phép. "Đi nào" hay "ra", rồi cùng bước qua. Bạn đi trước hay chó đi trước không quan trọng; quan trọng là chó chỉ đi khi nghe từ cho phép.
- Thỉnh thoảng mở cửa rồi đóng lại, không đi đâu cả. Thưởng chó vì đã chờ. Chó học rằng cửa mở không phải lúc nào cũng có nghĩa là ra.
Khi chó đã chờ được với cửa mở rộng, bạn bắt đầu nói chữ "chờ" ngay trước lúc chạm tay nắm. Từ lúc này lệnh có tên, và bạn dùng được nó ở những cánh cửa khác.
Những cánh cửa khác: chỗ khó riêng của từng nơi
Chó không tự động hiểu rằng luật ở cửa nhà cũng áp vào cửa xe hay thang máy. Mỗi nơi là một bài tập nhỏ, bắt đầu từ mức dễ.
| Nơi | Chỗ khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Cửa xe ô tô | Chó hào hứng hoặc lo khi đi xe; nhảy ra là rơi xuống đường | Xe đỗ trong sân hoặc chỗ vắng, chó đeo đai ngực móc vào dây an toàn trong xe, mở hé cửa như cửa nhà |
| Thang máy chung cư | Cửa tự đóng, có người lạ, chó lao ra đúng lúc người khác bước vào | Chó đeo dây ngắn, đứng phía trong sau lưng bạn, bạn ra trước rồi mới nói từ cho phép |
| Cổng sân | Cổng nặng, mở ra đường xe chạy | Chó đeo dây mỗi khi mở cổng, tập với cổng khép hờ trước, không bao giờ tập khi đường đông |
| Cửa lồng vận chuyển | Chó muốn ra ngay khi tới nơi lạ | Cửa lồng hé, khép lại khi chó chồm, giống cửa nhà; thưởng qua song lồng khi chó nằm yên |
| Cửa phòng khám | Mùi lạ, chó khác, chó căng thẳng | Không tập luật cửa ở đây; ưu tiên giữ chó bình tĩnh, dây ngắn, đứng xa chó khác |
Với chung cư, nhà chị Lan tập lúc đêm muộn khi hành lang vắng, cửa thang mở thì chị bước ra trước, chó con ngồi trong thang chờ chữ "ra". Sau mười ngày chó con tự ngồi khi cửa thang máy mở.
Chờ trước bát ăn: dùng chính bữa ăn làm bài tập
Hai bữa mỗi ngày là hai lượt tập có sẵn. Bài này cũng giúp những chó ăn vồ vập, chồm lên người khi thấy bát.
- Cầm bát ở ngang ngực. Chó nhảy chồm thì bạn đứng yên, không nói gì.
- Chó ngồi hoặc đứng yên thì hạ bát xuống một chút. Chó chồm lên thì nâng bát về chỗ cũ.
- Hạ dần xuống sàn. Bát chạm sàn mà chó vẫn yên, chờ một hai giây, rồi nói từ cho phép như "ăn đi".
- Chó lao tới trước từ cho phép thì nhấc bát lên. Không mắng; đứng thẳng, chờ chó yên, hạ lại.
- Kéo dài dần, nhưng có giới hạn. Vài giây là đủ. Không bắt chó ngồi nhìn bát cả phút; mục tiêu là lịch sự, không phải thử thách sức chịu đựng.
Nếu chó gầm gừ, cứng người khi bạn cầm bát hay khi bạn đi ngang lúc chó ăn, đừng tập phần này. Đó là dấu hiệu giữ đồ ăn, cần cách tiếp cận khác và nên hỏi chuyên gia hành vi. Nhà có trẻ nhỏ thì để chó ăn ở chỗ riêng, trẻ không đến gần lúc chó ăn.
Khi chó đã chờ tốt, bạn có thể thỉnh thoảng bỏ qua phần chờ và đặt bát xuống luôn trong ngày mệt; luật quan trọng nhất vẫn là bát chỉ hạ xuống khi chó không chồm.
Lịch ba tuần và dấu hiệu chó đã hiểu
Vì ra vào cửa và cho ăn là việc hằng ngày, bạn không cần phiên tập riêng nhiều; chỉ cần làm đúng luật mỗi lần.
| Tuần | Việc | Dấu hiệu chó đã hiểu |
|---|---|---|
| 1 | Cửa phòng trong nhà, bát ăn ở nhà, chó đeo dây khi tập cửa | Chó tự lùi khi tay bạn chạm tay nắm |
| 2 | Cửa chính, cửa thang máy lúc vắng, cổng sân khép hờ | Chó ngồi xuống khi cửa mở rộng, nhìn bạn chờ |
| 3 | Cửa xe trong sân, cửa nhà khi có người ở ngoài | Chó chờ cả khi bên ngoài có người, có chó đi qua |
| Sau đó | Giữ luật ở mọi cánh cửa, mọi bữa ăn | Chó tự chờ dù bạn chưa nói chữ "chờ" |
Đừng ngạc nhiên nếu chó làm rất tốt ở cửa nhà nhưng quên sạch ở cửa xe. Đó là chuyện bình thường. Quay lại bước khe hở nhỏ ở nơi mới, chó sẽ bắt nhịp nhanh hơn lần đầu.
Một mẹo giữ luật cho cả nhà: dán một mẩu băng dính màu ở tay nắm cửa chính trong vài tuần đầu, để ai chạm vào cũng nhớ ra là phải mở hé trước, chờ chó yên rồi mới mở rộng. Luật chỉ có tác dụng khi mọi người làm giống nhau; một người cho chó vụt qua mỗi sáng là đủ làm chậm cả quá trình.
Áp vào chó nhà bạn: ba trường hợp
Nhà chị Lan, chó con bốn tháng ở chung cư. Chỗ nguy là hành lang và thang máy, vì cửa căn hộ mở ra là chó con có thể chạy tới cầu thang thoát hiểm. Chị tập cửa phòng ngủ trong ba ngày, rồi mới đến cửa căn hộ, chó con luôn đeo dây. Đến ngày thứ mười, chó con tự ngồi lùi lại một bước khi chị chạm tay nắm. Chị vẫn đeo dây mỗi lần mở cửa căn hộ, vì hành lang có mèo nhà bên.
Anh Minh, chó lai hai tuổi, hay vọt ra cổng. Chó đã quen vọt ra mỗi khi anh dắt xe máy vào sân. Anh bắt đầu lại từ cửa phòng trong nhà để chó học luật trong môi trường dễ, rồi mới tới cổng sân khép hờ. Những ngày đầu anh nhờ vợ giữ dây khi anh mở cổng dắt xe, chó ngồi ở hiên nhận thưởng. Sau ba tuần chó ngồi chờ ở hiên mỗi khi nghe tiếng cổng.
Bác Tư, chó già, ăn vồ vập. Chó già nhà bác chồm lên đùi mỗi khi thấy bát cơm, có lần làm bác suýt ngã. Bác tập phần bát ăn mỗi bữa: bát nâng lên khi chó chồm, hạ xuống khi chó đứng yên. Một tuần sau chó đứng chờ ở chỗ cũ, bác không còn phải giữ thăng bằng khi cúi xuống. Bác đặt bát trên một chiếc ghế thấp để đỡ cúi, cho cả bác lẫn chó.
An toàn song song và lỗi người chủ hay mắc
Lệnh chờ ở cửa giảm rất nhiều nguy cơ, nhưng không thay được những lớp an toàn khác. Làm song song:
- Chó đeo vòng cổ hoặc đai ngực có thẻ tên và số liên lạc của chủ, gắn chip nếu được bác sĩ thú y khuyên.
- Người trong nhà, nhất là trẻ con, quen đóng cửa ngay sau khi đi qua. Khách đến chơi được nhắc điều này.
- Khi có khách giao hàng, chó ở trong phòng đóng cửa hoặc trên thảm có dây, không trông vào lệnh chờ.
- Lỗi: nói "chờ" rồi đi luôn mà không cho phép. Chó tự đi theo, lệnh mất giá. Luôn có từ cho phép.
- Lỗi: đẩy cửa đập vào chó. Chó sợ cửa, hoặc bị thương. Cửa khép nhẹ, chỉ mở hé lúc đầu.
- Lỗi: giật dây kéo chó lại. Dây chỉ để an toàn; cánh cửa mới là người dạy.
- Lỗi: tập lúc đang vội. Sáng đi làm muộn là lúc dễ cho chó vụt qua. Những tuần đầu, dậy sớm hơn vài phút, hoặc dùng dây ngắn khi ra cửa lúc vội.
Nếu chó đã từng chạy ra đường và bị xe quệt, chó có thể hoảng khi đến gần cổng. Lúc đó lệnh chờ không phải ưu tiên; hãy cho chó thời gian, và hỏi bác sĩ thú y nếu chó run rẩy, không chịu ra ngoài nhiều ngày liền.
Câu hỏi thường gặp
Có cần bắt chó ngồi trước khi mở cửa không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà chỉ cần chó không bước qua ngưỡng cửa khi chưa được phép, đứng hay ngồi tuỳ chó. Nếu chó hay chồm, đòi ngồi giúp chó có việc cụ thể để làm.
Ai nên đi qua cửa trước, chủ hay chó?
Không quan trọng về mặt quyền hành như nhiều người nghĩ. Điều cần là chó chỉ đi khi nghe từ cho phép. Ở thang máy hay cổng ra đường, bạn đi trước để nhìn xem có xe hay người không là an toàn hơn.
Chó chờ ở cửa được rồi có thể không cần đeo dây khi mở cổng?
Không nên. Lệnh tốt cũng có lúc hỏng khi bên ngoài có mèo, có chó khác chạy qua. Ở cổng thông ra đường, đeo dây khi mở là lớp an toàn bạn nên giữ mãi.
Chó ăn vồ vập, chờ trước bát có giúp ăn chậm lại không?
Chờ trước bát giúp chó bình tĩnh trước bữa, nhưng không làm chó nhai chậm. Muốn chó ăn chậm, dùng bát có gờ hoặc rải thức ăn ra thảm ngửi. Ăn quá nhanh kèm nôn ọe thì nên hỏi bác sĩ thú y.
Chó con mấy tháng thì tập chờ cửa được?
Chó con khoảng ba tháng đã học luật cánh cửa khá nhanh, vì luật rất rõ ràng. Tập với cửa phòng trong nhà, khe hở nhỏ, phiên ngắn. Cửa thông ra ngoài thì luôn có dây.
Bao lâu thì chó tự chờ mà không cần nói chữ?
Tuỳ con và tuỳ cả nhà giữ luật đều đến đâu. Nhiều chó tự chờ ở cửa quen sau vài tuần. Chỉ cần một người trong nhà mở cửa cho chó vụt qua thường xuyên là chó sẽ chậm học hơn.