Xoay vòng và luồn giữa hai chân đều dạy bằng cùng một cách: cầm miếng thưởng sát mũi chó, dẫn mũi đi theo đường bạn muốn, chó đi hết đường thì thưởng; sau vài phiên bỏ miếng thưởng khỏi tay dẫn, rồi thu cử chỉ tay nhỏ dần cho tới khi chỉ còn câu lệnh. Phần lớn chó học xoay vòng trong khoảng một tuần, luồn chân lâu hơn một chút.
Hai trò này nhìn như làm xiếc, nhưng lợi ích thật là dạy người chủ bỏ mồi dẫn đúng lúc, việc mà nhiều người kẹt lại mãi. Phần dưới gồm điều kiện trước khi tập, các bước xoay vòng, cách bỏ mồi dẫn, các bước luồn chân, lịch hai tuần, điều chỉnh cho từng dáng chó và những lỗi hay gặp.
Trước khi tập: chó nào hợp, cần chuẩn bị gì
Cả hai trò đều đòi chó vặn mình liên tục. Kiểm những điều sau trước khi bắt đầu:
- Lưng và khớp ổn. Chó lưng dài chân ngắn, chó đã từng đau lưng, chó già có khớp hông yếu thì hỏi bác sĩ thú y trước. Nếu được tập, chỉ xoay vòng rộng, không luồn chân, không lặp quá năm lần một phiên.
- Sàn bám. Xoay trên sàn gạch bóng chó dễ trượt chân sau. Tập trên thảm, tấm lót tập yoga cũ hoặc nền xi măng ngoài hiên.
- Chó biết theo tay. Nếu chó đã biết chạm mũi vào lòng bàn tay hoặc đi theo miếng thưởng, việc dẫn sẽ dễ hơn hẳn. Chưa biết thì dành một phiên làm quen: cầm thưởng sát mũi, đi chậm vài bước, chó đi theo là cho ăn.
- Miếng thưởng nhỏ, mềm, mùi rõ. Cầm giữa ngón cái và hai ngón đầu để mũi chó dính theo được, không phải mở cả bàn tay.
- Chó không quá hưng phấn. Ngay sau khi đi dạo về hoặc sau một trò chạy nhảy, chó đang hăng sẽ nhảy theo tay chứ không đi theo. Chọn lúc chó đã dịu.
- Biết hướng xoay. Quyết định trước chó sẽ xoay theo chiều nào cho lệnh nào, ví dụ "xoay" là theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ trên xuống, "vòng" là chiều ngược lại. Ghi lại để cả nhà dùng giống nhau.
Chó con dưới khoảng sáu tháng có thể tập xoay vòng nhẹ vài lần cho vui, nhưng chưa nên tập luồn chân lặp lại nhiều vì khớp còn đang lớn. Chờ chó trưởng thành rồi mới tập kỹ.
Dạy xoay vòng tại chỗ
Mỗi phiên khoảng năm phút, sáu đến tám lần. Chó đứng trước mặt bạn, bạn đứng hoặc ngồi trên ghế thấp:
- Cầm miếng thưởng sát mũi chó, dẫn mũi đi ngang sang một bên, chậm, ngang tầm đầu chó. Chó quay đầu theo là thưởng ngay. Lặp ba lần chỉ với một phần tư vòng.
- Dẫn tiếp tới nửa vòng: chó quay đầu, thân xoay theo, đuôi giờ hướng về phía bạn. Thưởng khi chó đi được nửa vòng.
- Dẫn trọn một vòng: tay vẽ một vòng tròn rộng quanh thân chó, ngang tầm mũi, kết thúc khi mũi chó trở lại hướng về bạn. Thưởng ngay khi vòng khép lại.
- Tay dẫn càng thấp, càng gần mũi thì chó càng dễ theo. Chó nhảy lên đớp thì tay đã quá cao.
- Sau khoảng mười lần dẫn thành công có thưởng trong tay, chuyển sang bước bỏ mồi dẫn ở mục dưới. Đây là bước quan trọng nhất.
- Khi chó đã xoay theo cử chỉ tay không có mồi, mới thêm câu lệnh: nói "xoay" rồi mới làm cử chỉ.
Chó đi được nửa vòng rồi dừng, nhìn bạn: không sao, dẫn lại từ đầu, lần này đi chậm hơn ở đoạn giữa, chỗ chó phải quay lưng về phía bạn. Đó là đoạn nhiều chó ngập ngừng nhất vì phải rời mắt khỏi chủ.
Bỏ mồi dẫn: bước nhiều người kẹt lại
Mồi dẫn là con dao hai lưỡi. Nó làm chó học rất nhanh, nhưng nếu dùng quá lâu thì chó chỉ làm khi thấy tay bạn có đồ ăn, và người chủ than "chó chỉ nghe lời khi có thịt". Cách tránh là bỏ mồi khỏi tay dẫn thật sớm, thường sau khoảng mười lần dẫn thành công.
Làm thế này: tay phải vẫn làm đúng cử chỉ như cũ nhưng không cầm gì, có thể chụm ngón như đang cầm. Miếng thưởng để ở tay trái giấu sau lưng hoặc trong túi đeo hông. Chó xoay xong vòng, nói "đúng rồi", rồi tay trái đưa thưởng. Lần đầu chó có thể hơi ngập ngừng, nhưng thường vẫn theo vì cử chỉ giống hệt. Ba bốn lần như vậy là chó hiểu phần thưởng vẫn đến, chỉ là từ chỗ khác.
Tiếp theo, thu nhỏ cử chỉ. Từ vòng tròn rộng quanh thân chó, mỗi phiên vẽ vòng nhỏ hơn một chút, đứng thẳng người hơn, cho tới khi chỉ còn một vòng tròn bằng ngón tay ngang ngực bạn. Rồi thêm câu lệnh trước cử chỉ. Cuối cùng, nói câu lệnh và chờ một giây trước khi làm cử chỉ: chó xoay trước khi tay động là chó đã nối lệnh với hành động.
Một mẹo nhỏ: thỉnh thoảng thưởng thật to, ba miếng liền, cho những lần chó xoay chỉ với câu lệnh. Chó sẽ cố làm như thế nhiều hơn.
Dạy luồn giữa hai chân theo hình số tám
Đứng hai chân dang rộng hơn vai một chút, chó đứng bên trái bạn. Có hai tay dẫn, mỗi tay một vài miếng thưởng:
- Tay phải đưa ra giữa hai chân từ phía sau, cầm thưởng sát mũi chó, dẫn chó đi xuyên qua giữa hai chân từ trước ra sau sang bên phải. Chó vừa qua khỏi chân là thưởng.
- Tay phải dẫn tiếp chó vòng quanh chân phải, từ sau ra trước. Thưởng khi chó tới trước mặt bên phải.
- Tay trái nhận việc: đưa ra giữa hai chân, dẫn chó luồn từ phải sang trái. Thưởng.
- Ghép các đoạn lại thành một hình số tám trọn, thưởng một lần ở cuối. Nếu chó đứt ở đâu, quay lại thưởng sau từng đoạn ở chỗ đó.
- Bỏ mồi dẫn như cách đã làm với xoay vòng: tay dẫn không cầm gì, thưởng từ túi.
- Cuối cùng, tập vừa bước chậm vừa để chó luồn qua chân theo nhịp bước. Đây là mức khó, nhiều chó cần vài tuần.
Với chó to mà người chủ dáng nhỏ, khoảng giữa hai chân có thể không đủ rộng. Đừng ép chó cúi thấp chui qua; dạy chó vòng quanh một chân, hoặc đứng dạng chân trên một bậc thấp cho rộng thêm.
Lịch hai tuần, hai phiên ngắn mỗi ngày
Lịch dưới cho chó trưởng thành, khoẻ, đã biết đi theo tay. Mỗi phiên dưới năm phút.
| Ngày | Xoay vòng | Luồn chân |
|---|---|---|
| 1–2 | Dẫn một phần tư, rồi nửa vòng có mồi | Chưa tập |
| 3–4 | Trọn vòng có mồi, khoảng mười lần thành công | Dẫn qua giữa hai chân một chiều |
| 5–6 | Bỏ mồi khỏi tay dẫn, thưởng từ túi | Thêm vòng quanh chân phải |
| 7–8 | Thu nhỏ cử chỉ, thêm câu lệnh | Nửa hình số tám, có mồi |
| 9–10 | Câu lệnh trước, cử chỉ sau một giây | Trọn hình số tám, có mồi |
| 11–12 | Tập ở phòng khác, ngoài hiên | Bỏ mồi khỏi tay dẫn |
| 13–14 | Xen kẽ xoay hai chiều | Hình số tám, thưởng cuối mỗi vòng |
Chó ngồi phịch xuống, ngáp, gãi tai giữa phiên là đã mệt hoặc rối. Kết thúc bằng một lần xoay dễ có mồi, rồi cho chó nghỉ. Hôm sau quay lại mức của hôm trước, không có gì phải vội.
Với chó lưng dài, chó nặng cân hay chó đã ngoài bảy tám tuổi, giãn lịch ra gấp đôi: mỗi mốc hai ngày thành bốn ngày, và cột luồn chân có thể bỏ hẳn. Ghi lại sau mỗi phiên chó làm được mấy lần, có ngập ngừng ở đoạn nào, để biết nên lên hay nên giữ.
Dùng hai trò này vào việc thật trong nhà
Xoay vòng và luồn chân không chỉ để khoe với khách. Một chú chó đã biết xoay theo lệnh thường dễ hợp tác hơn trong những việc chăm sóc hằng ngày. Khi lau chân sau đi dạo, bạn cho chó xoay nửa vòng để đưa chân sau lại gần mình thay vì phải vòng ra sau lưng chó. Khi tắm, khi chải lông, khi bác sĩ cần nhìn một bên người, câu lệnh "xoay" giúp chó tự đổi tư thế mà không ai phải kéo.
Luồn chân thì hữu ích ở chỗ khác: nó dạy chó ở sát chân người khi di chuyển trong chỗ hẹp. Nhà chị Lan ở chung cư, hành lang hẹp, mỗi lần gặp hàng xóm đi ngược chiều chị cho chó luồn ra sau chân, đứng chờ ở bên kia người chị. Hàng xóm sợ chó thì thấy yên tâm hơn, chó cũng có một việc để làm thay vì chồm lên chào.
Hai trò này cũng là cách khởi động tốt trước một phiên tập lệnh khó hơn. Ba lần xoay dễ đầu phiên, chó đã vào guồng, biết hôm nay có trò chơi và có phần thưởng. Với chó hay lo lắng ở chỗ lạ, một vài lần xoay quen thuộc có khi giúp chó bình tĩnh lại, vì đó là việc chó biết chắc mình làm được.
Chỉ có một điều cần giữ: không dùng câu lệnh xoay để đẩy chó vào việc chó ghét, như vừa xoay xong là bị nhỏ thuốc tai. Trước và sau những việc như thế, vẫn thưởng như trong giờ chơi.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Tay dẫn quá nhanh. Mũi chó tuột khỏi tay, chó đứng nhìn. Dẫn chậm bằng nửa tốc độ bạn nghĩ là đủ, nhất là đoạn chó quay lưng.
Cầm mồi mãi không bỏ. Sau hai tuần chó vẫn chỉ xoay khi có thịt trong tay. Quay lại bỏ mồi ngay, chấp nhận vài lần chó ngập ngừng.
Đổi chiều xoay lung tung. Hôm xoay trái, hôm xoay phải với cùng câu lệnh, chó không biết đâu là đúng. Mỗi chiều một câu lệnh riêng, hoặc chỉ dạy một chiều.
Tập quá nhiều lần một phiên. Xoay liên tục hai chục lần làm chó chóng mặt, mỏi lưng. Giữ dưới mười lần, chia thành nhiều phiên trong ngày.
Kéo vòng cổ để chó xoay theo. Chó học bằng đầu óc chứ không bằng sức kéo. Kéo làm chó ghì người lại và mất hứng cả trò lẫn người dạy.
Để trẻ nhỏ dạy luồn chân khi chó còn hăng. Chó to luồn qua chân trẻ có thể làm trẻ ngã. Trẻ chỉ tập xoay vòng, đứng xa chó một chút, có người lớn bên cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Chó xoay vòng nhiều có hại không?
Xoay vài lần trong một phiên ngắn thường không sao với chó khoẻ. Chó lưng dài, chó già, chó có bệnh khớp thì nên hỏi bác sĩ thú y. Nếu chó tự xoay đuổi đuôi liên tục ngoài giờ tập, đó là chuyện khác, nên đi khám.
Chó chỉ xoay một chiều, chiều kia không chịu thì sao?
Nhiều chó có chiều quen giống người thuận tay. Dạy chiều khó như dạy lại từ đầu, dẫn từng phần tư vòng, thưởng nhiều. Không cần ép, nếu chó không thoải mái thì chỉ dùng một chiều.
Bao lâu thì bỏ được miếng thưởng trong tay dẫn?
Thường sau khoảng mười lần dẫn thành công đã nên thử bỏ. Đừng chờ chó làm hoàn hảo mới bỏ. Bỏ sớm thì chó ngập ngừng vài lần; bỏ muộn thì chó phụ thuộc vào mồi rất lâu.
Chó to có luồn qua chân được không?
Được nếu khoảng giữa hai chân đủ rộng để chó đi qua mà không phải cúi rạp. Với chó quá to so với người, thay bằng vòng quanh một chân hoặc đi vòng quanh người, vẫn vui và an toàn hơn.
Có cần dạy lệnh ngồi trước khi dạy xoay vòng không?
Không bắt buộc, nhưng chó đã biết ngồi và biết theo tay thì học nhanh hơn, vì đã quen kiểu học được thưởng khi làm đúng. Chó chưa biết gì vẫn học xoay vòng được, chỉ cần phiên ngắn hơn.