Muốn mèo không nhảy lên bàn bếp, bạn phải làm hai việc cùng lúc: cho mèo một chỗ đứng cao khác nhìn được vào bếp và được thưởng ở đó, và làm mặt bàn bếp trở nên trống trơn, không còn gì để ăn hay để xem. Chỉ đuổi xuống mỗi lần mèo nhảy lên thì mèo sẽ nhảy lên lúc bạn quay lưng, vì phần thưởng trên bàn vẫn còn nguyên.
Bài dưới đây đi từng bước: hiểu mèo được gì khi lên bàn, dựng chỗ ngồi thay thế, dạy lệnh xuống bằng thưởng, giữ bàn chán trong lúc nấu và lúc vắng nhà. Bếp ga đang bật và dao thớt là chỗ nguy hiểm thật, nên phần an toàn được tách riêng.
Mèo được gì khi nhảy lên bàn bếp
Mỗi lần nhảy lên mà mèo được một trong những thứ dưới đây, thói quen lại chắc thêm. Đánh dấu vào thứ nhà bạn đang có:
- Đồ ăn: vụn thịt cá trên thớt, bát cơm chưa dọn, túi đồ khô để mở, nồi đang nguội. Chỉ cần một lần trúng thưởng trong mười lần nhảy là mèo vẫn thấy đáng nhảy.
- Chỗ cao để quan sát: mèo thích đứng cao nhìn xuống, nhất là nơi người chủ đứng lâu. Bếp là nơi người chủ hay có mặt nhất buổi sáng và chiều tối.
- Sự chú ý: mèo nhảy lên, người chủ quay sang, nói chuyện, bế xuống. Với nhiều con mèo, được bế và được nói chuyện cũng là một kiểu thưởng.
- Nước: vòi nước nhỏ giọt, chậu rửa còn đọng nước. Không ít mèo thích uống nước chảy hơn bát nước đứng yên.
- Ánh nắng, chỗ ấm: bậu cửa sổ trên bồn rửa, mặt bếp còn ấm sau khi nấu.
Thứ nào bạn tích, thứ đó phải được dời đi hoặc được cung cấp ở chỗ khác. Thiếu bước này thì mọi bài tập phía sau chỉ đỡ được một phần.
Anh Minh nuôi một con mèo đực lông vàng hay nhảy lên bàn bếp mỗi tối. Ghi chép ba ngày cho thấy nó lên đúng lúc anh rửa bát, và việc đầu tiên nó làm là uống nước đọng ở chậu. Anh đặt một bát nước rộng cạnh cửa ban công, thay nước mỗi tối, và số lần mèo lên bồn rửa giảm hẳn trước cả khi anh bắt đầu dạy lệnh xuống.
Dựng chỗ ngồi cao thay thế ngay cạnh bếp
Cách cho mèo bỏ một chỗ cao là trao cho nó chỗ cao khác mà nó thích hơn:
- Đặt một ghế đẩu cao, một kệ mèo hoặc tháp leo cạnh bếp, ở vị trí mèo nhìn được bạn nấu nhưng không với tới mặt bếp và bồn rửa.
- Trải lên đó một tấm lót mềm có mùi của mèo. Chỗ ngồi phải ấm và êm hơn mặt đá lạnh.
- Đặt sẵn một hũ hạt thưởng trên nóc tủ lạnh hay chỗ bạn với tới mà mèo không với tới.
- Mỗi khi mèo tự nhảy lên chỗ ngồi đó, bạn khen nhỏ và thả một hạt thưởng xuống ngay chỗ mèo đang ngồi.
- Trong tuần đầu, bạn chủ động mời: gõ nhẹ vào ghế, nói tên mèo, mèo nhảy lên thì thưởng. Lặp lại vài lần mỗi lúc nấu ăn.
- Thỉnh thoảng thưởng thêm khi mèo đang nằm yên trên đó lâu. Điều bạn muốn không chỉ là mèo nhảy lên, mà là ở lại.
Nhà chị Lan bếp hẹp, không có chỗ đặt tháp leo, nên dùng một kệ gắn tường thấp hơn mặt bếp nhưng cao hơn sàn khoảng một mét. Con mèo ba tuổi của nhà chị chuyển sang nằm kệ sau khoảng mười ngày.
Dạy lệnh "xuống" bằng thưởng thay vì bế hay đẩy
Bế mèo xuống mỗi lần nó nhảy lên vô tình biến bàn bếp thành nút gọi người chủ đến ôm. Thay vào đó, bạn dạy một tín hiệu rõ ràng để mèo tự nhảy xuống, rồi thưởng ở dưới sàn hoặc ở chỗ ngồi cao.
Bắt đầu ở lúc bình tĩnh, không phải lúc đang nấu. Khi mèo đang ngồi trên một chiếc ghế thấp, bạn nói "xuống" một lần, rồi cầm hạt thưởng đưa thấp ngang mũi mèo và kéo dần xuống sàn. Mèo theo mũi nhảy xuống thì thả thưởng ngay ở sàn. Làm năm sáu lần mỗi phiên, hai phiên mỗi ngày.
Khi mèo đã nhảy xuống theo tay, bạn bỏ dần động tác kéo: nói "xuống", chờ một hai giây, mèo nhảy thì thưởng. Sau đó mới dùng ở bàn bếp thật, vào những lúc bếp chưa bật lửa.
Một câu không nên nói là "xuống ngay, hư quá" kèm giọng gắt. Mèo đọc giọng trước khi đọc chữ; giọng gắt làm mèo co người lại hoặc chạy trốn, không học được gì. Giọng đều, bình thường như khi gọi ăn là đủ.
Dấu hiệu mèo đang hiểu: nghe chữ "xuống" là liếc ngay về phía sàn hoặc chỗ ngồi cao, tai hướng về bạn, đuôi dựng thong thả.
Giữ mặt bàn chán trong lúc nấu và lúc vắng nhà
Bàn bếp phải "không có gì" ở mọi lúc, kể cả khi bạn không đứng đó:
| Lúc | Việc cần làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đang nấu | Mèo ở chỗ ngồi cao hoặc ngoài cửa bếp có rào thấp; đồ sống để trong hộp có nắp | Không để mèo trên bàn khi bếp đang có lửa hoặc nồi nóng |
| Sau bữa | Dọn thớt, lau mặt bàn, cất bát đĩa vào chậu có nước hoặc tủ | Vụn thức ăn là lý do mèo kiểm tra lại bàn mỗi tối |
| Ban đêm | Đóng cửa bếp nếu được; không để túi đồ ăn trên bàn | Mèo hoạt động nhiều lúc chạng vạng và gần sáng |
| Đi làm cả ngày | Phủ tạm mặt bàn bằng khay nướng úp ngược hoặc tấm nhựa trơn | Mục đích là làm chỗ đứng kém dễ chịu, không làm mèo hoảng |
| Vòi nước | Sửa vòi nhỏ giọt; đặt một bát nước rộng hoặc đài phun nước cho mèo ở chỗ khác | Giảm hẳn số lần nhảy lên bồn rửa |
Đừng dùng bẫy giật mình như lon đựng sỏi dựng ở mép bàn. Mèo sợ có thể sợ luôn cả bếp và người chủ đứng trong bếp, trong khi vẫn nhảy lên lúc không có bẫy.
Giữ mặt bàn chán là phần việc tốn công nhất nhưng cũng hiệu quả nhất. Mèo là con vật tính toán khá kỹ: nếu nhiều tuần liền nhảy lên mà không được gì, trong khi chỗ ngồi cao bên cạnh lúc nào cũng có thưởng, nó sẽ tự chọn chỗ có lợi hơn mà không cần ai đuổi.
Lỗi người chủ hay mắc
Lúc cho, lúc không. Mẹ cho mèo lên bàn ngồi chơi buổi chiều, con thì đuổi xuống buổi tối. Mèo không phân biệt được giờ nào được phép, nên cả nhà cần thống nhất một luật.
Thưởng bằng đồ ăn từ trên bàn. Bốc miếng thịt trên thớt đưa cho mèo để nó xuống là dạy nó rằng bàn là nơi có thịt. Hạt thưởng luôn lấy từ hũ riêng, đưa ở chỗ ngồi cao hoặc dưới sàn.
Chỉ phản ứng khi mèo làm sai. Mèo nằm ngoan trên kệ suốt bữa nấu mà không ai để ý, rồi nhảy lên bàn thì được cả nhà nhìn. Hãy thưởng nhiều nhất vào lúc mèo đang ngoan, kể cả khi trông như chẳng có gì để thưởng.
Kỳ vọng xong trong vài ngày. Mèo trưởng thành đã quen bàn bếp nhiều năm thường cần vài tuần đến hơn một tháng. Ghi chép số lần nhảy lên mỗi ngày giúp bạn thấy tiến bộ khi cảm giác còn mơ hồ.
Cất chỗ ngồi cao khi mèo đã ngoan. Thấy mèo không lên bàn nữa, người chủ dọn ghế đẩu cho bếp rộng. Vài ngày sau mèo quay lại bàn, vì nó vẫn cần một chỗ cao để đứng nhìn bạn nấu. Chỗ ngồi thay thế là đồ dùng lâu dài, không phải đạo cụ tạm thời.
Áp vào nhà mình: ba kiểu bếp, ba cách sắp xếp
Bếp chung cư mở thông phòng khách. Không đóng cửa được, nên chỗ ngồi cao thay thế là phần việc chính. Đặt tháp leo ở ranh giữa bếp và phòng khách, quay ra phía bạn đứng nấu, để mèo thấy mình vẫn đang ở gần người chủ. Mặt bàn bếp cần trống hoàn toàn mỗi tối trước khi đi ngủ.
Bếp nhà ống có cửa. Dễ nhất: đóng cửa bếp lúc vắng nhà và ban đêm, chỉ tập lệnh xuống và chỗ ngồi cao vào lúc có người. Mèo có ít cơ hội tự thưởng nên thói quen phai nhanh, thường trong vài tuần.
Bếp có bậu cửa sổ trên bồn rửa. Bậu cửa sổ là chỗ phơi nắng mèo rất thích, nên nhảy lên bồn rửa chỉ là bước trung gian. Bạn đặt một chỗ nằm nắng khác ở cửa sổ phòng khách hoặc ban công có lưới, rồi chặn bậu bếp bằng một chậu cây nhỏ an toàn với mèo hoặc tấm nhựa nghiêng.
Nhà có trẻ nhỏ hay cho mèo ăn vụng. Giao cho trẻ một việc cụ thể: mỗi khi thấy mèo nằm ở chỗ ngồi cao thì bỏ một hạt thưởng từ hũ riêng. Trẻ có vai trò, mèo có thưởng đúng chỗ, bàn ăn không còn là nơi xin đồ.
An toàn bếp và khi nào cần hỏi bác sĩ thú y
Trong thời gian tập, coi như mèo vẫn có thể nhảy lên. Không để dao trên mép bàn, quay cán chảo vào trong, tắt bếp khi rời khỏi bếp dù chỉ một phút. Hành, tỏi, sô-cô-la, nho khô, xương cá nhỏ, đồ có chất tạo ngọt là những thứ nguy hiểm với mèo; đừng để chúng nằm trên bàn bếp.
Nếu mèo bỗng đòi ăn liên tục, lục thùng rác, nhảy lên bàn tìm đồ ăn nhiều hơn hẳn trước, đó có thể là dấu hiệu đói do bệnh, ví dụ cường giáp ở mèo già, tiểu đường hay giun sán. Mèo bị bỏng chân, ăn phải thứ lạ, nôn mửa sau khi lục bàn bếp thì đưa đi khám ngay, không chờ xem.
Một số mèo nhảy lên bàn vì dưới sàn không yên: nhà có chó con hay đuổi, trẻ nhỏ chạy nhảy, hoặc mèo đã già, đau khớp nên chỉ tìm chỗ cao để tránh bị làm phiền. Nếu đúng vậy, bạn cần thêm chỗ cao an toàn ở nhiều phòng, có bậc lên xuống thấp cho mèo già, chứ không chỉ dạy lệnh xuống. Mèo già bỗng không nhảy lên được những chỗ trước đây vẫn nhảy là dấu hiệu nên đưa đi kiểm tra khớp.
Câu hỏi thường gặp
Mèo nhảy lên bàn bếp ngay khi người chủ quay lưng thì làm sao?
Đó là dấu hiệu trên bàn vẫn còn thứ đáng nhảy. Bạn kiểm tra lại đồ ăn, vòi nước, rồi dùng rào thấp hoặc đóng cửa bếp trong lúc chưa dạy xong, để mèo không có cơ hội tự thưởng.
Xịt nước hoặc dùng bình khí nén đuổi mèo có hiệu quả không?
Có thể làm mèo nhảy xuống lúc đó nhưng không dạy được gì lâu dài. Mèo học cách sợ người chủ và bình xịt, rồi lên bàn khi vắng người. Nhiều con còn căng thẳng và đổi tính sau một thời gian bị xịt.
Có cách nào để mèo không bao giờ lên bàn khi nhà vắng người?
Không có cách chắc chắn tuyệt đối. Cách thực tế là giữ bàn hoàn toàn trống, phủ mặt bàn bằng tấm trơn, và để sẵn chỗ ngồi cao thoải mái ở chỗ khác có nắng. Đóng cửa bếp là cách chắc nhất.
Mèo con bao nhiêu tuổi thì dạy không lên bàn được?
Từ khoảng ba tháng tuổi đã tập được lệnh xuống và chỗ ngồi cao. Dạy sớm dễ hơn nhiều vì mèo con chưa có kỷ niệm trúng thưởng trên bàn. Phiên tập nên ngắn, chừng một hai phút.
Nhà nhỏ không có chỗ đặt tháp leo thì làm sao?
Một kệ gắn tường, nóc tủ thấp có trải lót, hay một ghế đẩu cũ đặt ở góc đều dùng được. Điều quan trọng là chỗ đó cao hơn sàn, nhìn được vào bếp và luôn có thưởng.
Mèo đã lớn, quen lên bàn ăn cơm cùng cả nhà nhiều năm, có sửa được không?
Sửa được nhưng chậm hơn, có khi hơn một tháng. Cả nhà phải cùng dừng việc cho ăn trên bàn, chuyển bữa của mèo sang đúng giờ cả nhà ăn ở chỗ riêng của nó, và thưởng khi mèo nằm yên chỗ đó.