Muốn chó thôi nhặt đồ ăn dưới đất khi đi dạo, bạn dạy hai lệnh riêng: “bỏ qua” để chó rời mắt khỏi món đồ trước khi chạm vào, và “nhả ra” để chó tự nhả thứ đã ngậm vì biết sẽ được đổi lấy thứ tốt hơn. Cả hai tập ở nhà trước, với món đồ bạn kiểm soát được, rồi mới mang ra vỉa hè. Giành giật từ miệng chó làm nó nuốt vội hoặc học cách giữ đồ, nên ta tránh.
Ở đường phố, những thứ rơi dưới đất thường là xương gà, xương cá, thức ăn thừa, có khi cả bả hay thuốc. Một chú chó thích lục lọi không phải hư; mũi của nó đang làm đúng việc của mũi. Dưới đây là các bước cho từng lệnh, cách quét đường bằng mắt, bảng xử lý khi chó đã ngậm, lịch ba tuần và lúc nào phải đi khám ngay.
Vì sao chó cứ cúi xuống nhặt, và vì sao giật ra không phải là cách
Với chó, đồ ăn tìm thấy dưới đất là món quà tự kiếm được. Mỗi lần nó nhặt được một mẩu xương hay miếng bánh, việc dán mũi xuống vỉa hè lại được thưởng một lần. Vỉa hè gần quán ăn, chợ, cổng trường là kho báu, nên con chó nào đã tìm được thứ gì ở đó sẽ kéo bạn về đúng đoạn ấy.
Khi người chủ lao tới, cạy miệng, giật đồ ra, con chó học hai điều. Thứ nhất, thứ trong miệng mình rất quý, vì chủ cũng muốn giành. Thứ hai, phải nuốt nhanh trước khi bị lấy mất. Nhiều chó bắt đầu chạy đi, quay lưng lại hoặc gầm gừ khi có người tới gần lúc nó đang ngậm đồ. Đó chính là bước đầu của thói giữ đồ.
Quát hay giật dây lúc chó cúi xuống cũng ít hiệu quả. Chó học cách nhặt nhanh hơn khi bạn không nhìn. Cách bền hơn là dạy cho con chó rằng nhìn đồ dưới đất rồi quay về phía bạn mới là chuyện có lời, và nhả đồ ra thì được nhận lại thứ ngon hơn.
Bài bỏ qua: từ lòng bàn tay tới vỉa hè
Tập trong nhà, chó đã ăn bữa chính một lúc, không quá đói. Chuẩn bị hai loại thưởng: loại thường để làm mồi, loại ngon hơn để đưa từ tay kia.
- Nắm một miếng thưởng thường trong bàn tay khép kín, đưa ra trước mũi chó. Chó sẽ liếm, ngửi, cào. Bạn giữ yên, không nói gì.
- Ngay lúc chó rời mũi khỏi bàn tay, dù chỉ một chút, nói “được” và đưa một miếng thưởng ngon hơn bằng tay kia. Không bao giờ đưa miếng trong bàn tay khép.
- Lặp tới khi chó vừa thấy bàn tay khép là quay mặt đi nhìn bạn. Lúc ấy thêm từ “bỏ qua” ngay trước khi đưa bàn tay ra.
- Đổi sang bàn tay mở. Chó tiến tới thì khép tay lại; chó lùi thì được thưởng từ tay kia.
- Đặt miếng thưởng xuống sàn, tay sẵn sàng che. Chó không lao tới thì thưởng từ tay kia.
- Đặt thưởng trên sàn rồi dắt chó đi ngang qua, dây chùng. Chó nhìn rồi quay lại với bạn thì thưởng thật hậu.
- Đổi đồ vật: mẩu bánh, chiếc khăn, miếng xương to không nuốt được. Rồi mang bài ra sân, ra ngõ vắng với đồ bạn tự đặt sẵn.
Điểm khó nhất là người chủ hay đưa luôn miếng thưởng dưới đất cho chó sau khi nó bỏ qua. Như vậy là dạy chó rằng chờ một chút rồi sẽ được ăn đồ dưới đất. Đồ dưới đất không bao giờ là phần thưởng.
Bài nhả ra: đổi đồ, không giành
Lệnh này cho những lúc chó đã ngậm đồ trước khi bạn kịp nói gì. Tập với đồ chơi trước, rồi mới tới đồ ăn.
- Đưa cho chó một đồ chơi nó thích vừa phải. Khi nó đang ngậm, đưa sát mũi nó một miếng thưởng rất ngon.
- Chó nhả đồ chơi ra để ăn, nói “nhả” đúng lúc đồ rơi khỏi miệng, cho ăn, rồi trả lại đồ chơi cho nó.
- Lặp nhiều lần. Trả lại đồ chơi là phần quan trọng: chó học rằng nhả ra không có nghĩa là mất.
- Dần dần nói “nhả” trước khi đưa thưởng ra. Chó nhả thì thưởng.
- Tập với đồ có giá trị cao hơn, như một miếng xương gặm to không nuốt được. Đổi bằng thưởng thật ngon và trả lại xương sau đó.
- Ngoài đường, khi chó đã ngậm thứ gì đó, đứng yên, nói “nhả” bằng giọng bình thường, đưa thưởng ngon sát mũi. Nhả rồi thì thưởng, dắt chó đi tiếp, sau đó mới quay lại nhặt món đồ bỏ đi.
Nếu chó đã quen giữ đồ, quay lưng, gầm gừ khi bạn tới gần lúc nó đang ngậm, đừng thử cạy miệng. Rải một nắm thưởng ra xa để chó rời đồ, rồi tìm người huấn luyện theo hướng thưởng giúp tập bài đổi đồ bài bản.
Mang ra đường: quét đường bằng mắt và chọn tuyến
Bài tập ở nhà chỉ chạy được ngoài đường nếu bạn nhìn thấy món đồ trước con chó. Người chủ bận nghe điện thoại thì chó sẽ thắng mọi lần.
- Nhìn trước ba bốn bước. Quét mặt đường phía trước như khi lái xe. Thấy đồ là nói “bỏ qua” trước lúc mũi chó chạm tới.
- Rút ngắn dây qua đoạn nhiều rác. Dây ngắn mà vẫn chùng, giữ mũi chó ở gần bạn, không đủ tầm để cúi tới gốc cây hay mép cống.
- Đổi bên. Đưa chó sang phía bên kia của bạn để đi vòng qua đống rác hay góc quán ăn.
- Tránh giờ và chỗ nhiều đồ rơi. Đoạn trước quán ăn sau giờ cơm, cổng chợ chiều, gốc cây cạnh điểm tập kết rác. Trong giai đoạn tập, đi tuyến khác.
- Cho mũi chó việc khác. Mỗi buổi dạo, đến bãi cỏ sạch thì rải vài miếng thưởng cho chó tìm. Nhu cầu ngửi tìm được thoả mãn ở chỗ an toàn, bớt lùng sục chỗ bẩn.
- Thưởng cho những lúc chó tự bỏ qua. Khi thấy chó tự ngẩng đầu khỏi một món đồ mà bạn chưa nói gì, khen ngay. Đó là lúc bài tập đã thành thói quen.
Với chó ăn bậy quá nhiều mà bài tập chưa đủ, rọ mõm dạng giỏ tập đúng cách là lớp bảo vệ tạm thời trong lúc chó học. Rọ không thay cho bài tập.
Bảng xử lý khi chó đã ngậm hoặc đã nuốt
Chuyện xảy ra rồi thì cái cần là bình tĩnh. Mỗi tình huống một cách làm.
| Tình huống | Không nên | Nên làm |
|---|---|---|
| Chó vừa ngậm một mẩu bánh nhỏ | Lao tới, cạy miệng | Nói nhả, đổi thưởng; nếu chó nuốt rồi thì cho qua, đi tiếp |
| Chó ngậm xương gà, xương cá | Đuổi theo làm chó nuốt vội | Đứng yên, đổi thưởng thật ngon; rải thưởng ra xa nếu chó không nhả |
| Chó đã nuốt xương nhọn | Tự gây nôn | Gọi bác sĩ thú y hỏi cách theo dõi; để ý nôn, bỏ ăn, đi ngoài ra máu |
| Chó ăn thứ nghi là bả, thuốc, chất lạ | Chờ xem có sao không | Đưa đi thú y ngay, mang theo mẫu hoặc ảnh thứ chó đã ăn nếu có |
| Chó gầm gừ khi bạn tới gần lúc đang ngậm | Giật ra để dạy chó biết ai là chủ | Lùi lại, rải thưởng ra xa, tìm người huấn luyện giúp |
Đừng tự cho chó uống nước muối hay thứ gì để gây nôn khi chưa hỏi bác sĩ thú y. Có những chất làm tổn thương thêm khi nôn ra, và có loại muối gây hại cho chó.
Đọc dấu hiệu: con chó đã hiểu bài tới đâu
Theo dõi phản ứng đầu tiên của chó mỗi khi gặp đồ dưới đất giúp bạn biết khi nào tăng độ khó, khi nào nên lùi lại một chút.
| Chó làm gì khi thấy đồ | Ý nghĩa | Bạn làm gì tiếp |
|---|---|---|
| Lao thẳng tới, ngậm ngay, không nghe gọi | Bài tập chưa sang được tình huống này | Quay lại tập ở nhà; ngoài đường giữ dây ngắn qua đoạn nhiều rác |
| Khựng lại, nhìn món đồ rồi nhìn bạn | Đang phân vân, bài tập bắt đầu có tác dụng | Nói bỏ qua ngay lúc ấy, thưởng thật ngon khi chó quay lại |
| Nghe bỏ qua là quay đầu lại ngay | Đã hiểu lệnh | Tăng dần: đồ hấp dẫn hơn, khoảng cách gần hơn |
| Tự đi vòng qua đồ, không cần nhắc | Đã thành thói quen | Khen nhiều; thỉnh thoảng vẫn thưởng để giữ thói quen |
| Ngậm rồi chạy ra xa khi bạn tới gần | Đang học giữ đồ, sợ bị giành | Ngừng đuổi; tập nhả ra bằng đổi đồ nhiều hơn |
| Cứng người, nhìn bạn chằm chằm khi đang ngậm | Giữ đồ, có thể sắp gầm gừ | Lùi lại, rải thưởng ra xa; nhờ người huấn luyện giúp |
Bạn sẽ thấy tiến bộ không đều giữa các loại đồ. Chó có thể bỏ qua mẩu bánh rất giỏi nhưng gặp xương gà thì quên hết. Hãy tập riêng với loại đồ khó nhất ở nhà, dùng một miếng xương lớn không nuốt được, đặt trong hộp đậy lưới cho an toàn. Mỗi loại đồ là một nấc khó riêng, đừng coi như con chó đã hư lại.
Lịch ba tuần, áp vào nhà bạn và lỗi hay mắc
Tuần một. Bỏ qua với bàn tay khép rồi bàn tay mở; nhả ra với đồ chơi. Mỗi ngày vài buổi ngắn trong nhà.
Tuần hai. Bỏ qua với đồ đặt trên sàn và đi ngang qua; nhả ra với xương gặm to. Tập ở sân hoặc hành lang.
Tuần ba. Tự đặt đồ ở ngõ vắng rồi dắt chó đi qua; đi dạo tuyến ít rác, quét đường bằng mắt, dùng bỏ qua thật.
Nhà chị Lan, chó nhỏ hay ăn xương gà ở gốc cây. Chị rút ngắn dây khi qua dãy quán ăn, và mỗi lần chó đi ngang gốc cây mà ngẩng đầu lên là chị thưởng. Hai tuần sau con chó tự đi vòng gốc cây.
Lỗi: chỉ tập ngoài đường. Ngoài đường đồ ăn thật quá hấp dẫn, chó gần như không thể thắng. Sửa: tập đủ ở nhà rồi mới ra ngoài.
Lỗi: lần nào cũng giành đồ khỏi miệng. Chó bắt đầu nuốt vội hoặc giữ đồ. Sửa: luôn đổi, thỉnh thoảng trả lại đồ an toàn.
Khi nào đi khám. Chó nôn nhiều lần, bỏ ăn, bụng căng, đi ngoài ra máu, lừ đừ, run, chảy dãi bất thường sau khi ăn thứ gì ngoài đường: đưa đi thú y ngay, không chờ.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn cỏ khi đi dạo có cần dạy bỏ qua không?
Nhiều chó thỉnh thoảng ăn một ít cỏ và không sao. Nhưng cỏ ven đường có thể đã bị phun thuốc hoặc dính chất bẩn. Nếu chó ăn cỏ nhiều, nôn thường xuyên, nên hỏi bác sĩ thú y và tránh cho ăn cỏ ở chỗ không rõ.
Bao lâu thì chó hết nhặt đồ ngoài đường?
Tuỳ chó và tuỳ đã có thói quen bao lâu. Chó trẻ học bỏ qua ở nhà trong vài ngày, nhưng để làm được ngoài đường với đồ ăn thật thường mất vài tuần. Một số chó cả đời vẫn cần người chủ quét đường giúp.
Có nên để chó đói trước khi đi dạo để nó chịu nghe lời không?
Không nên. Chó đói càng lùng sục đồ ăn dưới đất. Bỏ đói để huấn luyện cũng không công bằng với con vật. Cho chó ăn bình thường, dùng thưởng nhỏ nhưng ngon để tập.
Chó chỉ nhả khi có đồ ăn, không có thì không nhả, làm sao?
Lúc mới tập là bình thường. Sau khi chó đã nhả tốt, bạn thỉnh thoảng thưởng bằng thứ khác như được trả đồ chơi, được chơi kéo co với đồ chơi, được đi tiếp. Nhưng ngoài đường với đồ nguy hiểm, cứ mang theo thưởng ngon.
Chó nhặt cả giấy, khăn giấy, túi ni lông thì có giống chuyện ăn bậy không?
Giống ở cách dạy, nhưng nếu chó ăn cả những thứ không phải đồ ăn một cách thường xuyên, nên đi khám xem có thiếu chất, có vấn đề tiêu hoá hay do buồn chán. Túi ni lông nuốt vào có thể gây tắc ruột.
Dùng vòng cổ siết để giật mỗi khi chó cúi xuống có nhanh hơn không?
Có thể chó tạm ngừng, nhưng chỉ khi bạn đang nhìn, và cổ họng chó dễ tổn thương. Chó còn học rằng ra đường là lúc dễ bị đau. Bài bỏ qua và nhả ra mất thời gian hơn nhưng con chó tự hiểu nên làm gì.