PhucTung.comPhục Tùng
Sửa hành vi khó

Chó nhảy chồm lên người khi chủ về, khách đến: dạy chào bằng bốn chân trên sàn

Vì sao chó nhảy chồm khi chào, bốn tuần tập để chó giữ bốn chân trên sàn lúc chủ về và khách vào nhà, cách nhờ khách phối hợp và lỗi làm chó nhảy cao hơn.

A Vietnamese woman in office clothes crouches at an apartment doorway while a medium mixed-breed dog stands calmly beside her shoes, low angle from the hallway, warm evening light

Chó nhảy chồm lên người vì nó muốn chạm tới mặt bạn để chào, và vì mỗi lần nhảy đều được đáp lại: bạn nhìn, nói, đẩy ra, tức là đã chú ý tới nó. Cách sửa không phải là gạt chó xuống hay hích đầu gối, mà là làm cho việc nhảy không đem lại gì, còn việc đứng hoặc ngồi bằng bốn chân trên sàn thì đem lại tất cả: lời chào, cái vuốt, miếng thưởng.

Phần lớn chó bớt hẳn sau khoảng ba đến sáu tuần nếu cả nhà làm giống nhau, tuỳ con và tuỳ thói quen đã có bao lâu. Bài dưới đây đi theo từng tuần: tuần đầu tập với chủ ở cửa, tuần sau thêm người nhà, rồi mới tới khách lạ và trẻ nhỏ. Kèm theo là bảng đọc dấu hiệu, mấy câu nhờ khách và những lỗi khiến chó càng nhảy cao.

Vì sao chó nhảy chồm, và vì sao đẩy ra lại làm nó nhảy nhiều hơn

Chó con chào chó mẹ bằng cách liếm quanh mép mẹ. Lớn lên, nó vẫn giữ cách chào ấy với người, nhưng mặt người thì ở trên cao, nên nó phải nhổm dậy. Với nó đây là phép lịch sự, không phải trò láo. Hiểu được chỗ này thì người chủ bớt bực, mà bớt bực thì tập mới đều tay.

Vấn đề là cái nhảy được thưởng gần như mỗi lần. Bạn về nhà, chó nhảy, bạn kêu "thôi, thôi", tay đẩy vai nó xuống, mắt nhìn nó. Với một con chó đang mong được chú ý, tiếng nói, cái chạm và ánh mắt đều là phần thưởng. Đẩy mạnh hơn lại giống trò vật nhau. Có con còn học được rằng nhảy càng cao thì chủ càng phản ứng nhiều.

Những cách như giẫm lên chân sau, hích đầu gối vào ngực, bóp chân trước hay quát to có thể làm chó ngừng trong lúc đó, nhưng chúng dạy chó rằng lúc người về nhà là lúc có chuyện đau. Chó nhạy cảm sẽ bắt đầu né, hoặc chào bằng cách liếm môi, cụp tai, có con lại tè ra vì căng thẳng. Chó gan hơn thì nhảy vội rồi chạy, thành trò đuổi bắt. Đằng nào cũng không dạy cho nó biết phải làm gì thay vào.

Vì vậy cả bài tập xoay quanh một ý: chọn trước hành vi bạn muốn thấy khi chào (đứng bốn chân hoặc ngồi), rồi bày cảnh cho hành vi đó dễ xảy ra và trả công cho nó thật hậu.

Đọc dấu hiệu lúc chó chào bạn ở cửa

Trước khi tập, hãy quan sát ba bốn lần chào để biết chó nhà mình đang ở mức nào. Bảng dưới giúp bạn phân biệt chó đang phấn khích vui vẻ, đang quá tải hay đang căng thẳng.

Dấu hiệuCó thể có nghĩa làLàm gì
Đuôi vẫy rộng cả mông, thân uốn cong, chạy vòng quanh rồi nhảyMừng thật, vui, chưa biết cách chào khácVào bài tập chuẩn bên dưới
Nhảy liên tục, cắn nhẹ vạt áo, sủa the thé, không nghe tênPhấn khích quá ngưỡng, não chưa tiếp nhận được lệnhĐứng yên, quay lưng, chờ chó hạ nhiệt rồi mới tập; giảm kích thích lúc vào cửa
Nhảy rồi lùi ngay, liếm môi, tai ép ra sau, đuôi thấp vẫy nhanhVừa muốn chào vừa lo, có thể từng bị đẩy mạnh hoặc mắngNgồi xuống thấp, quay nghiêng người, để chó tự tới; tuyệt đối không quát
Tè ra vài giọt khi bạn cúi xuốngTè vì quá phấn khích hoặc vì phục tùng, thường gặp ở chó trẻChào ở ngoài cửa hoặc trên tấm lót, không cúi người qua đầu chó; tè thường xuyên thì khám thú y
Nhảy chồm kèm gầm gừ, nhe răng hoặc đè ngườiKhông còn là chào, có thể đang căng thẳng hoặc giữ chỗNgừng tập, giữ khoảng cách, gặp bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi

Nếu chó nhà bạn rơi vào hai dòng đầu, bài tập này hợp. Dòng thứ ba cần đi chậm hơn và nhẹ nhàng hơn. Dòng cuối không phải chuyện chào hỏi nữa, đừng tự xử lý một mình.

Tuần một: chủ về nhà, chó chỉ được chào khi bốn chân trên sàn

Tuần đầu chỉ tập với một hoặc hai người trong nhà, mỗi lần về nhà là một phiên. Để sẵn một hộp thưởng nhỏ ngay ngoài cửa hoặc trong túi áo: những miếng thịt luộc hay đồ thưởng mềm bằng hạt đậu.

  1. Vào cửa thật nhạt. Mở cửa, bước vào, không nói gì, không nhìn thẳng vào mắt chó. Nếu chó nhảy, bạn quay người sang bên hoặc quay lưng, khoanh tay. Không đẩy, không nói "xuống".
  2. Chờ khoảnh khắc bốn chân chạm đất. Chó nhảy mà không được gì thì sớm muộn sẽ đứng xuống, dù chỉ một giây. Ngay giây đó, bạn nói một từ đánh dấu như "đúng" và thả một miếng thưởng xuống sàn, sát chân trước của nó.
  3. Thưởng ở dưới sàn, không đưa tay lên cao. Đồ thưởng rơi dưới đất kéo đầu chó xuống thấp, nên nó khó nhảy ngay sau đó. Thả liên tục ba bốn miếng nữa khi nó vẫn đứng yên.
  4. Cúi chào ở mức chó. Khi chó đứng được vài giây, bạn khuỵu gối xuống, vuốt nhẹ hai bên ngực, nói chuyện bằng giọng trầm. Nếu nó nhổm lên, bạn đứng dậy và quay đi lại. Lời chào chỉ tiếp tục khi bốn chân còn trên sàn.
  5. Giữ lời chào ngắn. Khoảng ba mươi giây là đủ. Sau đó bạn đi cất túi, rửa tay như bình thường. Lời chào ngắn và đều đặn giúp lúc chủ về bớt thành sự kiện lớn trong ngày của chó.
  6. Ghi lại. Mỗi tối ghi một dòng: số lần chó nhảy trước khi đứng xuống. Tuần đầu thường thấy con số đi từ năm sáu lần xuống còn một hai lần.

Nếu chó phấn khích tới mức không đứng xuống nổi, hãy bước ra ngoài, khép cửa, đợi mười giây rồi vào lại. Vài lần như vậy, chó hiểu rằng nhảy làm chủ biến mất.

Tuần hai và ba: thêm người nhà, rồi tới khách

Cả nhà dùng chung một luật. Nếu bố cho chó nhảy lên ngực chơi còn mẹ thì quay lưng, chó sẽ học rằng nhảy đôi khi có lời, và hành vi được thưởng thất thường lại là hành vi khó dứt nhất. Họp nhà năm phút, thống nhất: muốn chơi vật nhau thì có lệnh mời lên riêng, còn lúc chào thì luôn bốn chân trên sàn.

Dạy một hành vi thay thế có tên. Khi chó đã quen đứng bốn chân, bạn thêm lệnh ngồi trước lúc chào. Tập lệnh ngồi trong phòng khách cho chắc đã, rồi mới dùng ở cửa. Một con chó đang ngồi thì không thể đồng thời nhảy lên người.

Tập khách giả. Nhờ người nhà ra ngoài, bấm chuông hoặc gõ cửa rồi vào như khách. Bạn đứng cạnh chó, cầm thưởng sẵn. Khách làm đúng như bạn làm ở tuần một: nhảy là quay đi, bốn chân là được chào. Làm năm sáu lượt mỗi buổi, mỗi lượt cách nhau vài phút.

Dùng dây dắt trong nhà nếu cần. Với chó lớn hoặc khỏe, bạn móc dây dắt vào yếm ngực trước khi khách vào. Dây không để giật mà để giữ khoảng cách, khiến chó không chạm tới người được. Dây chùng, bạn đứng yên như cột, chó tự hiểu là kéo không có ích.

Khách thật, mục tiêu nhỏ. Với khách thật, chỉ cần chó không nhảy trong lúc khách cởi giày. Đạt vậy là đủ cho tuần ba. Nếu hôm nào nhà đông, cho chó vào phòng riêng với một món gặm lâu, đợi khách ngồi yên rồi mới cho ra chào. Không phải lần nào cũng phải biến thành buổi tập.

Mấy câu nhờ khách và trẻ nhỏ phối hợp

Khách thường tưởng giúp bạn bằng câu "không sao, chị thích chó mà" rồi xoa đầu đúng lúc chó đang nhảy. Nói trước bằng lời ngắn, thân thiện thì dễ được hợp tác hơn. Một vài câu đã dùng được ở nhà chị Lan, nuôi chú chó lai hai tuổi trong căn hộ tầng tám:

  • "Chị vào cứ lờ bé đi một chút nhé, khi nào bé đứng yên em sẽ bảo chị vuốt. Em đang tập cho bé chào cho ngoan."
  • "Nếu bé nhảy lên, anh chỉ cần quay lưng lại thôi, đừng đẩy, đẩy là bé tưởng chơi."
  • "Cháu đứng yên như cái cây, khoanh tay lại, nhìn lên trần nhà. Bé ngồi xuống thì cháu thả cho bé miếng bánh này xuống đất."
  • "Hôm nay nhà đông, em cho bé ở phòng trong một lát, lát nữa mọi người ngồi xong em mới cho ra chào."

Với trẻ nhỏ, an toàn đi trước bài tập. Trẻ dưới khoảng bảy tuổi chưa nên tự làm khách giả với chó lớn; người lớn đứng giữa và giữ dây. Trẻ chạy, la hét lại càng kích chó nhảy. Dạy trẻ trò "làm cái cây" là cách dễ nhớ nhất: dừng chân, khoanh tay, không nhìn chó.

Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa

Phần lớn ca "tập mãi không ăn" là do một trong mấy lỗi dưới đây, chứ không phải chó cứng đầu.

LỗiVì sao hỏngSửa thế nào
Nói "xuống, xuống" trong lúc chó đang nhảyChó nghe thành lời đáp, và "xuống" chưa từng được dạy nghĩaIm lặng, quay lưng; chỉ nói từ đánh dấu khi bốn chân chạm sàn
Thưởng bằng tay giơ caoChó với lên theo tay, lại nhổm ngườiThả thưởng xuống sàn, sát chân trước
Lúc mặc đồ cũ thì cho nhảy, mặc đồ đẹp thì cấmChó không phân biệt được quần áoMột luật cho mọi lúc; muốn chơi vật thì có lệnh mời riêng
Chào chó quá hồ hởi, giọng cao, vỗ ngựcTự mình đẩy chó lên quá ngưỡngChào giọng trầm, chậm, ngắn
Chó ở nhà cả ngày không được vận động, chủ về là bung raNăng lượng dồn lại khiến bài tập ở cửa quá khóThêm đi dạo, trò ngửi tìm đồ trước giờ chủ đi làm
Đổ lỗi khi chó tái phạm một lần sau hai tuần ngoanTái phạm là bình thường, nhất là khi có khách mớiQuay lại bước trước một hai ngày rồi tăng tiếp

Nếu sau khoảng sáu tuần mọi người làm đều tay mà chó vẫn nhảy với cường độ như cũ, hoặc bắt đầu cắn mạnh vào tay áo, hãy gặp bác sĩ thú y để loại trừ đau nhức, ngứa da, rồi tìm người huấn luyện dùng phương pháp thưởng để xem tận nơi.

Câu hỏi thường gặp

Chó nhảy chồm lên người có phải vì nó muốn làm chủ không?

Không. Phần lớn chó nhảy chồm vì muốn chào gần mặt người và vì việc nhảy từng được chú ý. Nghĩ rằng chó đang tranh quyền làm chủ dễ dẫn tới cách xử lý mạnh tay, làm chó sợ mà không dạy được gì.

Có nên giẫm nhẹ lên chân sau hoặc hích đầu gối để chó tự rớt xuống không?

Không nên. Cách đó có thể làm chó đau, khiến nó lo sợ mỗi lần người về nhà, và có con trở nên né người hoặc tè vì căng thẳng. Quay lưng và thưởng bốn chân trên sàn hiệu quả hơn mà không để lại sợ hãi.

Bao lâu thì chó hết nhảy chồm?

Thường khoảng ba đến sáu tuần nếu cả nhà làm giống nhau, tuỳ con và tuỳ thói quen đã có bao lâu. Chó trẻ nhiều năng lượng có thể mất lâu hơn. Ghi sổ số lần nhảy mỗi ngày để thấy tiến bộ thay vì đoán.

Chó chỉ nhảy lên khách mà không nhảy lên chủ thì làm sao?

Khi đó bạn cần khách giả. Nhờ người nhà hoặc bạn thân đóng vai khách nhiều lần trong tuần, bạn đứng cạnh chó với dây dắt và thưởng. Khi chó chào khách giả ổn định mới thử với khách thật.

Chó nhảy chồm lên trẻ con trong nhà có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm vì chó lớn làm trẻ ngã hoặc móng cào xước mặt. Người lớn nên đứng giữa và giữ dây khi trẻ chào chó, dạy trẻ dừng lại khoanh tay. Nếu chó nhảy kèm gầm gừ hay cắn, hãy gặp chuyên gia hành vi.

Có nên cho chó vào lồng hoặc phòng riêng mỗi khi khách đến không?

Đó là cách quản lý tốt trong những ngày bận hoặc khi khách sợ chó. Cho chó một món gặm lâu trong phòng riêng, đợi khách ngồi yên rồi mới cho ra. Quản lý không thay được bài tập nhưng giúp chó không luyện thêm thói quen nhảy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138