Dạy chó nhả đồ trong miệng nhanh nhất là biến việc nhả thành một cuộc trao đổi có lợi: đưa phần thưởng sát mũi, chó nhả thì khen, thưởng và trả lại món đồ nếu được, lặp lại tới khi chữ "nhả" đi trước miếng thưởng. Với đồ chơi ít giá trị, nhiều chó nắm được trong vài ngày; với dép, khăn, xương nhặt ngoài đường thì cần khoảng hai tuần tập đều.
Giật đồ khỏi miệng, cạy hàm hay đuổi theo khắp nhà đều dạy chó điều ngược lại: tay người là thứ cướp đồ, nên phải chạy trốn, nuốt vội hoặc gầm gừ giữ. Bài này đi từ trò đổi đồ đơn giản đến kéo co có luật, cách xử lý khi chó ngậm thứ nguy hiểm, và khi nào việc giữ đồ đã cần đến chuyên gia.
Xếp hạng đồ vật: bắt đầu từ thứ chó ít tiếc
Chó nhả dễ hay khó tuỳ món đang ngậm quý với nó đến đâu. Trước khi tập, bạn tự xếp hạng đồ trong nhà theo giá trị với chó nhà mình, rồi tập từ dưới lên.
| Hạng | Ví dụ thường gặp | Thưởng đổi nên dùng | Lúc nào tập |
|---|---|---|---|
| Thấp | Đồ chơi cao su cũ, bóng vải đã chán | Hạt khô trong khẩu phần | Tuần đầu |
| Vừa | Đồ chơi mới, sợi dây thừng kéo co | Thịt gà luộc thái nhỏ | Cuối tuần đầu, đầu tuần hai |
| Cao | Dép, tất, khăn có mùi chủ, giấy vệ sinh | Thịt, cá luộc, nhiều miếng liên tiếp | Tuần hai, có kế hoạch sẵn |
| Rất cao | Xương, đồ ăn nhặt được, xác chuột, gián | Thứ ngon nhất nhà, cả nắm | Chỉ tập khi chó đã nhả tốt ở hạng cao; ngoài đời thì quản lý để chó không nhặt được |
Nếu chó nhà bạn chỉ quý một món đặc biệt, như chiếc khăn có mùi mẹ chủ, xếp nó vào hạng rất cao và đừng dùng nó trong buổi tập đầu. Thành công nhỏ lặp nhiều lần mới là thứ dạy chó.
Các bước trò đổi đồ trong tuần đầu
Tập ngồi trên sàn, ở góc yên, khi chó vui vẻ. Mỗi phiên khoảng năm phút, chừng mười lượt.
- Đưa chó một món hạng thấp. Để chó ngậm, gặm vài giây. Bạn ngồi yên, không với tay.
- Đặt miếng thưởng sát mũi chó. Hầu hết chó sẽ mở miệng để ngửi và ăn; món đồ rơi xuống. Đúng khoảnh khắc đồ rời miệng, nói "đúng" và cho ăn.
- Nhặt món đồ lên, đưa lại ngay cho chó. Đây là bước làm nên khác biệt: chó học rằng nhả ra không có nghĩa là mất đồ.
- Lặp lại nhiều lượt. Sau chừng hai ba phiên, bạn sẽ thấy chó nhả nhanh hơn, có khi nhả ngay khi tay bạn vừa chạm vào túi thưởng.
- Gắn chữ. Khi chó đã nhả chắc chắn lúc thấy thưởng, nói "nhả" một lần, đếm thầm một nhịp, rồi mới đưa thưởng tới mũi. Chữ đi trước, thưởng đi sau.
- Giấu thưởng. Nói "nhả" khi tay còn trống, thưởng để trong túi. Chó nhả thì mới lấy thưởng ra. Từ đây lệnh không còn phụ thuộc vào việc chó nhìn thấy đồ ăn.
- Đổi món, đổi chỗ. Lên hạng đồ vừa, rồi tập ở phòng khác, ngoài hiên.
Trong tuần đầu, khoảng bốn trên năm lần bạn trả lại món đồ sau khi chó nhả. Lần còn lại bạn cất đi nhưng vẫn thưởng hậu. Tỷ lệ này giúp chó vẫn sẵn lòng nhả khi ngoài đời bạn buộc phải giữ món đó lại.
Kéo co có luật: nơi tập lệnh nhả vui nhất
Nhiều người sợ kéo co làm chó hung dữ. Thực ra kéo co có luật lại là chỗ tập lệnh nhả rất tốt, vì chó đang hưng phấn mà vẫn học dừng lại theo chữ. Luật cho cả nhà:
- Chỉ chơi với một món đồ kéo co riêng, đủ dài để tay người cách xa miệng chó.
- Bạn bắt đầu trò chơi và bạn kết thúc. Món đồ cất đi khi không chơi.
- Giữa trò, nói "nhả", dừng kéo, giữ tay yên như cái cọc. Chó nhả thì khen, chờ một hai giây, rồi nói "chơi" và mời kéo tiếp. Phần thưởng của việc nhả chính là được chơi lại.
- Răng chạm vào tay thì trò dừng ngay mười giây, giọng bình thản, không quát. Rồi chơi tiếp. Chó học được giữ miệng cẩn thận.
- Kéo theo chiều ngang, nhẹ nhàng; không giật mạnh lên xuống, nhất là với chó con đang thay răng.
- Không chơi khi chó đang quá kích động, thở dốc, mắt dại; cho chó nghỉ, uống nước, rồi mới chơi tiếp.
Nhà anh Minh có chú chó lai hai tuổi hay tha dép chạy vòng quanh nhà. Anh tập kéo co có luật mỗi tối mười phút, nói "nhả" khoảng năm lần trong mỗi trò. Sau hai tuần, khi chó tha dép, anh nói "nhả" là chó buông, quay đầu chờ xem có trò kéo co không. Dép thì anh cất vào tủ có cửa.
Khi chó ngậm thứ nguy hiểm: làm gì ngay lúc đó
Lệnh nhả chưa vững mà chó đã ngậm thứ có thể gây hại như viên thuốc, xương gà, que tre, túi ni lông, thì việc cần làm là đổi được món đó ra một cách bình tĩnh, chưa phải lúc dạy. Đừng lao tới, đừng hét: chó sẽ nuốt vội hoặc bỏ chạy, cả hai đều tệ hơn. Đi tới chỗ để đồ ăn, mở hộp cho chó nghe thấy, rải một nắm thưởng ra sàn cách xa chỗ chó vài bước. Chó đi ăn thì bạn nhặt món kia lên.
Nếu chó đã nuốt thứ đáng ngờ như thuốc của người, sô cô la, xương nấu chín, vật sắc nhọn, hay có dấu hiệu nôn khan, chảy nhiều dãi, bụng chướng, hãy gọi cho phòng khám thú y ngay. Đừng tự cho chó uống gì để gây nôn khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Về lâu dài, phòng hơn chữa: thùng rác có nắp, giày dép cất tủ, thuốc để trên cao, rèm và dây sạc gom gọn. Với chó con hay nhặt bậy, đi dạo ở chỗ ít rác trong những tuần đầu, và luôn mang theo túi thưởng để đổi khi cần.
Giữ đồ, gầm gừ: phân biệt mức nào tự tập, mức nào cần người giúp
Bảo vệ đồ quý là bản năng tự nhiên ở chó. Vấn đề là mức độ. Bảng dưới đây giúp bạn biết mình đang ở đâu.
| Biểu hiện khi bạn lại gần | Mức độ | Nên làm |
|---|---|---|
| Ăn nhanh hơn, quay lưng che món đồ | Nhẹ | Tự tập: đi ngang qua và thả thêm một miếng thưởng cạnh chó, không lấy gì; lặp nhiều ngày |
| Cứng người, mắt liếc nhìn bạn, ngừng nhai | Vừa, chó đang cảnh báo | Dừng lại, lùi xa, không với tay; tập trò đổi đồ từ khoảng cách xa hơn |
| Gầm gừ, nhe răng | Rõ ràng | Không lấy món đồ bằng tay; tạm quản lý để chó không có những món đó; tìm chuyên gia hành vi |
| Đớp hoặc cắn | Nặng | Ngưng mọi việc tự tập; gặp bác sĩ thú y và chuyên gia hành vi; giữ trẻ nhỏ tránh xa chó khi có đồ ăn, đồ chơi |
Đừng bao giờ phạt chó vì gầm gừ. Tiếng gầm gừ là lời cảnh báo; phạt đi lời cảnh báo thì lần sau chó có thể cắn mà không báo trước. Nếu ai bị chó cắn chảy máu, rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước khoảng mười lăm phút và đi khám để được tư vấn tiêm phòng dại.
Một tuần tập của nhà chị Lan với chó con hay ngậm tất
Chó con bốn tháng nhà chị Lan có thói tha tất trong giỏ đồ bẩn rồi chui vào gầm giường. Chị ghi lại từng ngày, mỗi ngày hai phiên năm phút; đây là gợi ý nhịp, tuỳ con có thể nhanh hay chậm hơn.
- Ngày 1–2: trò đổi đồ với quả bóng vải cũ, trả lại bóng gần như mọi lần. Chó con nhả nhanh khi thấy miếng thưởng sát mũi.
- Ngày 3: gắn chữ "nhả" trước khi đưa thưởng. Chó con lúng túng hai lượt đầu rồi bắt nhịp.
- Ngày 4: giấu thưởng trong túi đeo hông. Hỏng ba lượt trên mười; chị quay lại để thưởng trong tay thêm một phiên.
- Ngày 5: đổi sang sợi dây thừng, chơi kéo co ngắn, nói "nhả" giữa trò. Chó con nhả rồi vẫy đuôi chờ chơi tiếp.
- Ngày 6: dùng một chiếc tất cũ đã giặt làm món tập, thưởng bằng thịt gà luộc, trả lại tất mấy lần đầu rồi mới cất.
- Ngày 7: chó con ngậm tất thật từ giỏ đồ. Chị ngồi xuống, nói "nhả" một lần, chó buông, được ba miếng gà. Giỏ đồ bẩn được chuyển lên nóc tủ.
Điều chị Lan rút ra: lệnh tiến bộ nhanh nhất vào những ngày chị không vội, và giỏ đồ có nắp giúp nhiều hơn mọi buổi tập. Huấn luyện và sắp xếp lại nhà luôn đi cùng nhau.
Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa
Phần lớn chó "không chịu nhả" là chó đã từng mất đồ nhiều lần mà không được gì.
- Giật đồ khỏi miệng. Chó cắn chặt hơn, và dần dần cắn chặt ngay khi thấy tay bạn. Đổi bằng thưởng, giữ tay yên.
- Đuổi theo khi chó tha đồ chạy. Với chó, đó là trò đuổi bắt hay nhất ngày. Quay đi, ngồi xuống, lắc hộp thưởng, chó sẽ quay lại.
- Lần nào nhả cũng mất đồ. Trả lại món đồ thật nhiều lần khi tập, để nhả ra là một việc an toàn.
- Chỉ tập khi có chuyện. Nếu lệnh nhả chỉ xuất hiện khi chó ngậm dép, chó sẽ ghét chữ đó. Tập mỗi ngày với đồ chơi, khi không có gì gấp.
- Dùng thưởng kém hơn món đang ngậm. Chó đang gặm xương mà bạn đưa hạt khô thì khó đổi. Thưởng phải ngang hoặc hơn.
- Bắt trẻ nhỏ đi lấy đồ khỏi miệng chó. Việc này để người lớn làm; trẻ chỉ được chơi trò đổi đồ khi có người lớn ngồi cạnh và chó đã nhả rất tốt.
- Nói "nhả" khi tay đã nắm lấy món đồ. Tay nắm vào đồ là chó giữ chặt theo phản xạ. Nói chữ trước, tay để yên hoặc mở ra, chỉ nhặt đồ sau khi chó đã buông.
Nếu thấy mình đã mắc vài lỗi trên, không sao cả. Chó học lại khá nhanh khi luật chơi đổi; điều cần là cả nhà cùng đổi một lúc, từ người lớn tới các con, để chó không gặp người này đổi đồ, người kia giật đồ.
Câu hỏi thường gặp
Chó nhả nhưng lại ngậm ngay khi bạn với tay, phải làm sao?
Chó chưa tin rằng tay bạn tới để trả. Tập thêm bước để món đồ dưới sàn, thả thưởng cạnh nó rồi rút tay đi mà không lấy gì. Khi chó thư thả nhìn tay bạn lại gần, mới bắt đầu nhặt lên rồi trả lại.
Chơi kéo co có làm chó hung dữ hơn không?
Kéo co có luật, người bắt đầu và kết thúc, dừng ngay khi răng chạm tay, không làm chó hung dữ hơn ở phần lớn chó. Với chó đã có tiền sử giữ đồ hay cắn, nên hỏi chuyên gia trước khi chơi.
Chó con hay nhặt đồ dưới đất ngoài đường thì sao?
Chó con khám phá thế giới bằng miệng, nên nhặt là bình thường. Tập lệnh nhả ở nhà cho vững, đi dạo chỗ ít rác, mang thưởng ngon để đổi. Lệnh để đó giúp chó bỏ qua trước khi kịp ngậm.
Chó nuốt vội thứ đang ngậm khi bạn lại gần là vì sao?
Thường do chó từng bị giật đồ, nên nuốt để khỏi mất. Ngừng giật, tập trò đổi đồ nhiều tuần, và cất kỹ các thứ nguy hiểm. Nếu chó đã nuốt vật lạ, gọi phòng khám thú y để được hướng dẫn.
Có nên dùng chữ "bỏ" thay cho "nhả" không?
Chữ nào cũng được, miễn ngắn, rõ, cả nhà dùng giống nhau, và khác hẳn những chữ khác chó đã biết. Điều chó học là âm thanh đi trước phần thưởng chứ không phải nghĩa của chữ.
Bao lâu thì chó nhả được món đồ quý như xương?
Tuỳ con. Có chó vài tuần, có chó cần vài tháng tập đều từ đồ hạng thấp lên. Nếu chó gầm gừ khi giữ xương, đừng tự tập với xương nữa mà nên hỏi chuyên gia hành vi.