Chó già vẫn cần đi dạo mỗi ngày, nhưng thường hợp với nhiều buổi ngắn hơn một buổi dài, đi chậm theo nhịp của nó, cho ngửi thật nhiều, và quay về trước khi nó mệt chứ không phải lúc nó đã mệt. Quãng đường bao xa là vừa thì tuỳ từng con, tuỳ sức khoẻ khớp, tim, phổi; bác sĩ thú y là người nên chốt con số cho chó nhà bạn.
Với chó già, buổi dạo không chỉ để vận động. Đó là lúc nó được ngửi tin tức của khu phố, được thấy người quen, được ở cạnh bạn, những điều giữ cho đầu óc nó còn tỉnh. Bài dưới đây có cách chuẩn bị, bảng dấu hiệu nên dừng, mẫu một buổi dạo, lịch tuần, chuyện thời tiết, cầu thang, chó mắt kém tai kém và những lỗi hay mắc.
Buổi dạo của chó già khác gì lúc nó còn trẻ
Khớp, cơ, tim và phổi của chó già không còn chịu được cường độ như trước, nhưng việc nằm cả ngày lại làm cơ teo nhanh, khớp cứng thêm và cân nặng tăng. Vì vậy mục tiêu là đều, không phải xa. Hai hay ba buổi ngắn mỗi ngày thường tốt hơn một buổi dài cuối tuần rồi nằm bẹp mấy ngày sau đó.
Nhịp đi cũng thay đổi. Chó già muốn dừng lâu ở một gốc cây, ngửi kỹ một bức tường. Đó không phải chậm chạp mà là cách nó vận động đầu óc. Mười phút ngửi tìm có thể làm chó mệt và thoả mãn hơn hai mươi phút đi nhanh. Người chủ nên coi những lần dừng ấy là một phần của buổi dạo chứ không phải sự chậm trễ.
Tính khí đôi khi cũng khác. Chó già có thể mất kiên nhẫn với chó trẻ chạy tới đùa, dễ giật mình vì mắt kém, tai kém, hoặc đau ở đâu đó mà không ai biết. Một con chó trước nay hiền mà nay gầm gừ khi bị chạm, không chịu đi đoạn đường quen, hay đi lệch một bên, cần được đi khám. Đó thường là cơn đau đang nói thay nó.
Chuẩn bị trước khi ra cửa
Mấy việc nhỏ trước mỗi buổi dạo giúp chó già đi được thoải mái và giúp bạn phát hiện sớm vấn đề.
- Khám định kỳ và hỏi về vận động. Hỏi bác sĩ thú y nên đi bao lâu, có cần thuốc giảm đau, có nên tránh dốc hay bậc thang. Chó có bệnh tim, phổi thì càng cần hỏi.
- Cắt móng, tỉa lông kẽ chân. Móng dài và lông kẽ chân làm chó trượt trên gạch, đi không vững, đau thêm khớp.
- Đai ngực thay vòng cổ. Đai ngực vừa vặn giúp bạn đỡ chó khi nó bước hụt, và không dồn lực vào cổ. Có loại đai có quai cầm trên lưng, tiện khi đỡ chó lên bậc.
- Làm ấm cơ thể trong nhà. Vài phút đi chậm quanh nhà, xoa nhẹ dọc lưng và chân trước khi ra ngoài giúp khớp đỡ cứng, nhất là buổi sáng.
- Mang theo nước và một tấm lót nhỏ. Để chó nghỉ ở chỗ mát, có chỗ nằm khô khi muốn ngồi giữa đường.
- Nhẹ dây. Dây nhẹ, khoá móc nhỏ. Chó già không cần thêm sức nặng nào treo trên người.
Nếu chó đã rất yếu, đi lại khó, một chiếc xe đẩy hay giỏ có đệm cho phép bạn đưa nó ra công viên, cho xuống đi vài bước ở bãi cỏ rồi lại lên xe. Nó vẫn được ngửi gió, ngắm người, không bị bỏ lại ở nhà.
Dấu hiệu trong lúc đi: tiếp tục, chậm lại hay quay về
Mỗi buổi dạo, để ý những dấu hiệu sau. Chó già hay cố đi theo chủ dù đã mệt, nên người chủ phải là người dừng trước.
| Dấu hiệu | Có thể là | Làm gì |
|---|---|---|
| Đi chậm lại, ngửi nhiều hơn, đuôi vẫn thả lỏng | Đang tận hưởng, nhịp tự nhiên | Để chó đi theo nhịp của nó |
| Tụt lại phía sau, dây căng về phía sau | Bắt đầu mệt | Nghỉ một chút rồi quay về, đừng đi thêm |
| Thở hổn hển nặng, lưỡi tím tái hoặc đỏ sẫm | Quá sức, quá nóng, có thể có vấn đề tim phổi | Dừng ngay ở chỗ mát, cho uống, gọi bác sĩ thú y nếu không đỡ nhanh |
| Đi khập khiễng, đi lệch một bên | Đau khớp, đau chân | Quay về, xem bàn chân; khập khiễng kéo dài thì đi khám |
| Ngồi phịch xuống, không chịu đi tiếp | Đau, mệt, hoặc sợ | Không kéo; cho nghỉ, bế hoặc dùng xe đẩy về |
| Đứng ngẩn ra, như không biết mình đang ở đâu | Có thể là dấu hiệu suy giảm nhận thức ở chó già | Đưa về, ghi lại và kể với bác sĩ thú y |
| Ho, ngất, loạng choạng | Có thể là vấn đề nghiêm trọng | Dừng ngay, đưa đi khám càng sớm càng tốt |
Chú ý cả ngày hôm sau: chó cứng khớp, khó đứng dậy, rên khi nằm là buổi dạo hôm trước dài quá. Cắt bớt khoảng một phần ba và theo dõi tiếp.
Mẫu một buổi dạo khoảng hai mươi phút
Đây là khung cho một chó già còn đi lại được. Con chó yếu hơn thì rút ngắn từng phần; con khoẻ hơn thì thêm một vòng đi chậm.
- Khởi động trong nhà, vài phút. Đi chậm quanh phòng, cho chó ngửi một vài miếng thưởng giấu dưới khăn.
- Ra cửa nhẹ nhàng. Đỡ chó qua bậc cửa nếu cần. Đứng yên ở cửa vài giây cho chó nhìn quanh.
- Đoạn ngửi, khoảng năm phút. Đi tới gốc cây, bờ tường quen, để chó ngửi bao lâu tuỳ thích. Dây chùng, bạn đứng chờ.
- Đoạn đi đều, khoảng năm phút. Đi trên mặt phẳng, tránh dốc. Theo nhịp chó, không kéo.
- Nghỉ, vài phút. Ngồi ở ghế đá, ngắm người qua lại. Chó nằm trên tấm lót, uống nước.
- Về nhà bằng đường ngắn nhất. Không vòng thêm dù chó trông còn khoẻ.
- Xem chân sau khi về. Lau chân, kiểm kẽ ngón, đệm chân có trầy hay nóng không.
Có thể thay đoạn đi đều bằng một trò ngửi tìm nhẹ trên bãi cỏ: rải vài miếng thưởng trong một khoảng nhỏ. Chó già thường rất thích và không phải đi xa.
Lịch một tuần xoay vòng các kiểu buổi dạo
Chó già không cần ngày nào cũng giống ngày nào. Xen các kiểu buổi dạo giúp khớp được nghỉ sau ngày đi nhiều, đầu óc thì luôn có thứ mới để ngửi. Lịch dưới đây là ví dụ cho một con chó còn đi lại được, mỗi ngày hai buổi.
| Ngày | Buổi sáng | Buổi chiều tối |
|---|---|---|
| Thứ hai | Tuyến quen, khoảng mười lăm phút | Đi vệ sinh, ngồi chơi ở cửa |
| Thứ ba | Tuyến quen, thêm đoạn ngửi ở bãi cỏ | Trò ngửi tìm trong nhà |
| Thứ tư | Tuyến mới ngắn, đường phẳng, để có mùi mới | Đi ngắn tới ghế đá đầu xóm |
| Thứ năm | Buổi nhẹ: chỉ đi tới gốc cây gần nhà và ngửi | Tuyến quen, khoảng mười lăm phút |
| Thứ sáu | Tuyến quen, có đoạn nghỉ ngắm người | Trò ngửi tìm trong nhà |
| Thứ bảy | Ra công viên bằng xe đẩy hoặc bế, đi vài vòng trên cỏ | Đi vệ sinh, nghỉ |
| Chủ nhật | Đi cùng cả nhà, nhịp chậm | Buổi nhẹ quanh nhà |
Không cần làm đúng từng ô. Điều đáng giữ là nguyên tắc: sau một buổi nhiều hơn thường lệ là một buổi nhẹ; mỗi tuần có vài lần được ngửi thứ mới; và ngày nào chó tỏ ra cứng khớp thì tự động chuyển sang buổi nhẹ. Ghi lại vào một cuốn sổ nhỏ mỗi tối: đi bao lâu, chó có khập khiễng không, sáng hôm sau đứng dậy dễ hay khó. Sau vài tuần, cuốn sổ ấy giúp bác sĩ thú y điều chỉnh lời khuyên chính xác hơn nhiều so với trí nhớ của bạn.
Thời tiết, mặt đường, cầu thang và chó mắt kém, tai kém
Nắng nóng. Chó già chịu nóng kém. Đi sáng sớm hoặc chiều tối khi mặt đường đã nguội; áp mu bàn tay xuống mặt đường vài giây, thấy nóng là quá nóng cho chân chó.
Rét và mưa. Mặc áo cho chó lông mỏng, gầy. Ngày mưa to chỉ ra ngoài đi vệ sinh, còn lại chơi trò ngửi tìm trong nhà.
Gạch trơn, sàn đá. Trải thảm chống trượt ở lối đi trong nhà và chỗ chó hay đứng dậy. Bên ngoài, tránh nền gạch men ướt trước cửa hàng.
Cầu thang. Đỡ bằng quai đai ngực hoặc một chiếc khăn luồn dưới bụng, đi chậm từng bậc. Chó nhỏ thì bế. Nhà nhiều tầng có thể cân nhắc cho chó sống ở tầng trệt.
Chó mắt kém. Báo hiệu bằng giọng trước khi chạm vào chó. Dùng cùng một tuyến đường. Báo trước bậc lên xuống bằng một từ cố định như “bậc”, tập từ này khi chó còn nhìn rõ thì càng tốt.
Chó tai kém. Dùng tín hiệu tay, chạm nhẹ vào lưng để gọi chó quay lại. Để ý xe phía sau thay cho nó, vì nó không còn nghe tiếng xe.
Áp vào nhà bạn và những lỗi hay mắc
Bác Tư và con chó ta mười ba tuổi. Con chó trước đi cùng bác ra tận bờ sông mỗi chiều, nay đi được nửa đường đã ngồi phịch. Bác chia làm hai buổi ngắn sáng và chiều, buổi chiều đi tới ghế đá đầu xóm rồi ngồi chơi. Con chó về nhà vẫn vẫy đuôi, sáng hôm sau đứng dậy dễ hơn.
Lỗi: đi bù dài vào cuối tuần. Cả tuần bận, cuối tuần dắt đi một vòng thật xa. Chó già hôm sau đau khớp, nằm mấy ngày. Sửa: buổi ngắn mỗi ngày, cuối tuần chỉ thêm một chút.
Lỗi: kéo dây khi chó dừng lại ngửi. Chó già dừng để ngửi là đang vận động đầu óc. Sửa: đứng chờ, coi đó là một phần buổi dạo.
Lỗi: nghĩ chó già lười. Chó không chịu đi thường là đau. Sửa: đi khám, hỏi về giảm đau; đừng ép bằng cách kéo hay doạ.
Lỗi: thôi không cho ra ngoài nữa. Ở trong nhà suốt làm chó già buồn chán, cơ yếu nhanh. Sửa: dù chỉ năm phút ngoài cửa hay xe đẩy ra công viên cũng đáng.
Lỗi: để trẻ con dắt chó già chạy theo xe đạp. Chó già cố theo vì quý người nhà, rồi hôm sau đau ê ẩm hoặc vấp ngã. Sửa: dặn trẻ rằng chó già chỉ đi bộ, đi chậm; nếu trẻ muốn dắt, người lớn đi cùng và cầm thêm một đầu dây.
Câu hỏi thường gặp
Chó già nên đi dạo bao lâu mỗi ngày?
Không có con số chung. Nhiều chó già đi được vài buổi ngắn, mỗi buổi khoảng mười đến hai mươi phút, nhưng con có bệnh tim, khớp có thể ít hơn. Hỏi bác sĩ thú y và theo dõi chó ngày hôm sau để điều chỉnh.
Chó già đau khớp có nên đi dạo không?
Thường vẫn nên, ở mức nhẹ và đều, vì nằm im làm khớp cứng hơn. Nhưng mức nào là vừa, có cần thuốc giảm đau hay không, phải do bác sĩ thú y quyết định sau khi khám.
Chó già đi được nửa đường thì nằm xuống, có nên khuyến khích đi tiếp không?
Không nên ép. Cho nó nghỉ, uống nước, rồi đưa về bằng đường ngắn nhất, bế hoặc dùng xe đẩy nếu cần. Lần sau rút ngắn quãng đường, và nếu chuyện này lặp lại nhiều, nên đi khám.
Có nên cho chó già chơi với chó trẻ ở công viên không?
Tuỳ con. Nhiều chó già không còn thích bị chó trẻ chạy tới xô đẩy. Nếu chó của bạn né, quay đi, nhe răng, đưa nó ra xa. Chọn bạn chơi hiền, chậm, và giữ cuộc gặp ngắn.
Chó già bị lẫn có nên đi dạo không?
Có, đi dạo và ngửi tìm giúp giữ đầu óc chó hoạt động. Đi cùng một tuyến quen, giờ cố định, luôn giữ dây vì chó lẫn dễ đi lạc. Ghi lại những dấu hiệu lẫn để kể với bác sĩ thú y.
Mùa hè nóng thì cho chó già đi dạo lúc nào?
Sáng sớm hoặc tối muộn khi mặt đường đã nguội. Kiểm mặt đường bằng mu bàn tay, mang nước theo, đi đường có bóng râm. Ngày quá nóng, chỉ ra ngoài cho đi vệ sinh và chơi trò ngửi tìm trong nhà.