Lệnh về chỗ dạy chó tự đi tới một tấm thảm nhất định, nằm xuống và thư giãn ở đó cho tới khi bạn cho phép rời đi; cách dạy là biến tấm thảm thành nơi có nhiều điều dễ chịu nhất nhà, rồi tăng dần khoảng cách, thời gian và xao nhãng. Phần lớn chó tự đi về thảm khi nghe lệnh sau khoảng hai tuần, và nằm được suốt bữa cơm sau chừng một tháng tập đều.
Khác với lệnh ở yên, về chỗ không đòi chó giữ một tư thế cứng nhắc: chó được trở mình, gãi tai, gặm đồ chơi, miễn là bốn chân vẫn ở trên thảm. Vì thế đây là lệnh hợp nhất cho những lúc kéo dài như bữa ăn, khách đến chơi, lúc bạn làm việc ở nhà. Bài dưới đây đi từ chọn thảm, nạp thảm, đến những bữa cơm đầu tiên.
Chọn tấm thảm và chỗ đặt
Tấm thảm là trung tâm của bài, nên chọn kỹ một chút sẽ đỡ rất nhiều công về sau.
- Kích thước vừa để chó nằm duỗi thoải mái, mép rõ ràng để chó biết đâu là trên thảm, đâu là ngoài. Một tấm thảm chùi chân dày, một chiếc nệm mỏng, hay một khăn tắm gấp đôi đều được.
- Chất liệu khác hẳn sàn nhà về cảm giác dưới chân. Chó nhận ra thảm bằng bàn chân trước cả bằng mắt.
- Dùng riêng cho bài tập này, không phải chỗ ngủ đêm hay ổ chó đã có. Ổ ngủ có ý nghĩa riêng của nó; tấm thảm là chỗ "làm việc".
- Đặt ở góc nhìn thấy được hoạt động trong nhà nhưng không nằm ngay lối đi: cạnh tủ, sát tường phòng khách, cách bàn ăn vài bước. Chó bị giẫm, bị bước qua liên tục sẽ không thư giãn được.
- Tránh chỗ nắng gắt chiếu vào buổi chiều, chỗ gió quạt thổi thẳng, chỗ gần cửa ra vào ồn ào trong những tuần đầu.
- Tấm thảm mang đi được: khi đã quen, bạn sẽ mang nó sang nhà ông bà, ra quán nước, lên xe. Đó là lợi thế lớn nhất của lệnh này.
Nhà chung cư nhỏ như nhà chị Lan có thể đặt thảm ngay cạnh sofa, nơi chị ngồi làm việc, để chó con thấy chủ mà không leo lên người. Nhà có sân như nhà bác Tư thì đặt một tấm ở hiên, một tấm trong nhà.
Nạp tấm thảm: ba ngày đầu không cần ra lệnh
Mục tiêu của ba ngày đầu là chó tự tìm đến thảm vì thấy ở đó luôn có điều tốt. Chưa nói chữ nào; bạn chỉ quan sát và thưởng.
- Đặt thảm xuống sàn, ngồi cạnh, cầm túi thưởng. Chó nhìn thảm, thưởng. Chó ngửi thảm, thưởng. Đặt một chân lên thảm, thưởng ngay trên thảm.
- Chỉ thưởng khi chó đứng trên thảm. Thưởng đặt xuống đúng mặt thảm, giữa hai chân trước, không đưa vào miệng ở ngoài thảm.
- Chờ chó tự nằm. Chó đứng trên thảm một lúc không có gì xảy ra sẽ thử ngồi rồi nằm. Nằm thì thưởng ba miếng liền, chậm rãi, từng miếng một.
- Ném một miếng thưởng ra ngoài để "reset". Chó chạy ra ăn, rồi tự quay về thảm. Quay về là được thưởng. Lặp lại vài lần mỗi phiên.
- Ngoài giờ tập, rải thưởng lên thảm khi chó không nhìn. Chó tình cờ phát hiện đồ ngon trên thảm vài lần mỗi ngày.
Đến ngày thứ ba, khi thấy chó chạy ngay về thảm sau mỗi lần ăn miếng ném ra ngoài, bạn bắt đầu nói "về chỗ" đúng lúc chó vừa quay đầu về phía thảm. Chữ gắn vào hành động chó đã tự làm.
Lịch bốn tuần: từ vài giây đến cả bữa cơm
Lịch này là gợi ý; tuỳ con, có thể nhanh hay chậm hơn. Chuyển bậc khi chó về thảm và ở lại chừng tám trên mười lần.
| Tuần | Khoảng cách tới thảm | Thời gian chó ở trên thảm | Xao nhãng |
|---|---|---|---|
| 1 | Bạn đứng ngay cạnh thảm | Vài giây đến nửa phút, thưởng dày | Không |
| 2 | Bạn đứng cách hai ba bước, chỉ tay về thảm | Một đến ba phút, thưởng thưa hơn | Bạn ngồi xuống ghế, đi lại trong phòng |
| 3 | Bạn ở đầu kia phòng, rồi phòng bên | Năm đến mười phút; cho chó một món gặm lâu | Người nhà ăn nhẹ ở bàn, mở cửa tủ lạnh |
| 4 | Bạn nói từ bất cứ đâu trong nhà | Một bữa cơm ngắn; thưởng rải rác | Cả nhà ăn cơm, nói chuyện, tiếng chén bát |
Mỗi lượt đều kết thúc bằng từ cho phép như "xong", đi kèm việc bạn đứng dậy khuyến khích chó rời thảm. Nếu chó tự rời thảm trước, đừng mắng; im lặng dẫn chó về, lượt sau rút ngắn thời gian. Món gặm lâu như sừng gặm mềm, đồ chơi nhồi thức ăn giúp rất nhiều ở tuần ba, tuần bốn.
Chó đang thư giãn hay chỉ đang chờ thưởng
Mục tiêu cuối của lệnh về chỗ là chó nghỉ ngơi thật sự trên thảm, không phải nằm căng như dây đàn chờ miếng thưởng tiếp theo. Bảng dưới đây giúp bạn đọc tư thế và biết nên thưởng gì.
| Tư thế trên thảm | Ý nghĩa | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Nằm sấp, đầu ngẩng, mắt dán vào bạn | Đang làm việc, chờ thưởng | Bình thường ở tuần đầu; thưởng chậm rãi, đặt xuống thảm chứ không đưa vào miệng |
| Nằm nghiêng hông sang một bên | Bắt đầu thả lỏng | Thưởng ngay, đây là tư thế bạn muốn thấy nhiều hơn |
| Gác cằm lên chân trước hoặc lên mép thảm | Khá thư giãn | Thưởng nhẹ nhàng, giọng thấp, không làm chó bật dậy |
| Thở dài một hơi, nhắm mắt | Thư giãn thật sự | Để yên, đây là kết quả tốt nhất; thả một miếng thưởng gần mũi nếu chó không ngủ |
| Đứng lên ngồi xuống liên tục, rên khẽ | Bồn chồn, thời gian quá dài hoặc chó chưa vận động đủ | Rút ngắn lượt, cho món gặm, kiểm lại lịch đi dạo |
Nhiều người huấn luyện thưởng riêng cho cử chỉ thở dài, nằm nghiêng hông, vì đó là những dấu hiệu cơ thể đang chùng xuống. Sau vài tuần, chỉ cần bước lên thảm là chó đã tự chuyển sang trạng thái nghỉ, và đó là lúc lệnh này giúp nhà bạn yên ả nhất. Bác Tư kể chú chó già nhà bác giờ cứ nghe tiếng bát đũa dọn ra là tự lên thảm nằm nghiêng, chẳng cần ai gọi.
Bữa cơm đầu tiên với chó trên thảm
Bữa cơm là bậc khó nhất vì mùi thức ăn ngay trước mũi. Chuẩn bị trước sẽ đỡ chuyện chó bỏ thảm chạy tới bàn.
- Cho chó đi dạo hoặc chơi một trò vận động mười lăm phút trước bữa. Chó đã mệt một chút sẽ dễ nằm hơn.
- Cho chó ăn bữa của nó trước, hoặc ăn bằng đồ chơi nhồi thức ăn ngay trên thảm trong lúc cả nhà ăn.
- Một người làm "người thưởng", ngồi gần thảm nhất. Những phút đầu, cứ chừng nửa phút người đó thả một miếng thưởng lên thảm khi chó còn nằm. Sau đó thưa dần, một phút, hai phút.
- Các thành viên khác không gọi chó, không nhìn chó, không đưa đồ ăn từ bàn. Ai cho chó ăn từ bàn một lần là chó sẽ thử lại cả tuần.
- Bữa đầu nên là bữa ngắn, chừng mười lăm phút. Đừng chọn đúng bữa giỗ đông người.
- Nếu chó rời thảm ba lần, đeo dây ngắn móc vào chân tủ cạnh thảm để chó không đi xa được, và thưởng dày hơn ở bữa sau.
Anh Minh có chú chó lai hay đặt cằm lên đùi khách xin ăn. Bữa đầu anh tập, chó rời thảm năm lần. Sang tuần thứ hai, chó chỉ ngóc đầu nhìn khi có tiếng đũa rơi rồi nằm lại. Điều làm khác biệt là cả nhà đồng lòng không ai đưa đồ ăn.
Khi khách đến nhà
Tiếng chuông cửa là xao nhãng lớn nhất với hầu hết chó. Đừng đem lệnh về chỗ ra dùng ngay hôm có khách khi chưa tập riêng phần này.
- Tập với người nhà đóng vai khách: bấm chuông, gõ cửa. Ngay khi chuông kêu, bạn nói "về chỗ", đi cùng chó về thảm, thưởng liên tục.
- Tăng dần: người đóng vai khách bước vào nhà, chào hỏi, ngồi xuống ghế. Mỗi bậc thêm một chi tiết.
- Khi khách thật tới, chó đeo dây trong năm phút đầu. Người chào khách là một người; người kia lo chó trên thảm.
- Nhờ khách không gọi, không cúi xuống vuốt chó lúc đầu. Khi chó đã nằm yên vài phút, bạn có thể cho chó ra chào nếu chó thích và khách đồng ý.
- Chó sợ người lạ thì đừng ép ra chào. Tấm thảm là chỗ an toàn của chó; để nó ở đó, đặt thêm vật che ở một phía nếu cần.
Chó lao ra cửa, sủa không ngừng hay nhảy chồm lên khách là những hành vi có bài riêng. Lệnh về chỗ giúp phần lớn, nhưng nếu chó gầm gừ với khách, đừng tự xử lý mà hỏi chuyên gia hành vi.
Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa
Lệnh về chỗ hỏng chủ yếu vì tấm thảm mất đi vẻ hấp dẫn, hoặc vì chó không biết lúc nào thì hết.
- Dùng tấm thảm làm chỗ phạt. "Về chỗ ngay" kèm giọng gắt mỗi khi chó nghịch là biến thảm thành nơi bị đuổi đến. Lệnh này luôn nói bằng giọng bình thường.
- Quên cho phép rời thảm. Chó tự đứng dậy khi bạn quên, lệnh mất giá. Đặt lời nhắc cho mình: hết bữa là nói "xong".
- Thưởng khi chó đã ra khỏi thảm. Thưởng luôn đặt trên thảm, khi chó còn ở đó.
- Tăng thời gian quá nhanh. Một chó mới nằm được hai phút mà bị bắt nằm suốt bữa giỗ sẽ bỏ thảm. Theo lịch tuần.
- Đặt thảm ở lối đi. Chó bị bước qua liên tục không thư giãn được. Dời thảm vào góc.
- Bỏ thưởng hoàn toàn khi chó đã ngoan. Vẫn thỉnh thoảng rải thưởng lên thảm, kể cả khi không tập. Đó là cách giữ thảm luôn là chỗ tốt.
Nếu chó không bao giờ nằm được, luôn đi lại, thở dốc, không ngủ được dù đã mệt, đó có thể là bồn chồn vì đau, ngứa hay lo âu. Đưa chó đi khám thú y trước khi tập tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh về chỗ khác lệnh ở yên thế nào?
Ở yên đòi chó giữ tư thế cố định, hợp với lượt ngắn. Về chỗ cho chó tự do trở mình, gặm đồ chơi trên thảm, hợp với lúc kéo dài như bữa cơm hay khi bạn làm việc. Nhiều nhà dạy cả hai.
Có thể dùng ổ ngủ của chó làm chỗ cho lệnh này không?
Có thể, nhưng một tấm thảm riêng tiện hơn vì mang đi được và không lẫn với chỗ ngủ đêm. Nếu dùng ổ, đừng bao giờ dùng lệnh với giọng phạt để ổ vẫn là chỗ chó thấy an toàn.
Chó con mấy tháng thì tập về chỗ được?
Chó con khoảng ba tháng đã học được phần nạp thảm và nằm vài chục giây. Thời gian nằm dài thì chờ chó lớn hơn; đừng mong chó con nằm hết một bữa cơm.
Chó nằm trên thảm nhưng cứ rên, sủa khi cả nhà ăn thì sao?
Thường do thời gian quá dài so với mức chó đã tập, hoặc chó chưa được vận động đủ. Rút bữa tập ngắn lại, cho chó món gặm lâu, đi dạo trước bữa. Không đáp lại tiếng rên bằng đồ ăn từ bàn.
Mang thảm đi chỗ khác thì chó có nằm không?
Thường có, nhưng ở chỗ mới chó cần vài lượt dễ trước. Hạ độ khó về tuần một: đứng gần, thưởng dày, thời gian ngắn. Tấm thảm quen giúp chó bình tĩnh nhanh hơn nhiều so với sàn lạ.
Có nên cho chó ăn đồ thừa trên bàn khi chó nằm ngoan cả bữa không?
Không nên đưa từ bàn. Nếu muốn thưởng phần ăn được, hãy bỏ vào bát của chó hoặc đặt trên thảm sau khi cả nhà ăn xong. Thức ăn có hành, tỏi, xương nấu chín thì không cho dù thế nào.