Chuẩn bị chó cho em bé nên bắt đầu từ khoảng bốn tháng trước ngày dự sinh: đổi nếp sinh hoạt của chó trước, tập cho chó quen âm thanh và đồ dùng của em bé, dạy vài lệnh cần cho những ngày bế con, rồi lên kế hoạch cụ thể cho ngày mang bé về. Làm sớm để mọi thay đổi trong nhà không trùng đúng lúc em bé xuất hiện.
Chó không ghen theo kiểu người, nhưng chó rất nhạy với chuyện mất nếp: đang được đi dạo lúc sáu giờ bỗng không ai dắt, đang được lên giường bỗng bị đuổi xuống. Nếu những thay đổi ấy đến cùng em bé, chó dễ gắn em bé với chuyện mất mát. Bài này đi theo từng tháng để tránh điều đó. Nếu cả nhà còn đang phân vân có giữ chó hay không, nên cân nhắc riêng việc đó trước, rồi hãy bắt đầu lịch tập.
Vì sao phải bắt đầu sớm như vậy
Có em bé là nhà thay đổi gần như mọi thứ cùng một lúc: giờ ngủ, giờ ăn, mùi trong nhà, khách tới thăm, tiếng khóc lúc nửa đêm, người lớn mệt và ít thời gian. Chó học bằng sự lặp lại; nó cần vài tuần để coi một nếp mới là bình thường. Nếu tất cả đổ xuống trong một tuần đầu sau sinh, chó vừa căng thẳng vừa không có ai rảnh để giúp nó làm quen.
Bắt đầu sớm còn để cha mẹ phát hiện vấn đề khi vẫn còn sức xử lý. Có con chó chỉ khi tập với xe đẩy mới lộ ra là rất sợ bánh xe lăn. Có con hoá ra vẫn nhảy chồm lên người như hồi nhỏ, điều đáng lo khi mẹ đang bế con. Biết từ tháng thứ sáu, thứ bảy của thai kỳ thì còn kịp tập, kịp gặp người huấn luyện.
Một chuyện nữa là sức khoẻ của chó. Đưa chó đi khám tổng quát, tẩy giun, tiêm phòng đầy đủ, cắt móng, trước ngày sinh vài tuần. Chó đang đau răng, đau khớp mà chưa ai biết là con chó dễ cáu nhất khi nhà ồn. Người mẹ đang mang thai nên tránh việc dọn phân và xử lý vết thương cho chó; nhờ người nhà làm thay.
Lịch tập bốn tháng trước ngày dự sinh
Lịch dưới là khung gợi ý, mỗi phiên tập chỉ chừng năm đến mười phút, ngày hai ba phiên. Tuỳ con chó, có tháng sẽ nhanh, có tháng phải kéo dài.
| Thời điểm | Việc tập chính | Dấu hiệu đã đạt |
|---|---|---|
| Khoảng tháng thứ 4 trước sinh | Đổi giờ đi dạo, giờ ăn sang nếp sẽ giữ được khi có bé; người dắt chó đổi thành người sẽ rảnh hơn sau sinh | Chó chờ đúng giờ mới, không đòi đi dạo giờ cũ |
| Khoảng tháng thứ 3 | Ôn lệnh ngồi, nằm, về chỗ; dạy chào bằng bốn chân trên sàn thay vì nhảy chồm | Chó làm được trong phòng khách khi có người qua lại |
| Khoảng tháng thứ 2 | Tập với tiếng trẻ khóc mở nhỏ, với búp bê bế trên tay, với xe đẩy trong nhà và ngoài ngõ | Chó nhìn rồi thả lỏng, không sủa, không nhảy theo |
| Khoảng tháng cuối | Hoàn thiện phòng em bé và luật ra vào; chuẩn bị người trông chó những ngày mẹ ở nơi sinh | Chó nằm yên ngoài cửa chắn khi người lớn ở trong phòng bé |
Mỗi tháng, ghi vào một cuốn sổ nhỏ ba dòng: chó làm tốt gì, chỗ nào còn vướng, tuần sau tập gì. Sổ này cũng giúp người trông chó hộ biết đang tập đến đâu, khỏi dạy ngược.
Tập cho chó quen tiếng khóc của em bé
Tiếng khóc trẻ sơ sinh cao, đột ngột và kéo dài, nhiều con chó lần đầu nghe sẽ hoảng hoặc sủa theo. Tập theo kiểu nghe nhỏ trước, vui trước, rồi mới to dần:
- Tìm một đoạn ghi âm tiếng trẻ khóc dài vài phút. Mở ở mức nhỏ tới mức người lớn phải lắng tai mới nghe.
- Ngay khi tiếng khóc vang lên, thả cho chó một miếng thưởng ngon. Tiếng khóc dừng thì thưởng cũng dừng. Lặp năm sáu lần một phiên.
- Sau vài ngày, khi chó nghe tiếng khóc là quay sang nhìn người chủ chờ thưởng, tăng âm lượng thêm một chút.
- Đổi chỗ phát: từ phòng khách sang phòng em bé, rồi phát khi người lớn đang làm việc khác như nấu ăn, gấp quần áo.
- Nếu chó đứng bật dậy, sủa hay rên, tức là đã tăng quá nhanh. Quay về mức nhỏ lần trước, ở đó thêm vài ngày.
- Khi chó nghe tiếng khóc ở mức gần thật mà vẫn nằm yên, bắt đầu thưởng việc nằm yên ấy, không thưởng mỗi tiếng khóc nữa.
Làm tương tự với vài âm thanh khác của em bé: tiếng đồ chơi lục lạc, tiếng máy hâm sữa, tiếng nôi đưa. Mục tiêu không phải chó thích tiếng khóc, mà là chó coi đó là tiếng động bình thường trong nhà, không cần phải làm gì.
Xe đẩy, búp bê và phòng em bé: tập trước những tình huống hằng ngày
Các tình huống sau sẽ lặp đi lặp lại hàng trăm lần sau sinh. Tập trước bằng búp bê bọc trong khăn, cầm và đi lại như thật:
- Bế bé ngồi ghế. Người lớn bế búp bê ngồi xuống sofa. Chó được thưởng khi ngồi hoặc nằm dưới sàn, không được leo lên. Nếu luật nhà là chó không lên ghế khi có bé, áp từ bây giờ chứ đừng chờ.
- Đi dạo với xe đẩy. Đẩy xe trong nhà trước cho chó quen tiếng bánh xe, rồi ra ngõ. Một người đẩy xe, một người dắt chó đi bên cạnh; sau đó mới tập một người làm cả hai. Dây không buộc vào tay xe.
- Thay tã trên bàn. Chó tập nằm ở thảm cách bàn vài bước, có đồ gặm. Nhiều con thích tò mò lại gần ngửi, nên tập luôn lệnh "về chỗ".
- Cho bú. Mẹ ngồi một chỗ cố định khoảng hai ba mươi phút. Chuẩn bị sẵn đồ chơi nhả thức ăn cho chó ở đúng giờ ấy để chó có việc riêng.
- Phòng em bé. Lắp cửa chắn ở cửa phòng. Chó được nằm ngay ngoài cửa chắn, nghe và ngửi, nhưng không vào. Thưởng khi nó nằm yên ở đó.
Mẹ đang mang bầu thì không tự giữ dây những con chó lớn hay kéo, tránh bị ngã. Nếu chó vẫn kéo mạnh, phần đi dạo nên giao cho người khác, và dành thời gian tập đi dây không kéo trước khi có bé.
Kế hoạch cho ngày mang em bé về nhà
Ngày về nhà nên được viết ra giấy từ trước, ai làm gì, để không ai phải nghĩ trong lúc cả nhà mệt và xúc động:
- Trong những ngày mẹ ở nơi sinh, người nhà mang về một chiếc khăn hoặc áo nhỏ có mùi em bé. Cho chó ngửi khi đang được vuốt ve, được thưởng; không dí khăn vào mũi chó.
- Sáng ngày về, một người dắt chó đi dạo lâu hơn mọi ngày cho chó mỏi chân và thoả mãn.
- Khi vào nhà, mẹ vào trước, tay không, chào chó vài phút. Chó nhớ mẹ, và mẹ không bế bé lúc chó đang mừng nhảy.
- Sau đó người khác bế em bé vào. Chó đeo dây, có một người giữ dây lỏng, đứng cách vài bước.
- Cho chó ngửi từ khoảng cách nó tự chọn, chân bé hoặc chăn bé, vài giây. Khen nhẹ nhàng, thưởng, rồi gọi chó ra.
- Đưa chó về chỗ của nó với một món gặm lâu. Phần còn lại của ngày, giữ nhịp nhà yên, ít khách.
Không có lần gặp đầu hoàn hảo. Nếu chó quá hứng, cứ gọi ra và thử lại hôm sau. Điều cần tránh là để chó liếm mặt em bé hay đứng chồm lên tay người đang bế.
Người trông chó những ngày mẹ ở nơi sinh: bàn giao những gì
Nhà anh Minh có chú chó lai hai tuổi, vợ anh dự sinh vào tháng mưa, anh sẽ phải ở cạnh vợ vài ngày liền. Người trông chó là bà ngoại, chưa quen nếp của chó. Một tờ bàn giao viết tay giúp mọi thứ không bị đảo lộn thêm:
- Giờ ăn, giờ đi dạo, giờ ra ngoài vệ sinh. Ghi đúng giờ cả nhà đã tập theo nếp mới, đừng để người trông quay về giờ cũ cho tiện.
- Những lệnh chó đã biết và từ dùng. Ví dụ "ngồi", "về chỗ", "nhả ra". Người trông dùng đúng từ đó, không đặt từ mới.
- Phần thưởng và đồ gặm. Để sẵn một hộp thưởng đã chia phần cho từng ngày, kèm vài món gặm lâu cho buổi tối.
- Những việc không làm. Không quát, không đánh, không nhốt cả ngày. Chó đã được tập lâu, vài ngày bị mắng cũng đủ làm lùi nhiều tuần.
- Dấu hiệu cần gọi người nhà. Chó bỏ ăn quá một ngày, nôn, tiêu chảy, rên rỉ không dứt, cố cào cửa ra ngoài.
- Chiếc khăn có mùi em bé. Ai mang về, cất ở đâu, cho chó ngửi lúc nào: lúc chó đang thư giãn sau bữa ăn hoặc sau đi dạo.
Nếu không có ai trong nhà rảnh, có thể gửi chó ở nơi trông giữ quen biết, nhưng nên cho chó ở thử một hai đêm trước đó vài tuần. Một chỗ ở lạ đúng vào lúc nhà có biến động lớn là thêm một lần căng thẳng không cần thiết. Đón chó về trước khi đón bé một ngày càng tốt, để chó ổn định lại ở nhà rồi mới gặp em.
Những tuần đầu: để em bé là tin vui với chó, và khi nào phải dừng
Chuyện tốt xảy ra khi bé có mặt. Lúc bé thức, chó được chú ý, được nói chuyện, được thưởng. Lúc bé ngủ, chó lại về nếp yên tĩnh. Làm ngược lại, chó chỉ được yêu khi bé ngủ, là dạy chó rằng em bé làm mất người chủ.
Mỗi ngày mười phút của riêng chó. Một người lớn dành mười phút chơi, tập lệnh hoặc chải lông riêng cho chó. Mười phút đều đặn mỗi ngày hơn hẳn một buổi dài cuối tuần.
Không bao giờ để chó và bé ở một mình. Kể cả chó hiền, kể cả bé đang ngủ trong nôi. Ra khỏi phòng là mang bé theo hoặc đưa chó ra, đóng cửa chắn.
Không để chó ngủ chung giường với bé sơ sinh. Chó nằm đè, cào nhẹ hay đổi tư thế cũng đủ nguy hiểm cho trẻ chưa lật được. Chó có ổ riêng gần đó nếu nhà muốn chó ở cùng phòng ban đêm.
Lỗi người lớn hay mắc. Quát chó mỗi lần chó lại gần em bé. Chó học được đúng một điều: có bé là bị quát. Thay vào đó gọi chó ra bằng tên và thưởng khi nó tới.
Khi nào gặp chuyên gia. Chó nhìn chằm chằm, đứng cứng người khi bé khóc, gầm gừ khi bé được bế ngang qua, hay ngược lại co rúm, bỏ ăn nhiều ngày. Lúc đó tách hai bên ra, gọi bác sĩ thú y và chuyên gia hành vi, đừng chờ xem có tự hết không.
Câu hỏi thường gặp
Chó có ghen với em bé không?
Chó không ghen theo nghĩa của người lớn, nhưng chó phản ứng mạnh khi mất nếp quen, mất chỗ nằm, mất thời gian với chủ. Đổi nếp từ trước khi sinh và để chuyện tốt đến khi có bé là cách phòng hiệu quả nhất.
Đang mang thai có nên tự dắt chó lớn đi dạo không?
Nếu chó còn kéo dây mạnh, nhảy chồm hay lao theo mèo, người mẹ đang mang thai nên nhường việc dắt cho người khác để tránh ngã. Chó đã đi dây ngoan, đường quen và bằng phẳng thì đi được, vẫn nên có người đi cùng những tháng cuối.
Bao lâu sau khi bé về thì chó được ở chung phòng với bé?
Không có mốc cố định. Chó ở ngoài cửa chắn và vẫn nghe thấy bé là đủ trong những tuần đầu. Khi chó nằm yên được ngoài cửa chắn và không lao vào lúc bé khóc, có thể cho vào phòng lúc có người lớn ngồi trông.
Có nên cho chó liếm tay, liếm mặt em bé không?
Không nên cho liếm mặt. Miệng chó mang nhiều vi khuẩn và trẻ sơ sinh còn non yếu. Nếu chó liếm chân bé thì nhẹ nhàng gọi chó ra, thưởng khi chó ngồi, và lau chỗ đó cho bé.
Nhà không có chỗ lắp cửa chắn thì giữ chó xa em bé bằng cách nào?
Có thể dùng chuồng mở cửa cho chó, quây một góc bằng tấm quây gấp, hoặc tập lệnh về chỗ thật chắc. Vào giờ bé ngủ trên sàn hay chơi trên thảm, chó nghỉ trong chuồng với đồ gặm, vẫn nhìn thấy người nhà.
Chó bỗng đi bậy trong nhà sau khi có em bé là vì sao?
Có thể do căng thẳng, do lịch ra ngoài bị xáo trộn, cũng có thể do bệnh. Đưa chó đi khám để loại trừ bệnh trước, rồi đặt lại giờ ra ngoài cố định, dọn chỗ bậy bằng chất tẩy mùi men, không phạt chó.