Nếu chó bắt đầu bám theo, rên rỉ hay thở dốc ngay khi bạn cầm chìa khoá, mang giày, đội mũ bảo hiểm, thì nỗi lo của nó đã khởi động trước khi bạn ra khỏi cửa. Việc cần làm trước tiên là làm nhạt các tín hiệu ấy: cầm chìa khoá, mang giày nhiều lần trong ngày mà không đi đâu cả, cho tới khi chó thôi để ý.
Bài này chỉ đi sâu vào một mảnh của chuyện chó lo âu khi ở một mình: những phút chuẩn bị ra cửa. Đây là mảnh hay bị bỏ qua, mà lại là chỗ dễ tập nhất, vì bạn làm được ở nhà, mỗi lần chỉ vài giây. Khi chó đã thản nhiên trước các tín hiệu này, việc tập vắng nhà từng ít phút sau đó nhẹ hơn rất nhiều. Nếu chó tự làm mình bị thương, phá cửa, tè ị ra nhà mỗi lần ở một mình, hãy đưa chó đi khám bác sĩ thú y song song với việc tập.
Vì sao chó hoảng từ trước khi bạn bước ra
Chó là nhà quan sát giỏi. Sau vài tháng sống cùng, chó biết rằng tiếng lục chìa khoá, tiếng kéo khoá túi, mùi nước hoa buổi sáng, đôi giày đi làm, chiếc mũ bảo hiểm cầm trên tay đều đến ngay trước cảnh cửa đóng lại và nhà im lặng. Với một con chó sợ ở một mình, các tín hiệu đó giống như tiếng còi báo động.
Kết quả là lúc bạn đóng cửa, chó đã căng thẳng sẵn mấy phút. Nỗi lo không bắt đầu từ con số không mà từ giữa chừng, nên chỉ vài phút một mình đã đủ để chó vượt ngưỡng: rên, sủa, cào cửa, gặm khung cửa. Nhiều người chủ kể rằng chó vẫn ngủ ngon nếu họ lẻn ra lúc chó không để ý, nhưng hoảng loạn nếu chó thấy họ thay đồ. Đó là bằng chứng rõ nhất cho thấy tín hiệu ra cửa đang góp phần lớn. Có chó còn từ chối ăn sáng vì đã đoán được chủ sắp đi.
Vì vậy, tập làm nhạt tín hiệu là bước chuẩn bị, chạy trước hoặc song song với tập vắng nhà. Bản thân nó không chữa hết nỗi lo, nhưng nó đưa chó về điểm xuất phát bình tĩnh hơn mỗi khi bạn đi.
Lập danh sách tín hiệu ra cửa của nhà mình
Trong ba bốn ngày, mỗi lần chuẩn bị đi, hãy quan sát chó bắt đầu phản ứng từ lúc nào. Ghi lại từng việc bạn làm theo thứ tự và việc nào làm chó ngẩng đầu, đi theo, rên. Danh sách thường gặp:
- Tắt quạt, tắt tivi, tắt đèn phòng.
- Thay quần áo đi làm, chải tóc, xịt nước hoa.
- Cầm ví, cầm điện thoại sạc ra khỏi ổ cắm.
- Lục chìa khoá, tiếng chùm chìa khoá va nhau.
- Lấy túi, đeo ba lô, kéo khoá túi.
- Ra bàn để giày, ngồi xuống mang giày.
- Cầm mũ bảo hiểm, áo khoác chống nắng, khẩu trang.
- Dắt xe máy ra, tiếng mở khoá cổng.
- Câu chào quen thuộc như "ở nhà ngoan nhé".
Đánh dấu tín hiệu mạnh nhất, tức là việc mà vừa làm thì chó phản ứng rõ nhất, và tín hiệu yếu nhất. Bạn sẽ tập từ tín hiệu yếu lên mạnh. Với nhà anh Minh, tín hiệu yếu là tắt quạt, tín hiệu mạnh nhất là cầm mũ bảo hiểm; chỉ cần anh với tay lên móc mũ là chó đã chạy ra cửa đứng chắn.
Lịch làm nhạt tín hiệu theo tuần
Mỗi ngày làm mười đến hai mươi lần rải rác, mỗi lần chỉ vài giây đến một phút, vào lúc bạn không hề có ý định đi đâu. Ngồi xem tivi thì đứng dậy cầm chìa khoá rồi ngồi lại. Bảng dưới là gợi ý cho một nhà có danh sách như trên.
| Tuần | Tín hiệu tập | Cách làm | Đạt khi |
|---|---|---|---|
| 1 | Tín hiệu yếu: tắt quạt, cầm ví, cầm điện thoại | Làm xong đi rửa bát, ngồi đọc sách, như không có gì | Chó không ngẩng đầu khỏi chỗ nằm |
| 2 | Chìa khoá, túi xách | Cầm chìa khoá đi vòng quanh nhà rồi treo lại; đeo túi nấu ăn | Chó nhìn rồi nằm xuống lại trong vài giây |
| 3 | Giày, áo khoác chống nắng | Mang giày ngồi xem tivi; mặc áo khoác tưới cây | Chó không đi theo ra cửa |
| 4 | Mũ bảo hiểm, chuỗi tín hiệu ghép | Đội mũ, đi tới cửa, rồi tháo mũ quay vào; sau đó ghép giày rồi mũ | Chó nằm yên khi bạn làm cả chuỗi |
| 5 | Tín hiệu kèm mở cửa | Làm cả chuỗi, mở cửa, đứng ngoài vài giây rồi vào | Sẵn sàng bắt đầu tập vắng nhà ngắn |
Có những tín hiệu không làm nhạt hẳn được vì chó vẫn thấy chúng đi kèm chuyến đi thật mỗi sáng. Không sao. Mục tiêu là chó phản ứng yếu đi, chứ không phải không biết gì. Mỗi lần làm nhạt là một lần nói với chó: tín hiệu này không còn đồng nghĩa với việc bị bỏ lại.
Đọc chó trong lúc tập: đang dịu đi hay đang gồng
Có chó nằm im nhưng thật ra đang căng như dây đàn. Nằm im chưa chắc là bình tĩnh. Mỗi lần làm một tín hiệu, liếc nhanh vào chó và đối chiếu bảng sau để biết nên tiếp tục, giữ nguyên hay lùi lại.
| Chó làm gì | Nghĩa là | Bước tiếp |
|---|---|---|
| Mắt lim dim, thở chậm, nằm nghiêng, chỉ liếc theo rồi nhắm lại | Tín hiệu đã nhạt | Chuyển sang tín hiệu mạnh hơn sau vài ngày |
| Ngẩng đầu, tai dựng, nhìn theo nhưng vẫn nằm | Chú ý nhưng chưa lo | Lặp lại nhiều lần nữa ở mức này |
| Nằm im mà người cứng, mắt mở to, liếm môi | Đang gồng chịu, không phải bình tĩnh | Giảm độ khó: làm tín hiệu nhẹ hơn, ngắn hơn |
| Đứng dậy đi theo, rên khẽ, chạy ra chắn cửa | Vượt ngưỡng | Quay về tín hiệu yếu hơn, tập thêm vài ngày |
| Thở dốc, run, chảy dãi dù chỉ là cầm chìa khoá | Lo âu nặng | Gặp bác sĩ thú y trước khi tập tiếp |
Nếu có thể, nhờ người nhà quay video chó trong lúc bạn làm tín hiệu. Xem lại chậm, bạn sẽ thấy những cái liếm môi, cái nuốt khan rất nhanh mà lúc tập không nhận ra.
Đổi thói quen ra cửa cho nhẹ nhàng hơn
Chia nhỏ chuỗi chuẩn bị. Thay vì dồn mọi việc vào năm phút cuối, hãy chuẩn bị túi từ tối hôm trước, để giày sẵn ở cổng, treo mũ ngoài hiên. Chuỗi tín hiệu càng ngắn và rời rạc, chó càng khó đoán.
Ra đi và trở về nhạt nhẽo. Không chào tạm biệt dài, không ôm hôn xúc động trước khi đi; về nhà cũng không làm ầm lên. Đợi chó bình tĩnh lại một chút rồi mới chào. Chuyến đi và chuyến về càng bình thường, chó càng ít coi chúng là sự kiện lớn.
Tín hiệu an toàn riêng. Một số nhà dùng một món đồ chỉ xuất hiện khi chủ đi vắng ngắn, như một đồ chơi nhét thức ăn đặc biệt. Món đồ ấy cho chó biết "lần này là lần ngắn". Chỉ dùng cho những lần vắng mà chó đã chịu được, đừng dùng cho buổi đi làm cả ngày khi chó chưa sẵn sàng.
Đi dạo trước giờ đi làm. Một buổi đánh hơi hai mươi phút buổi sáng giúp chó mệt vừa phải và dễ nằm nghỉ sau khi bạn đi. Chạy nhảy quá sức lại làm chó hưng phấn, khó yên.
Đừng lẻn đi. Lẻn ra lúc chó ngủ có thể yên được vài lần, nhưng sau đó chó học rằng chủ biến mất bất cứ lúc nào, và trở nên canh chừng suốt ngày, không dám ngủ sâu. Cứ đi bình thường, với tín hiệu đã được làm nhạt.
Áp vào nhà mình: khi nào chuyển sang tập vắng nhà
Khi chó đã nằm yên trong lúc bạn làm cả chuỗi chuẩn bị và mở cửa đứng ngoài vài giây, bạn có thể bắt đầu tập vắng nhà thật ngắn: ra ngoài, đóng cửa, đếm vài giây, vào lại trước khi chó kịp lo. Các mốc thời gian sau đó tăng rất chậm, và tuỳ con. Đây là phần riêng, thường kéo dài nhiều tuần.
Trong thời gian tập, cố tránh để chó ở một mình lâu hơn mức nó chịu được. Nghe có vẻ không thực tế với người đi làm cả ngày, nhưng có nhiều cách: nhờ người nhà ở cùng, gửi chó sang nhà người quen ban ngày, đưa chó đi làm nếu chỗ làm cho phép, thuê người trông theo giờ. Mỗi lần chó bị bỏ lại quá sức là một lần xoá bớt công tập.
Nên quay video lúc bạn vắng nhà bằng camera hoặc điện thoại để mở xem lại. Bạn sẽ biết chó bắt đầu lo sau bao nhiêu phút, nó làm gì, có ngủ được không. Một con chó nằm ngủ sau năm phút là đang ổn; một con chó đứng nhìn cửa rên suốt nửa giờ cần được giúp nhiều hơn, có thể là cần bác sĩ thú y.
Lỗi hay mắc, và lúc phải tìm người giúp
Vài điều khiến bài tập dậm chân tại chỗ:
- Tập tín hiệu đúng lúc sắp đi thật: chó vẫn thấy tín hiệu đi kèm chuyến đi, không nhạt được. Phải tập vào lúc rảnh, khi bạn chắc chắn không đi đâu.
- Làm vài lần rồi bỏ: hai ba lần mỗi ngày không đủ đè lên hàng trăm lần tín hiệu đi kèm chuyến đi thật trước đó. Cần mười, hai mươi lần, kéo dài vài tuần.
- Phạt khi về nhà thấy đồ bị cắn phá: chó không nối được lời mắng với việc làm hồi sáng, chỉ học rằng lúc chủ về cũng đáng sợ. Nỗi lo nặng thêm.
- Nhốt chặt chó trong lồng khi chó chưa quen lồng: chó lo âu khi bị nhốt có thể làm gãy răng, rách móng. Lồng chỉ dùng khi chó đã coi đó là chỗ nghỉ yên.
- Gặp bác sĩ thú y khi: chó tự làm mình chảy máu, tè ị ra nhà mỗi lần chủ đi, không ăn khi ở một mình, sủa hú suốt nhiều giờ đến mức hàng xóm phàn nàn, hoặc không tiến bộ sau vài tuần tập đều. Có những trường hợp cần thuốc do bác sĩ kê để chó đủ bình tĩnh mà học.
Câu hỏi thường gặp
Có cần làm nhạt tất cả các tín hiệu không?
Không cần tất cả. Tập trung vào ba bốn tín hiệu mạnh nhất, những cái làm chó phản ứng rõ nhất. Các tín hiệu yếu thường tự nhạt theo khi tín hiệu mạnh không còn đáng sợ nữa.
Mỗi ngày nên tập bao nhiêu lần?
Khoảng mười đến hai mươi lần, rải rác trong ngày, mỗi lần vài giây đến một phút. Số lần nhiều mà ngắn quan trọng hơn thời gian dài. Cuối tuần, ngày nghỉ là lúc tập nhiều được nhất.
Chó vẫn đi theo khi mình mang giày thì có nên đuổi nó về chỗ không?
Không cần đuổi. Cứ mang giày, ngồi yên, rồi đứng dậy làm việc khác trong nhà. Lặp lại nhiều lần, chó sẽ thấy đi theo không đem lại gì. Nếu chó biết lệnh về chỗ, bạn có thể thưởng khi chó nằm lại ở chỗ của nó.
Chó chỉ hoảng khi người nhà đi làm, còn người khác ra vào thì không sao, vì sao?
Chó thường gắn bó với một người hơn, và tín hiệu ra cửa của người đó có trọng lượng hơn. Hãy tập với chính người ấy, đồng thời cho người khác trong nhà làm những việc tốt với chó như cho ăn, đi dạo để chó bớt dồn hết vào một người.
Nuôi thêm một con chó nữa có giúp chó hết sợ ở nhà một mình không?
Đôi khi có, nhưng nhiều con chó lo âu vẫn sợ dù có bạn, vì cái nó cần là người, không phải chó. Đừng nuôi thêm chỉ để chữa nỗi lo; hãy thử gửi chó ở nơi có chó khác vài buổi xem phản ứng ra sao trước khi quyết.
Có nên để tivi hoặc radio mở khi đi vắng không?
Một số chó dịu hơn với tiếng nói đều đều, nhất là khi tiếng xe ngoài đường làm chó giật mình. Nhưng nếu bạn chỉ mở tivi lúc sắp đi, tiếng tivi lại thành tín hiệu ra cửa mới. Hãy mở cả lúc có người ở nhà.