Mèo hoàn toàn học được việc chạy lại khi nghe gọi, và thường học nhanh hơn người chủ nghĩ: chỉ cần một tiếng gọi riêng chỉ dùng cho việc này, mỗi lần gọi đều có thứ mèo rất thích chờ sẵn, và khoảng cách được nới dần từ một mét ra khắp nhà. Phần lớn mèo nhà tập đều mỗi ngày vài phút thì sau khoảng hai tuần đã chạy lại từ phòng khác, tuỳ con và tuỳ món thưởng.
Lý do mèo hay lờ tiếng gọi là tên của nó được dùng cho mọi chuyện: gọi để vuốt ve, gọi để bế đi tắm, gọi để nhỏ thuốc. Bài này hướng dẫn tạo lại tín hiệu từ đầu, lịch tập theo ngày, cách dùng khi mèo trốn hay lỡ ra ngoài cửa, và những lỗi làm mèo nghe gọi là chạy đi chỗ khác.
Mèo có hiểu tên mình không, vì sao vẫn nằm im
Mèo phân biệt được âm thanh quen thuộc trong nhà khá tốt, kể cả tên của chính nó và tên của con mèo khác. Nhiều người chủ thấy tai mèo xoay về phía mình khi gọi tên, đầu khẽ nhúc nhích, rồi nó lại nằm yên. Đó không phải là không hiểu. Đó là mèo đã nghe, đã cân nhắc, và thấy chạy lại không đáng.
Chó được chọn lọc qua nhiều đời để làm việc cùng người và chờ tín hiệu của người. Mèo thì quen tự quyết hơn. Vì thế với mèo, tiếng gọi phải luôn là tin tốt. Nếu mười lần gọi có hai lần dẫn tới bị nhét vào lồng hay bị cắt móng, mèo sẽ học rất nhanh rằng ở yên là an toàn hơn.
Điều này cũng giải thích vì sao nhiều mèo chạy như bay khi nghe tiếng mở hộp đồ ăn mà lại lờ tên gọi. Tiếng mở hộp chưa bao giờ nói dối. Bài tập dưới đây chính là tạo ra một tiếng gọi đáng tin như tiếng mở hộp, dùng được ở mọi chỗ trong nhà.
Chuẩn bị trước buổi tập đầu tiên
Mất mười phút chuẩn bị, tiết kiệm nhiều tuần tập sai. Kiểm từng mục:
- Chọn tiếng gọi mới. Không dùng tên mèo, vì tên đã bị "dùng hỏng". Chọn một tiếng ngắn, lạ tai, dễ phát đều: "mi mi mi" kéo dài, một tiếng huýt sáo hai nốt, hoặc gõ thìa vào cốc nhựa. Cả nhà phải phát cùng một kiểu.
- Chọn món thưởng hạng nhất. Thứ mèo mê nhất nhưng hiếm khi có: thịt gà luộc xé nhỏ, cá hấp không gia vị, hoặc pate thưởng dạng sệt. Chỉ dùng cho bài tập gọi, không cho ăn lúc khác.
- Chọn giờ tập. Trước bữa ăn chính khoảng nửa tiếng, khi mèo hơi đói và đang thức. Lúc mèo vừa no hay đang ngủ say thì bỏ qua.
- Chọn chỗ bắt đầu. Một phòng yên, ít đồ chơi, không có mèo khác tranh thưởng. Nhà nhiều mèo thì tập riêng từng con.
- Chia khẩu phần. Phần thưởng mỗi ngày tính vào khẩu phần chung để mèo không tăng cân, nhất là mèo đã triệt sản.
Bác Tư nuôi một con mèo cái chín tuổi chọn tiếng gõ thìa vào bát sứ, vì giọng bác khàn và khó gọi đều. Cách đó vẫn tốt: điều quan trọng là âm thanh luôn giống nhau, chứ không phải âm gì.
Lịch tập theo ngày: từ một mét đến khắp nhà
Mỗi phiên chỉ khoảng ba đến năm lần gọi, dừng khi mèo còn hào hứng. Mỗi ngày một hai phiên:
| Giai đoạn | Cách làm | Sang bước sau khi |
|---|---|---|
| Ngày 1–2: nối tiếng với thưởng | Mèo đang ở cạnh bạn. Phát tiếng gọi, ngay sau đó đưa thưởng. Không cần mèo làm gì | Nghe tiếng gọi là mèo quay đầu, nhìn tay bạn |
| Ngày 3–4: một mét | Đợi mèo đi cách bạn một hai bước, phát tiếng gọi, mèo bước lại thì thưởng ngay sát chân | Mèo bước lại gần như ngay lập tức, nhiều lần liền |
| Ngày 5–7: trong cùng phòng | Gọi khi mèo ở góc phòng bên kia, đang ngồi, chưa ngủ. Thưởng hai ba miếng liên tiếp khi tới | Mèo chạy lại từ mọi góc phòng |
| Ngày 8–10: sang phòng bên | Bạn đứng ở cửa, rồi lùi vào phòng bên cạnh. Gọi một lần, chờ, không gọi dồn | Mèo tìm đến chỗ bạn trong vài giây |
| Ngày 11–14: khắp nhà | Gọi từ tầng trên, từ phòng ngủ, lúc mèo đang ngắm cửa sổ. Thỉnh thoảng thưởng thật lớn | Mèo đến trong đa số lần gọi, kể cả khi đang mải việc khác |
| Sau đó: giữ phong độ | Gọi vài lần một tuần chỉ để thưởng, không kèm việc gì khó chịu | Tiếng gọi vẫn là tin tốt |
Nếu mèo không đến, đừng gọi lần thứ hai, thứ ba. Mỗi lần gọi không được đáp làm tiếng gọi mất giá. Bạn đi lại gần, lùi về bước trước và tập thêm vài ngày ở khoảng cách mèo đã làm tốt.
Dấu hiệu mèo đang hiểu và dấu hiệu nên dừng phiên
Tai xoay về phía bạn ngay khi phát tiếng gọi. Mèo đã nhận ra tín hiệu. Đây là bước đầu, kể cả khi thân chưa nhúc nhích.
Đuôi dựng thẳng, đầu đuôi hơi cong khi đi tới. Mèo đến trong trạng thái vui vẻ, thoải mái. Bạn đang làm đúng.
Chạy lại rồi dụi đầu vào chân bạn trước khi ăn thưởng. Tiếng gọi đã gắn với cả người chủ, không chỉ với miếng ăn. Đây là lúc có thể giảm dần lượng thưởng một chút.
Đến chậm, dừng giữa đường, ngồi xuống liếm lông. Thường là mèo đã no, mệt hoặc phiên đã quá dài. Kết thúc bằng một lần gọi thật dễ ở khoảng cách gần rồi nghỉ.
Nghe gọi là nhìn quanh rồi chạy vào gầm giường. Tiếng gọi đã từng dẫn tới việc khó chịu. Đổi sang tiếng gọi mới hoàn toàn, tập lại từ ngày đầu, và tách hẳn việc bắt mèo đi khám khỏi tiếng gọi.
Dùng tiếng gọi khi mèo trốn, khi có khách và khi lỡ ra cửa
Tiếng gọi được tập tốt có ích nhất lúc nhà có chuyện. Khi có khách lạ, mèo trốn dưới gầm tủ, bạn ngồi xuống cách chỗ trốn một khoảng, phát tiếng gọi một lần và đặt miếng thưởng trên sàn trước mặt. Không thò tay vào lôi ra. Mèo ra thì để nó ăn rồi tự chọn đi đâu, không bế lên khoe khách.
Khi mèo lỡ chạy ra hành lang chung cư hay ra sân, đừng đuổi theo, vì mèo sợ sẽ chạy xa hơn. Bạn ngồi thấp người ở ngay cửa nhà, phát tiếng gọi, lắc nhẹ hộp thưởng, chờ. Mèo đã tập đều thường quay về chỗ an toàn quen thuộc trong vòng vài phút. Nếu mèo đã đi mất, bạn để cửa hé và đặt khay cát cũ, chỗ nằm có mùi nhà gần lối vào, rồi đi tìm vào lúc trời chập tối, khi xung quanh yên tĩnh.
Tiếng gọi còn dùng được để đưa mèo vào phòng trước khi mở cửa đón khách, trước khi thợ đến sửa nhà hay trước giao thừa có pháo. Gọi mèo vào phòng ngủ, thưởng, đóng cửa lại với nước, khay cát và chỗ nằm. Mèo không bị ép, và người chủ không phải đi lùng khắp nhà.
Lỗi người chủ hay mắc
Mỗi lỗi dưới đây đều làm tiếng gọi mất giá. Một hai lần thì không sao; lặp lại nhiều thì phải tập lại từ đầu:
| Lỗi | Mèo học được gì | Làm thay bằng |
|---|---|---|
| Gọi để bắt đi tắm, cắt móng, nhỏ thuốc | Tiếng gọi báo trước chuyện khó chịu | Tự đi tới chỗ mèo, bế nhẹ; giữ tiếng gọi chỉ cho tin tốt |
| Gọi liên tục năm sáu lần | Không cần đến ngay, cứ chờ người chủ gọi đủ | Gọi một lần, không đến thì lại gần và tập dễ hơn |
| Mèo đến rồi mới thưởng sau khi đã bế lên | Đến gần thì bị nhấc khỏi đất | Thưởng ngay ở sàn, để mèo tự quyết có ở lại hay không |
| Dùng thưởng hạng thường | Đến hay không cũng như nhau | Thưởng hạng nhất, ít nhưng đều |
| Gọi lúc mèo đang ngủ say hoặc đang ăn | Bị gọi là bị quấy | Chọn lúc mèo đang thức, đang rảnh |
Có lúc bạn bắt buộc phải gọi để đưa mèo đi khám. Khi đó, hãy dùng tên mèo hoặc đi tới bế, đừng dùng tiếng gọi đã tập. Giữ tiếng gọi sạch quan trọng hơn tiện một lần.
Áp vào con mèo nhà bạn: bốn kiểu mèo, bốn cách điều chỉnh
Mèo con năng động. Học rất nhanh nhưng dễ chán. Phiên tập chỉ ba lần gọi, xen trò chơi: gọi, mèo chạy tới, thưởng, rồi tung một quả bóng nhỏ cho nó đuổi. Bạn có thể dùng chính việc ném bóng làm phần thưởng thay cho một nửa số miếng ăn.
Mèo trưởng thành điềm tĩnh, ít ham ăn. Món thưởng phải thật đặc biệt, và có khi phần thưởng tốt nhất lại là được chải cằm hay được chơi cần câu lông vũ. Thử vài thứ trong tuần đầu để tìm ra thứ làm mắt mèo sáng lên.
Mèo nhút nhát, hay trốn. Đừng tiến lại gần khi gọi; cúi thấp, nghiêng người sang một bên, nhìn chếch đi chỗ khác. Thưởng đặt trên sàn cách chân bạn một chút để mèo không phải chạm vào người nếu chưa muốn. Tốc độ chậm hơn, nhưng mỗi lần mèo tự đến là thêm một lần tin.
Mèo đã già, chậm chạp. Rút ngắn khoảng cách, chờ lâu hơn, đặt thưởng ở chỗ mèo không phải nhảy hay leo bậc. Gọi từ tầng trên xuống khi mèo đau khớp là bắt nó chọn giữa thưởng và cơn đau.
Mèo già, mèo điếc và khi nào cần khám
Mèo già có thể nghe kém dần mà người chủ không biết, chỉ thấy "dạo này nó lì". Bạn thử phát tiếng gọi khi đứng sau lưng mèo, ngoài tầm nhìn. Nếu không có chút phản ứng nào ở tai, trong khi trước đây vẫn có, nên nhờ bác sĩ thú y kiểm tra tai và thính lực.
Với mèo nghe kém hoặc điếc, tín hiệu gọi chuyển sang thứ mèo cảm thấy: bật tắt đèn hành lang một nhịp, hoặc dậm nhẹ chân xuống sàn gỗ cho mèo cảm thấy rung. Cách tập y hệt: tín hiệu, rồi thưởng, khoảng cách nới dần. Mèo bỗng mất phương hướng, đi lạc trong nhà, kêu to ban đêm cũng là lý do nên đi khám chứ không chỉ tập luyện thêm.
Mèo trẻ bỗng không còn đáp lại tiếng gọi đã thạo, kèm ăn ít, nằm một chỗ, trốn nhiều hơn thường ngày, có thể đang đau hoặc ốm. Mèo giấu đau rất giỏi, và đôi khi dấu hiệu đầu tiên người chủ thấy chỉ là con mèo không còn chạy lại như mọi khi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tên của mèo làm tiếng gọi không?
Dùng được nếu tên chưa từng gắn với chuyện khó chịu, ví dụ với mèo con mới về. Còn mèo đã lớn, tên thường bị dùng cho đủ việc, nên một tiếng gọi mới, chưa có kỷ niệm xấu, sẽ học nhanh hơn nhiều.
Mèo chỉ đến khi đói, no rồi thì lờ đi, có bình thường không?
Khá bình thường ở giai đoạn đầu. Bạn tập trước bữa ăn, dùng món thưởng mèo mê hơn cả bữa chính, và thỉnh thoảng gọi chỉ để chơi trò mèo thích. Dần dần tiếng gọi gắn với nhiều điều tốt chứ không riêng đồ ăn.
Mèo bao nhiêu tuổi thì tập gọi chạy lại được?
Mèo con từ khoảng hai ba tháng tuổi đã tập được, mỗi phiên rất ngắn. Mèo trưởng thành và mèo già đều học được, chỉ khác ở tốc độ và món thưởng. Mèo già cần khoảng cách gần hơn và thời gian chờ dài hơn.
Tập bao lâu thì có thể bỏ phần thưởng?
Không nên bỏ hẳn. Bạn giảm dần, chuyển sang thưởng ngẫu nhiên, lúc một miếng, lúc ba miếng, lúc chỉ vuốt ve nếu mèo thích. Nhưng vài lần mỗi tuần vẫn nên có thưởng hạng nhất để giữ tiếng gọi đáng tin.
Dùng tiếng gọi để gọi mèo vào lồng đi khám có được không?
Không nên. Một lần như thế có thể làm hỏng công tập vài tuần. Việc vào lồng nên tập riêng theo cách khác, để lồng tự trở thành chỗ quen thuộc, và giữ tiếng gọi chỉ báo những điều tốt.
Nhà có hai mèo, gọi con này thì con kia cũng chạy tới, làm sao?
Bạn tập riêng từng con ở phòng đóng cửa, mỗi con một tiếng gọi khác hẳn nhau. Khi cả hai đã thạo, có thể gọi chung bằng tiếng thứ ba và chuẩn bị đủ thưởng cho cả hai con.