Muốn dắt chó qua đường và qua chợ an toàn, bạn cần hai thói quen tập riêng từ trước: chó tự dừng lại ở mép đường chờ hiệu lệnh, và chó đi sát chân được từng đoạn ngắn khi lối đi chật. Hai việc này tập ở ngõ vắng trước, rồi mới mang ra phố. Dắt thẳng một con chó chưa có hai thói quen ấy vào giờ tan tầm là tự đặt cả hai vào chỗ nguy hiểm.
Đường phố ở ta có những chỗ khó riêng: xe máy đi sát mép, vỉa hè kín xe đỗ nên phải đi xuống lòng đường, chợ thì đầy mùi cá thịt và người tiện tay xoa đầu chó. Bài dưới đây đi từng thứ: cách cầm dây, cách tập dừng ở mép đường, bài đi sát ngắn, bảng xử lý tình huống và lịch ba tuần tăng dần độ khó.
Cầm dây và đứng ở đâu cho an toàn trước khi tập
Chó đi phía trong, bạn đi phía xe. Khi phải đi sát lòng đường, để chó ở phía nhà, phía tường. Nếu có chiếc xe lấn vào, thứ chạm đầu tiên là chân bạn, không phải chó.
Dây độ dài cố định khi ra phố. Dây cuộn tự rút dài nhiều mét tiện ở bãi cỏ nhưng nguy hiểm trên phố: chó có thể lao ra giữa đường trước khi bạn kịp khoá. Ở phố, dùng dây thường dài vừa phải, để đủ chùng khi đi.
Đừng quấn dây quanh cổ tay. Chó lớn giật mạnh có thể kéo ngã người hoặc làm trật cổ tay. Xỏ bàn tay qua quai cầm, nắm thêm một đoạn dây bằng tay kia ở ngang hông.
Rút ngắn bằng cách cầm, không phải bằng cách kéo. Khi tới đoạn đông, bạn trượt tay xuống dây cho ngắn lại nhưng dây vẫn hơi chùng. Dây căng liên tục làm chó căng theo.
Đeo vòng cổ hoặc đai ngực vừa khít. Chó hoảng vì còi xe có thể lùi giật đầu ra khỏi vòng lỏng. Kiểm lại bằng phép thử hai ngón tay trước mỗi buổi ra phố đông.
Mang theo túi thưởng và túi dọn phân. Phần thưởng để dạy, túi để dọn sạch ngay chỗ chó đi vệ sinh. Chó đi phố đông mà để lại phân là lý do nhanh nhất khiến hàng xóm khó chịu với mọi người nuôi chó.
Dạy chó tự dừng ở mép đường
Mục tiêu là mép vỉa hè, đầu ngõ, chỗ giáp lòng đường trở thành tín hiệu dừng, giống như đèn đỏ với con chó. Tập ở ngõ vắng hoặc lối ra bãi xe giờ không có ai.
- Đi về phía mép đường với dây chùng. Một bước trước mép, bạn dừng hẳn lại. Khi con chó dừng theo, dù chỉ vì dây hết đà, khen và thưởng ngay sát chân.
- Lặp lại nhiều lần ở cùng một mép. Dần dần bạn sẽ thấy chó tự chậm lại khi tới gần mép. Lúc ấy thêm lệnh ngồi hoặc đứng chờ, tuỳ bạn chọn.
- Nhìn trái, nhìn phải như khi tự đi. Đường trống, nói một từ cho phép cố định, ví dụ “qua đường”, rồi bước đi.
- Đổi sang nhiều mép khác nhau: đầu ngõ nhà, lối ra chợ, mép bãi đỗ xe. Mỗi chỗ mới, làm lại từ bước đầu với nhiều thưởng hơn.
- Thêm độ khó: có xe máy chạy ngang lúc chó đang chờ. Thưởng liên tục khi xe đi qua mà chó vẫn đứng yên.
- Qua đường thì đi thẳng và đều, không chạy. Chó đi lệch sang bên thì bạn vẫn đi tiếp, đỡ dây ngắn lại, tới mép bên kia mới dừng thưởng.
Thói quen dừng ở mép đường không thay cho việc bạn quan sát. Chó không hiểu luật giao thông; nó chỉ hiểu mép đường là chỗ đứng chờ. Người chủ vẫn là người quyết định khi nào an toàn.
Bài đi sát chân trong từng đoạn ngắn
Không cần chó đi sát cả buổi dạo. Bạn chỉ cần nó đi sát được khoảng mười đến hai mươi bước qua đoạn đông, sau đó được trả tự do ngửi ngó.
- Ở nhà, cầm thưởng ở bàn tay phía con chó, ngang đùi. Đi chậm một bước, chó ở cạnh đùi thì thả thưởng ngay đó.
- Tăng lên hai bước, ba bước, rồi năm bước giữa mỗi miếng thưởng. Đặt tên cho việc này, ví dụ “sát”.
- Ra ngõ vắng, tập đoạn mười bước. Hết đoạn, nói “đi chơi” và cho chó đi lên trước, ngửi thoải mái.
- Xen kẽ: mười bước sát, một phút tự do, mười bước sát. Chó học rằng đi sát chỉ là một đoạn, sau đó lại được đi chơi.
- Chỉ mang bài ra phố khi chó làm được ở ngõ vắng gần như không sai.
Nếu giữa đoạn sát mà chó vượt lên, bạn dừng lại, không kéo. Chó quay về bên đùi thì thưởng và đi tiếp. Bài này rất mệt cho chó vì phải tập trung, nên đừng đòi dài.
Tình huống ở phố và chợ: xử lý thế nào
Đây là những chuyện gặp gần như mỗi buổi dạo ở phố đông. Biết trước mình sẽ làm gì giúp bạn khỏi giật dây theo phản xạ.
| Tình huống | Chó thường làm gì | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Xe máy bấm còi sát bên | Giật mình, lùi, có con chạy lung tung | Đứng yên, nói giọng đều, cho ngửi thưởng; đi tiếp khi chó thả lỏng |
| Người lạ cúi xuống đòi xoa đầu | Chó nhút nhát lùi, chó hăng thì chồm lên | Nói vui vẻ “chó nhà mình đang tập, anh chị cho nó đi qua nhé”; bước tiếp |
| Sạp cá, sạp thịt, đồ ăn rơi dưới đất | Mũi dán xuống đất, kéo về phía mùi | Đi sát qua đoạn ấy, thưởng liên tục ngang mũi; không dừng trước sạp |
| Chó của chủ sạp nằm ở cửa | Nhìn chằm chằm, gồng người | Băng sang phía xa, đi nhanh hơn một chút, thưởng khi chó quay lại nhìn bạn |
| Lối đi hẹp, xe đẩy, người chen | Bị chân người dẫm, hoảng | Rút ngắn dây, chó đi phía trong, nếu chó nhỏ thì bế qua đoạn chật |
| Tiếng loa, tiếng máy xay bất ngờ | Đứng khựng, cụp đuôi | Lùi ra chỗ thoáng, rải thưởng xuống đất; hôm sau tập ở khoảng xa hơn |
Để ý con chó đang thở dốc, liếm môi liên tục, ngáp nhiều hay cứ muốn kéo về nhà: đó là lúc nó đã quá tải. Kết thúc sớm, hôm sau quay lại mức dễ hơn.
Lịch ba tuần từ ngõ vắng ra phố
Đi chậm theo mức mà con chó của bạn còn ăn thưởng và còn để ý được tới bạn. Mỗi buổi khoảng mười lăm đến hai mươi phút là đủ cho phần tập; buổi dạo có thể dài hơn ở chỗ quen.
| Giai đoạn | Ở đâu, lúc nào | Tập gì |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Ngõ vắng, lối ra bãi xe, sáng sớm | Dừng ở mép đường; đi sát mười bước; nghe xe máy chạy qua từ xa |
| Tuần 2 | Đường nhỏ hai chiều, giờ thấp điểm buổi trưa | Qua đường có quan sát; xe đi ngang khi đang chờ; đi sát qua đoạn có xe đỗ |
| Tuần 3 | Rìa chợ lúc cuối phiên, ít người | Đi sát qua dãy sạp ngắn; tập với người lạ hỏi han; quay ra chỗ thoáng nghỉ |
| Sau đó | Tuỳ con chó | Tăng dần độ đông; giữ những buổi dạo thong thả ở chỗ vắng xen giữa |
Có chó cả đời không thích chợ. Nếu sau vài tuần con chó vẫn run, cụp đuôi, không ăn được ở đó, chuyện ổn nhất là để nó ở nhà khi bạn đi chợ.
Áp vào con chó nhà bạn và những lỗi hay mắc
Bác Tư dắt chó ta lớn tuổi đi chợ sáng. Con chó quen đi theo bác nhiều năm nhưng gần đây hay giật mình vì xe. Bác đổi giờ đi chợ ra cuối phiên, đi lối sau ít xe, để chó đi phía trong sát tường. Chó lớn tuổi có thể nghe kém, nhìn kém hơn, nên cần chủ để ý giùm phía ngoài.
Nhà chị Lan, chó nhỏ ở chung cư mặt phố. Vỉa hè trước toà nhà kín xe đỗ, phải đi xuống lòng đường. Chị tập bài đi sát mười bước ở hầm để xe vào giờ vắng trước, rồi mới ra đoạn phố ấy. Đoạn nào xe chạy nhanh, chị bế chó qua.
Lỗi: kéo dây để chó dừng ở mép đường. Con chó học rằng dừng là do bị kéo, không phải do mép đường. Bỏ dây ra là nó không dừng nữa. Sửa: bạn dừng trước, chờ chó tự dừng theo, thưởng ngay lúc nó dừng.
Lỗi: tập ở chỗ quá đông ngay từ đầu. Ở chợ đông, chó không ăn thưởng, không nghe gì, bạn thì phải giữ dây căng suốt. Sửa: quay về ngõ vắng, tăng độ khó từng chút theo lịch.
Lỗi: trách chó khi nó hoảng vì còi xe. Quát hay giật dây lúc chó đang sợ làm nỗi sợ còn gắn thêm với người chủ. Sửa: đứng yên, nói giọng đều, cho chó lùi ra chỗ thoáng, thưởng khi nó thả lỏng.
Lỗi: dùng dây cuộn tự rút trên phố. Dây rút dài cho chó lao ra lòng đường trong tích tắc, và sợi dây mảnh có thể cứa vào chân người đi qua. Sửa: dây độ dài cố định khi ra phố, dây rút để dành cho bãi cỏ vắng.
Khi nào không nên mang chó theo, và vài phép lịch sự ở chỗ đông
Ngày trời nắng gắt giữa trưa, mặt đường nóng bỏng chân chó; những ngày lễ có pháo, đám đông; chợ phiên quá chật; lúc con chó đang ốm hay vừa tiêm: đó là những lúc nên để chó ở nhà. Dắt một con chó đang khổ sở qua chỗ đông không dạy được gì, chỉ làm nó ghét phố thêm.
Ở chỗ công cộng, nhiều địa phương có quy định chung về việc dắt chó: đeo dây, đeo rọ mõm ở một số nơi, tiêm phòng dại đầy đủ và dọn chất thải. Bạn nên hỏi ban quản lý chung cư, ban quản lý chợ hay chính quyền phường nơi mình sống để biết quy định cụ thể ở đó, vì mỗi chỗ một khác.
Vài phép lịch sự giúp mọi người dễ chịu: không để chó đứng lì trước sạp hàng, không để chó ngửi hàng hoá bày thấp, dọn phân ngay, rút ngắn dây khi đi qua trẻ nhỏ hay người lớn tuổi. Người sợ chó thì bạn chủ động đi vòng. Một người nuôi chó lịch sự ở chợ làm cả xóm thấy dễ chịu với chuyện nuôi chó hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chó sợ xe máy đến mức không dám ra đầu ngõ thì làm sao?
Lùi về chỗ chó nghe được tiếng xe từ xa mà vẫn ăn được, ví dụ trong sân hay đầu hành lang. Mỗi lần có tiếng xe, đưa một miếng thưởng. Dần dần tiến gần hơn. Nếu chó run rẩy, không ăn ngay cả ở xa, nên gặp bác sĩ thú y để được tư vấn thêm.
Chó nhỏ có nên bế qua đường cho nhanh không?
Ở chỗ quá đông hay lúc bất ngờ, bế chó nhỏ là lựa chọn an toàn. Nhưng nếu lúc nào cũng bế, chó không có dịp học cách đi phố. Tập ở chỗ dễ để nó tự đi, còn bế để dành cho đoạn thật sự chật.
Dạy chó tự qua đường một mình được không?
Không nên. Chó không đánh giá được tốc độ xe. Thói quen dừng ở mép đường chỉ để chó chờ người chủ quyết định, không phải để chó tự quyết. Luôn giữ dây khi ở gần đường.
Chó cứ cúi xuống liếm đồ ăn rơi ở chợ thì làm sao?
Ở chợ, giữ dây ngắn hơn, đi sát qua đoạn ấy và thưởng liên tục ngang mũi để mũi chó ở trên cao. Ở nhà, tập thêm lệnh bỏ qua với đồ ăn đặt dưới đất. Đồ ăn rơi ở chợ có thể có xương nhọn hoặc thứ độc với chó.
Chó giật mình bỏ chạy và tuột vòng thì phải làm gì?
Đừng đuổi theo vì chó sẽ chạy nhanh hơn. Ngồi thụp xuống, gọi tên bằng giọng vui, rải thưởng, hoặc chạy ngược hướng cho chó đuổi theo bạn. Sau đó kiểm lại cỡ vòng, cân nhắc đai ngực vừa khít cho những đoạn đông.
Đi sát chân suốt buổi có tốt hơn không?
Không cần. Đi sát làm chó mệt vì phải tập trung, và chó cần được ngửi để thư giãn. Chỉ dùng đi sát qua đoạn đông hoặc nguy hiểm, còn lại cho chó đi với dây chùng, được ngửi theo nhịp của nó.