Chó tè ra lúc bạn vừa về nhà hay lúc bạn cúi xuống vuốt không phải là đi bậy, và không phải con "hư". Đó là tiểu không chủ ý, thường do một trong hai lý do: phấn khích quá mức, hoặc lo sợ và muốn tỏ ra mình không có ý đối đầu. Cả hai kiểu hay gặp ở chó con và chó trẻ, và phần lớn giảm dần khi con lớn lên nếu cả nhà chào hỏi đúng cách.
Mắng hay phạt trong những lúc này làm chuyện tệ hơn, nhất là với chó tè vì sợ, vì con càng sợ thì càng tè. Bài dưới đây giúp bạn phân biệt hai kiểu, đổi cách chào cho cả nhà và khách, theo một kế hoạch vài tuần, và biết khi nào tiểu không tự chủ là chuyện sức khoẻ. Phần lớn công sức nằm ở người: đổi vài thói quen chào hỏi nhỏ, làm đều mỗi ngày, là chó đã có thể khô ráo sau vài tuần.
Tè do phấn khích hay tè do sợ: nhìn dáng con
Hai kiểu đều xảy ra lúc chào hỏi, nhưng dáng chó rất khác nhau. Để ý kỹ vài lần là bạn nhận ra:
| Điểm nhìn | Tè do phấn khích | Tè do sợ, muốn xoa dịu |
|---|---|---|
| Đuôi | Vẫy mạnh, cả thân lắc theo | Cụp thấp, có khi kẹp giữa hai chân, vẫy nhẹ và thấp |
| Thân và đầu | Nhảy, chạy vòng, chồm lên | Hạ thấp, cúi đầu, có con nằm ngửa phơi bụng |
| Mắt và tai | Mắt sáng, tai dựng hoặc vểnh | Tránh nhìn, tai ép ra sau, có khi nhe môi kiểu cười |
| Lúc xảy ra | Chủ về, khách đến, giờ chơi, lúc được khen to | Người cúi người, với tay qua đầu, nói to, nhìn thẳng, hoặc khi bị mắng |
| Ai hay gặp | Chó con, chó trẻ nhiều năng lượng | Chó nhút nhát, chó từng bị đối xử thô, chó con rụt rè |
| Cách giúp chính | Giảm độ hào hứng lúc chào | Làm mình bớt đáng sợ, xây tự tin cho chó |
Có chó mang cả hai kiểu, như vừa vui vừa rụt rè khi gặp khách lạ. Khi đó bạn kết hợp cả hai hướng: chào nhẹ, hạ thấp, và giữ không khí bình tĩnh. Một cách dễ làm là nhờ người nhà quay lại vài lần bạn về nhà bằng điện thoại để xem lại dáng chó ngay trước lúc tè; nhìn chậm lại, bạn sẽ thấy rõ đuôi, tai và tư thế mà lúc đứng ở cửa không kịp để ý.
Cách chào mới cho cả nhà
Thay đổi quan trọng nhất là cách người chào chó, không phải cách chó chào người. Thống nhất mấy điều sau với mọi người trong nhà, kể cả trẻ lớn:
- Về nhà thì bình thản. Mở cửa, đi thẳng vào, đặt đồ xuống, không nhìn và không nói với chó trong vài phút đầu. Khi chó đã dịu, mới chào.
- Chào ở ngoài trời hoặc chỗ dễ lau. Trong giai đoạn tập, nếu được, chào chó ở sân, ban công, hay trên sàn gạch gần cửa thay vì trên thảm.
- Ngồi xổm nghiêng người, không cúi người qua đầu chó. Cúi từ trên xuống là tư thế làm nhiều chó nhút nhát thấy bị đe doạ.
- Không nhìn thẳng vào mắt lâu. Liếc nhẹ, nhìn sang bên, để chó tự tiến lại.
- Vuốt dưới cằm hoặc bên ngực, không xoa đỉnh đầu, không ôm chặt.
- Giọng nhỏ, chậm. Khen nhẹ thay vì reo to.
- Rải vài miếng thưởng xuống sàn khi chào, để chó cúi xuống ăn thay vì chồm lên hay nằm ngửa.
- Ra ngoài trước, chào sau. Về nhà, dẫn chó ra chỗ vệ sinh ngay, khi con đã đi xong mới chào thân mật.
Với chó tè do sợ, đây cũng là lúc bỏ hẳn mọi lời quát, kể cả quát chuyện khác trong nhà gần chó. Một giọng to giữa hai người lớn cũng có thể làm chó nhút nhát rỉ nước tiểu.
Kế hoạch bốn tuần
Lịch dưới là gợi ý; chó con thường tiến bộ nhanh hơn chó trưởng thành đã có thói quen lâu.
| Tuần | Việc chính | Dấu hiệu đang tiến bộ |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Cả nhà đổi cách chào; về nhà là dẫn ra trước; ghi lại lần nào tè và ai chào | Số lần tè lúc chào giảm, chó dịu nhanh hơn |
| Tuần 2 | Tập "ngồi" hoặc "chạm tay" lúc chào để chó có việc làm thay vì nhảy hay nằm ngửa; thưởng nhẹ | Chó chủ động làm động tác được thưởng khi thấy người về |
| Tuần 3 | Mời một người quen điềm tĩnh đến chơi, làm đúng cách chào mới | Chó chào khách mà không tè, hoặc chỉ vài giọt |
| Tuần 4 | Tăng dần độ vui khi chào, vẫn giữ tư thế không đe doạ | Chào được vui vẻ hơn mà chó vẫn khô ráo |
Nếu tuần nào số lần tè tăng lại, quay về cách chào thật bình thản của tuần đầu. Đôi khi chỉ một vị khách quá hào hứng là chó lùi lại vài ngày; chuyện đó bình thường. Điều cần giữ là cả nhà kiên trì một cách chào, kể cả những hôm mệt mỏi hay vội vàng.
Giúp chó nhút nhát tự tin hơn
Dạy vài lệnh dễ thành công. Ngồi, chạm mũi vào tay, nhìn vào bạn là những bài ngắn, dễ được thưởng. Mỗi lần thành công là một lần chó thấy mình làm chủ được tình huống.
Chơi những trò tìm đồ bằng mũi. Giấu vài miếng thức ăn quanh phòng cho chó tìm. Trò này không cần đối mặt với ai, chó tự quyết định, nên rất hợp với chó rụt rè.
Cho chó chọn khoảng cách. Đừng bế chó đưa tới tay khách. Để chó tự tiến lại, tự lui ra; khi nó chọn được khoảng cách, nó bớt cần tỏ ra phục tùng.
Giữ nếp sống đều. Giờ ăn, giờ đi dạo, giờ ngủ đều đặn giúp chó dễ đoán trước và bớt lo.
Đi dạo ở chỗ yên tĩnh. Chó nhút nhát đi giữa chỗ đông người, xe cộ ồn ào thì cả buổi căng thẳng, về nhà dễ rỉ nước tiểu hơn. Chọn giờ vắng, đường vắng, để mỗi buổi dạo là một lần chó thấy thế giới bên ngoài không đáng sợ.
Không bao giờ mắng khi chó tè. Chó tè vì sợ mà bị mắng thì càng sợ, và lần sau tè nhiều hơn. Lặng lẽ lau bằng chất tẩy dạng men, không nói gì, rồi chào lại sau khi chó đã bình tĩnh.
Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa
Mắng hoặc thở dài khó chịu khi thấy vũng nước. Chó đọc giọng và dáng người rất giỏi. Ngay cả một tiếng "trời ơi" cũng đủ làm chó nhút nhát hạ thấp người thêm. Sửa: im lặng, dẫn chó ra chỗ khác, lau sau.
Chào càng to càng vui. Nhiều người nghĩ chào nhiệt tình là thương con. Với chó tè do phấn khích, mỗi lần chào to là một lần đẩy độ hào hứng lên cao. Sửa: giữ lời chào nhỏ nhẹ cho tới khi chó khô ráo được vài tuần.
Bế chó lên ngay lúc vừa về. Bế lên khi chó đang phấn khích hay lo sợ thường làm chó tè ngay trên tay. Sửa: để chó chào dưới sàn, khi đã dịu hẳn mới bế.
Mỗi người chào một kiểu. Bố cúi xoa đầu, mẹ ngồi xổm, con nhỏ chạy ùa tới ôm. Chó không biết đón người nào ra sao. Sửa: cả nhà thống nhất cách chào, nhắc nhau, nhắc cả khách quen.
Nghĩ phải cho chó biết ai là chủ. Một số lời khuyên cũ bảo nhìn thẳng, ép chó nằm xuống cho chó phục. Với chó tè do sợ, đó là cách làm tệ nhất. Nghe lời trong tin cậy đến từ việc chó thấy bạn an toàn, không phải từ việc chó sợ bạn.
Áp vào nhà mình: chú chó con của nhà chị Lan
Chú chó con nhà chị Lan khoảng bốn tháng tuổi, ngoan, đã đi khay khá đều, chỉ có một chuyện: mỗi tối khi chồng chị về, anh vừa mở cửa vừa gọi to tên con, cúi xuống xoa đầu, và con nằm ngửa ra tè một vũng nhỏ ngay cửa. Anh nghĩ con vui quá, chị thì để ý thấy đuôi con kẹp lại và tai ép ra sau. Hai người ghi lại một tuần: lần nào anh cúi người xoa đầu là có nước, lần nào chị ngồi xổm nghiêng người chào thì không.
Cả nhà đổi cách. Anh về thì đặt túi xuống, đi rửa tay, không nhìn con trong vài phút. Sau đó anh ngồi xổm bên cạnh, nghiêng người, rải ba miếng thưởng xuống sàn, đợi con tự đến, rồi gãi nhẹ dưới cằm. Chị dạy con chạm mũi vào lòng bàn tay, để lúc anh về con có việc làm. Tuần thứ hai chỉ còn hai lần rỉ vài giọt, sang tuần thứ ba thì khô hẳn.
Điều cả nhà học được: đuôi vẫy không có nghĩa là chỉ vui. Chú chó con vừa mừng vừa sợ tư thế cúi từ trên xuống của một người đàn ông cao lớn. Khi người đổi dáng, con cũng đổi theo.
Khi nào là chuyện sức khoẻ, cần đi khám
Tè khi chào hỏi thường không phải bệnh. Nhưng một số trường hợp nên đưa chó đi khám bác sĩ thú y trước khi nghĩ đó chỉ là chuyện tập luyện:
- Chó rỉ nước tiểu cả khi đang ngủ hay nằm yên, không chỉ lúc chào hỏi.
- Chó đã lớn, trước nay không có chuyện này, bỗng tè khi được vuốt.
- Tiểu nhiều lần, ít một, rặn, có máu hay mùi nặng.
- Uống nhiều nước hơn hẳn bình thường.
- Chó run sợ rất nặng, trốn biệt, không ăn khi có người, hoặc gầm gừ, đớp khi bị chạm vào.
- Đã đổi cách chào đều đặn hơn một hai tháng mà số lần tè không giảm chút nào.
- Chó cái đã triệt sản thỉnh thoảng thấy ướt chỗ nằm, liếm vùng sinh dục nhiều.
Trường hợp cuối cần được chuyên gia hành vi hoặc bác sĩ thú y giúp, vì nỗi sợ đã vượt quá chuyện tè lúc chào. Khi đi khám, kể rõ chó tè lúc nào, với ai, dáng ra sao; nếu có đoạn phim quay lại thì càng dễ cho bác sĩ đánh giá. Nếu bị chó cắn, hãy rửa vết thương thật kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và đi tiêm phòng dại theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Chó con tè khi mừng có tự hết không?
Nhiều chó con giảm dần và hết khi lớn lên, thường trong năm đầu, nhất là khi cả nhà chào hỏi bình thản. Chó con được chào quá hào hứng thì có thể giữ thói quen lâu hơn.
Vì sao chó nằm ngửa rồi tè khi bị cúi xuống vuốt?
Đó thường là cách chó tỏ ra mình không có ý đối đầu với người đang trông có vẻ áp đảo. Ngồi xổm nghiêng người, không nhìn thẳng, vuốt dưới cằm thay vì đỉnh đầu sẽ giúp chó bớt cảm giác bị đe doạ.
Có nên mắng khi chó tè lúc chào không?
Không nên. Chó không cố ý tè, và mắng làm chó sợ hơn, nhất là chó tè vì sợ, nên lần sau càng tè nhiều. Cứ lặng lẽ lau bằng chất tẩy dạng men và đổi cách chào.
Khách đến nhà chó cũng tè thì làm thế nào?
Dặn khách bỏ qua chó vài phút đầu, ngồi xuống thay vì đứng cúi, không với tay qua đầu chó. Rải vài miếng thưởng xuống sàn để chó tự tiến lại, và chào ở chỗ sàn dễ lau.
Chó lớn tuổi bỗng tè khi được vuốt có phải bệnh không?
Có thể. Chó trước nay không có chuyện này mà bỗng tè, nhất là kèm rỉ nước tiểu khi ngủ, uống nhiều hay tiểu khó, nên đưa đi khám bác sĩ thú y để loại trừ bệnh đường tiết niệu và tiểu són.