Chó con khoảng tám đến mười hai tuần tuổi thường cần một hoặc hai lần đi vệ sinh trong đêm, và việc của bạn là đưa con ra thật nhanh, thật lặng lẽ, rồi cho con ngủ lại. Khi con lớn dần, bàng quang chứa được nhiều hơn, bạn lùi giờ dậy đêm mỗi tuần một ít cho tới khi con ngủ trọn đêm. Nhiều chó con làm được điều đó vào khoảng bốn đến sáu tháng tuổi, có con sớm hơn, có con muộn hơn tuỳ cỡ người và nhịp sinh hoạt.
Dưới đây là cách dọn chỗ ngủ, cách cho ra trong đêm, lịch lùi giờ báo thức theo tuần tuổi, cách phân biệt tiếng rên đòi đi với tiếng rên đòi chơi, và những dấu hiệu cho thấy chuyện tiểu đêm không còn là chuyện tập luyện.
Dọn chỗ ngủ trước khi tắt đèn
Một đêm êm bắt đầu từ chỗ ngủ được sắp xếp hợp lý. Trước khi bàn chuyện dậy mấy giờ, kiểm lại mấy điều này:
- Chỗ ngủ gần người, tốt nhất trong hoặc sát phòng ngủ của một người lớn trong nhà, để bạn nghe được lúc con thức. Chó con ngủ một mình ở góc nhà xa thường khóc vì cô đơn, và bạn khó phân biệt khóc vì buồn hay vì buồn đi.
- Chỗ ngủ vừa vặn: một quây nhỏ hoặc ổ có thành, đủ để con nằm duỗi và xoay người, không quá rộng. Chó con thường không muốn đi vệ sinh ngay chỗ mình nằm, nên chỗ ngủ gọn giúp con nhịn tốt hơn và gọi bạn khi buồn.
- Một tấm lót dự phòng ở đầu quây xa ổ nằm nếu con còn rất nhỏ hoặc nhà không thể dậy đêm. Đây là chỗ dự phòng, không thay cho việc đưa ra.
- Lối đi tới chỗ vệ sinh đã dọn sẵn: dép để cạnh giường, đèn ngủ mờ, dây dắt treo ở cửa nếu chỗ vệ sinh ở ngoài.
- Bữa cuối và nước: bữa ăn cuối trong ngày nên cách giờ ngủ khoảng hai ba tiếng. Vẫn để nước cho con uống, chỉ tránh cho uống ồ ạt ngay trước khi tắt đèn.
- Một lần ra cuối cùng ngay trước khi cả nhà đi ngủ, kể cả khi con đang ngủ say trên sofa.
Nếu bạn dùng quây hay chuồng ngủ, nên cho con làm quen với nó dần dần ban ngày bằng đồ chơi, bữa ăn và những giấc ngủ ngắn, để quây là chỗ dễ chịu chứ không phải chỗ bị nhốt. Không bao giờ dùng quây làm nơi phạt.
Đưa chó con ra trong đêm: càng nhàm càng tốt
Mục tiêu của lần ra đêm là đi vệ sinh xong rồi ngủ tiếp, không phải một buổi chơi. Làm đúng trình tự sau và lặp lại y hệt mỗi đêm:
- Khi nghe con thức và rên, hoặc khi báo thức kêu, dậy ngay, không chờ xem con có tự nín không.
- Bế con ra chỗ vệ sinh nếu con còn nhỏ, để con không kịp ngồi xuống giữa đường. Con lớn hơn thì đeo dây và dắt đi.
- Giữ đèn mờ, không bật đèn phòng khách sáng choang, không mở tivi, không nói chuyện nhiều.
- Đặt con xuống đúng chỗ, đứng yên chờ khoảng ba đến năm phút. Nói từ hiệu lệnh một lần nếu con đã quen.
- Con đi xong thì khen nhỏ, có thể cho một miếng thưởng rất bé, rồi đưa con về chỗ ngủ ngay.
- Nếu con không đi sau năm phút, cũng đưa về chỗ ngủ, không chơi. Nếu mười lăm phút sau con lại rên, đưa ra lần nữa.
- Sáng ra, ghi lại giờ con thức đêm và con có đi hay không, để chỉnh lịch.
Nhiều chủ nuôi thương con quá nên bế lên giường chơi một lúc sau khi đi vệ sinh. Vài đêm như thế là chó con học được rằng thức dậy lúc hai giờ sáng là được chơi, và con sẽ dậy đều đặn vì chuyện chơi, không còn vì chuyện đi vệ sinh nữa.
Lịch lùi giờ dậy đêm theo tuần tuổi
Bảng dưới là khung gợi ý cho chó con cỡ nhỏ và vừa, ngủ khoảng mười một giờ tối và dậy khoảng sáu giờ sáng. Chó con giống nhỏ có bàng quang nhỏ nên có thể cần lâu hơn; luôn chỉnh theo nhật ký của chính con.
| Tuổi khoảng | Lần dậy đêm thường gặp | Cách lùi giờ |
|---|---|---|
| 8–10 tuần | Một đến hai lần | Đặt báo thức sau khoảng ba bốn tiếng ngủ; nếu con đã khô ráo và vẫn ngủ say khi bạn dậy, tuần sau đặt muộn hơn khoảng mười lăm phút |
| 10–14 tuần | Thường một lần | Lùi báo thức dần về phía gần sáng; nếu con thức trước báo thức thì giữ nguyên giờ thêm vài đêm |
| 14–18 tuần | Một lần hoặc không | Thử bỏ báo thức vài đêm cuối tuần khi có người ngủ gần để nghe tiếng con |
| Từ khoảng 4–6 tháng | Phần lớn ngủ trọn đêm | Giữ lần ra muộn trước khi ngủ và lần ra sớm ngay khi con dậy |
Quy tắc lùi giờ là: chỉ lùi khi ba bốn đêm liền con đều khô ráo lúc bạn dậy. Nếu có đêm con tè trong quây, quay lại giờ báo thức cũ một tuần rồi thử lại. Lùi quá nhanh để được ngủ ngon vài đêm thường phải trả giá bằng cả tuần dọn quây.
Tiếng rên ban đêm: đòi đi hay đòi chơi
Chó con không chỉ rên khi buồn đi vệ sinh. Đọc thêm những dấu hiệu đi kèm để biết nên làm gì:
| Dấu hiệu | Thường có nghĩa là | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Rên, cào thành quây, xoay vòng, hít sàn | Buồn đi vệ sinh | Đưa ra ngay theo trình tự ở trên |
| Rên vài tiếng rồi nằm lại ngủ | Trở mình, mơ, chưa thật sự buồn đi | Nằm yên chờ thêm vài phút, nếu rên lại thì đưa ra |
| Sủa, rên liên tục ngay sau khi vừa đi về | Muốn chơi hoặc muốn được ở gần người | Không chơi; đặt tay gần quây hoặc ngồi cạnh một lúc cho con yên |
| Rên đúng một giờ cố định mỗi đêm, đi vệ sinh rất nhiều | Bàng quang đã đầy, lịch đang hợp lý | Giữ giờ ấy, chưa vội lùi |
| Đi vệ sinh nhiều lần trong đêm, uống nước rất nhiều | Có thể có vấn đề sức khoẻ | Ghi lại và đưa đi khám bác sĩ thú y |
| Thở gấp, run, nép góc khi có tiếng sấm hay pháo | Sợ hãi, không phải buồn đi | Ở cạnh con, dỗ nhẹ, không ép ra ngoài lúc ấy |
Phân vân thì cứ đưa ra. Một lần ra thừa chỉ tốn vài phút, còn một lần bỏ lỡ có thể làm chó con quen tè trong quây.
Lỗi hay gặp khi tập chó con qua đêm
Cắt nước từ chiều. Chó con cần nước, nhất là trời nóng. Thay vì cắt hẳn, bạn chỉ tránh cho con uống một lượng lớn ngay trước giờ ngủ và đưa ra lần cuối muộn một chút.
Cho ăn bữa tối quá muộn. Bữa ăn sát giờ ngủ làm con buồn đại tiện giữa đêm. Đẩy bữa cuối lên sớm hơn vài tiếng và ra lần cuối sau bữa ăn đủ lâu.
Để con ngủ cách xa người. Bạn không nghe được tiếng con gọi, con đành đi trong quây và quen dần với chuyện đó. Kéo chỗ ngủ lại gần trong vài tuần đầu.
Mắng khi thấy quây ướt. Lúc phát hiện thì việc đã xong từ lâu; mắng chỉ làm con sợ bạn mỗi sáng. Lau sạch bằng chất tẩy dạng men, thay tấm lót, và đặt báo thức sớm hơn đêm sau.
Mỗi đêm một người dậy, mỗi người một kiểu. Người bế ra, người để con tự đi, người cho chơi. Thống nhất trình tự và ghi ra giấy cho cả nhà.
Ngủ nướng buổi sáng. Nhiều nhà lo dậy đêm rất chu đáo nhưng buổi sáng lại để chó con chờ trong quây thêm nửa tiếng trong lúc người lớn đánh răng, pha cà phê. Đó thường là lúc chó con không nhịn nổi nữa. Lần ra đầu tiên buổi sáng phải là việc đầu tiên khi con thức, trước mọi việc khác.
Áp vào chó con nhà mình: một tuần đêm của anh Minh
Anh Minh đón một chó con khoảng chín tuần tuổi về căn nhà phố, đặt quây ngủ ngay cạnh giường. Đêm đầu tiên con rên lúc một giờ và lúc bốn giờ sáng. Anh bế ra tấm lót cạnh cửa nhà tắm, đèn ngủ mờ, không nói gì ngoài một câu "nhanh nào", con tiểu xong thì anh đặt lại vào quây, đặt tay lên thành quây một lúc cho con yên.
Sang đêm thứ ba, anh đặt báo thức lúc một giờ, sớm hơn giờ con hay tự thức một chút, để đưa ra trước khi con kịp tè trong quây. Anh dời bữa tối của con từ chín giờ lên bảy giờ, nên lần dậy bốn giờ sáng dần chỉ còn tiểu, không còn đại tiện. Cuối tuần, có ba đêm liền con nằm khô ráo khi báo thức kêu, anh lùi báo thức sang một giờ mười lăm, rồi tuần sau thêm mười lăm phút nữa.
Có một đêm anh mệt, bế con lên giường chơi sau khi đi vệ sinh. Hai đêm tiếp theo con dậy lúc hai giờ, rên đòi lên giường dù không buồn đi. Anh quay lại trình tự cũ, chỉ đưa ra rồi đưa về, và con trở lại nhịp bình thường sau vài đêm. Đến khoảng bốn tháng rưỡi tuổi, chó con của anh ngủ một mạch từ mười một giờ tối tới sáu giờ sáng.
Khi tiểu đêm không còn là chuyện tập luyện
Nếu chó con đã ngủ trọn đêm được một thời gian rồi bỗng dậy đêm nhiều lần, uống nước nhiều bất thường, tiểu ít một nhưng liên tục, rặn, kêu khi tiểu hay nước tiểu có màu lạ, hãy nghĩ tới sức khoẻ trước. Viêm đường tiết niệu ở chó con không hiếm, và chuyện đau khi tiểu làm con không giữ được. Phân lỏng ban đêm, nhất là ở chó con chưa đủ mũi tiêm, càng nên đi khám sớm.
Với chó con giống rất nhỏ, có con cần lâu hơn nhiều so với lịch chung mới nhịn được trọn đêm. Đó không phải lỗi huấn luyện; bạn cứ giữ một lần dậy đêm hoặc một tấm lót dự phòng lâu hơn. Ngược lại, chó con lớn hơn sáu bảy tháng mà vẫn tè trong chỗ ngủ gần như mỗi đêm, dù lịch đã hợp lý, cũng là lúc nên nhờ bác sĩ thú y khám để loại trừ nguyên nhân bệnh.
Hãy nhớ những đêm thức dậy ấy chỉ kéo dài vài tháng. Làm đều, làm nhẹ nhàng, rồi một buổi sáng bạn sẽ thấy mình ngủ thẳng tới khi trời sáng và chó con vẫn nằm khô ráo trong ổ, vẫy đuôi chờ ra ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Chó con mấy tháng thì ngủ trọn đêm không cần đi vệ sinh?
Nhiều chó con làm được vào khoảng bốn đến sáu tháng tuổi, nhưng tuỳ cỡ người, giống và nhịp sinh hoạt. Chó con giống rất nhỏ thường cần lâu hơn. Nhật ký giờ thức đêm của con là căn cứ tốt nhất.
Có nên đặt báo thức để đánh thức chó con dậy đi vệ sinh không?
Với chó con khoảng tám đến mười hai tuần, đặt báo thức trước giờ con hay tự thức giúp tránh tè trong quây. Khi con khô ráo nhiều đêm liền, lùi dần giờ báo thức rồi bỏ hẳn.
Chó con tè trong quây ban đêm có phải do quây quá rộng không?
Có thể. Quây quá rộng khiến chó con tè ở một góc rồi ngủ ở góc khác. Thu hẹp chỗ ngủ vừa đủ để con nằm duỗi và xoay người, rồi kiểm lại giờ dậy đêm và bữa ăn cuối.
Đưa chó con ra ban đêm có nên cho ăn thưởng không?
Một miếng rất nhỏ hoặc lời khen nhẹ là đủ. Không nên cho ăn nhiều hay chơi, vì chó con dễ học rằng thức đêm là được ăn được chơi, rồi dậy đều đặn vì lý do ấy.
Chó con dậy đêm rên mà ra ngoài không đi vệ sinh thì sao?
Đưa con về chỗ ngủ, không chơi, ngồi gần một lúc cho con yên. Nếu mười lăm phút sau con lại rên, đưa ra lần nữa. Lặp lại nhiều đêm thì xem con có cô đơn vì ngủ quá xa người không.
Chó con uống nước nhiều và tiểu nhiều lần ban đêm có sao không?
Đó là dấu hiệu nên đưa đi khám, nhất là khi kèm tiểu ít một, rặn, có máu hay mùi lạ. Viêm đường tiết niệu và một số bệnh khác có thể gây tiểu nhiều. Mang theo ghi chép số lần đi trong ngày và đêm.