Chó sợ đi ô tô và nôn khi lên xe thường mắc cả hai chuyện cùng lúc: say xe thật và sợ chiếc xe vì lần nào cũng say. Cách gỡ là tách hai chuyện ra: hỏi bác sĩ thú y về say xe, còn nỗi sợ thì tập lại từ đầu, bắt đầu từ chiếc xe đứng yên, tắt máy, mở cửa, với chó được ăn bữa ngon ngay cạnh xe.
Nhiều chó chỉ lên ô tô hai dịp: đi khám thú y và đi gửi. Cả hai đều không vui, cộng thêm say xe, nên không có gì lạ khi chó vừa thấy cửa xe mở đã chui xuống gầm bàn. Lộ trình dưới đây chia làm bảy bậc, mỗi bậc vài ngày đến một tuần tuỳ con. Đi chậm thì sớm tới, đi nhanh thì dễ phải làm lại. Cả nhà nên thống nhất một người dẫn bài tập để chó không bị mỗi người kéo một kiểu.
Say xe hay sợ xe: phân biệt trước khi tập
Hai chuyện hay đi cùng nhau nhưng cách giúp khác nhau. Quan sát chó vài lần và đối chiếu:
| Dấu hiệu | Nghiêng về | Làm gì |
|---|---|---|
| Chảy dãi, liếm môi, nuốt liên tục, nôn sau một lúc xe chạy, nhất là đoạn cua | Say xe | Hỏi bác sĩ thú y; nhịn ăn vài giờ trước chuyến đi theo hướng dẫn |
| Run, thở dốc, cố trốn khi mới thấy xe hoặc khi xe chưa nổ máy | Sợ xe | Tập lại từ bậc xe đứng yên |
| Thoải mái lúc xe đứng, bắt đầu khó chịu khi xe chạy | Say xe, hoặc sợ chuyển động | Tập kỹ bậc xe chạy rất ngắn, chỗ ngồi nhìn được phía trước |
| Sủa, rên suốt chuyến đi, nhảy lung tung trong xe | Hưng phấn hoặc lo âu | Ổn định chỗ ngồi, có đồ nhai, chuyến ngắn |
| Chó con nôn, chó lớn hết say | Say xe ở chó non | Nhiều chó đỡ dần khi lớn, nhưng vẫn nên tập để không sinh ra sợ xe |
Nếu chó say xe, có những thuốc chống nôn dành cho chó mà bác sĩ thú y có thể kê cho các chuyến đi. Đừng tự cho chó uống thuốc say xe của người. Khi chó không còn buồn nôn, việc tập bớt sợ sẽ nhẹ đi rất nhiều vì chiếc xe không còn gắn với cảm giác khó chịu.
Với chó, một chuyến xe nghĩa là gì
Thử nhìn chiếc xe bằng mắt chó: một cái hộp kín có mùi xăng và mùi nhựa, mặt sàn rung, cảnh ngoài cửa sổ chạy vụt qua, thân mình nghiêng mỗi lần xe cua, tiếng còi bất ngờ, và cuối chuyến thường là một nơi lạ với mùi thuốc sát trùng. Không có gì trong chuỗi ấy báo hiệu điều vui, trừ khi chính bạn sắp đặt cho nó.
Bác Tư có một chú chó ta lớn tuổi chỉ từng lên xe ba lần trong đời: lần đầu bị bắt về từ nhà người bán, lần hai đi triệt sản, lần ba đi khâu vết thương. Không cần bài học nào khác, chó đã tự rút ra kết luận. Đến lúc cả nhà định đưa nó về quê ăn giỗ, mở cửa xe là nó cắm bốn chân xuống đất.
Hiểu như vậy để thấy rằng tập chó đi xe không chỉ là chịu đựng chuyển động. Đó là việc viết lại nghĩa của chiếc xe: xe là nơi có món ăn ngon, có tấm chăn quen, và dẫn tới bãi cỏ nơi được đánh hơi thoả thích. Mỗi buổi tập là một dòng mới trong câu chuyện ấy, và câu chuyện cũ càng dài thì cần càng nhiều dòng mới để đè lên.
Điều này cũng giải thích vì sao tập chó con dễ hơn chó lớn: chó con chưa có câu chuyện cũ. Nếu bạn đang nuôi chó con, hãy cho nó những chuyến xe ngắn tới chỗ vui ngay từ những tuần đầu, trước khi có chuyến đi khám nào.
Chuẩn bị chiếc xe trước buổi tập đầu
Chỗ ngồi cố định và an toàn. Chó nên ngồi ở ghế sau, trong lồng vận chuyển được buộc chặt hoặc đeo yếm nối dây an toàn ngắn. Không để chó ngồi ghế trước, không thò đầu ra cửa sổ, không ngồi trong lòng người lái. Chó được giữ ổn định cũng đỡ say hơn chó trượt qua trượt lại.
Mùi quen. Trải tấm chăn chó vẫn nằm ở nhà lên ghế, để thêm một món đồ chơi quen. Mùi nhà giúp chiếc xe bớt lạ.
Không khí trong xe. Xe đóng kín nóng và nồng mùi là thứ dễ gây buồn nôn. Hé cửa sổ một chút cho thoáng, để điều hoà mát vừa, tránh xịt thơm nồng. Đừng bao giờ để chó một mình trong xe đóng kín ngoài trời nắng, dù chỉ vài phút.
Đường lên xe dễ. Chó lớn, chó già, chó chân ngắn khó nhảy lên xe cao; bị bế thốc lên cũng là một nguồn sợ. Kê một bậc thấp hoặc tấm ván có phủ thảm, tập cho chó tự bước lên.
Phần thưởng hạng nhất. Chuẩn bị loại thưởng chó mê nhất, nhưng khi bắt đầu các bậc xe chạy thì dùng ít, vì bụng đầy dễ nôn.
Bảy bậc tập từ xe đứng yên đến chuyến đi dài
Mỗi buổi ngắn, khoảng năm phút ở các bậc đầu. Chỉ lên bậc sau khi chó thoải mái ở bậc hiện tại trong vài buổi liền: tai, đuôi thả lỏng, ăn được, không chảy dãi.
- Bậc 1 – ở gần xe: dắt chó đi dạo quanh chỗ để xe, cho ăn bữa chính hoặc chơi kéo co cách xe vài mét. Xe đứng im, cửa đóng.
- Bậc 2 – cửa mở: mở cửa sau, rải thưởng trên bậc lên xe và trên mép ghế. Chó tự ăn rồi rời đi. Không đẩy chó vào.
- Bậc 3 – ngồi trong xe tắt máy: khi chó tự nhảy lên ghế, cho ăn tiếp vài miếng rồi mời xuống. Sau đó cho chó nằm trong xe nhai đồ chơi vài phút, cửa vẫn mở, bạn ngồi cạnh.
- Bậc 4 – cửa đóng, máy nổ: đóng cửa, bạn ngồi ghế lái, nổ máy vài giây rồi tắt, mở cửa cho chó xuống. Tăng dần thời gian máy nổ.
- Bậc 5 – lăn bánh vài mét: lùi xe ra cổng rồi tiến lại vào sân. Xong cho chó xuống, chơi một trò nó thích.
- Bậc 6 – chuyến ngắn đến chỗ vui: lái vòng quanh khu phố vài phút, rồi dừng ở một bãi cỏ hay công viên cho chó đánh hơi, đi dạo. Mục tiêu là chiếc xe dẫn tới điều chó thích.
- Bậc 7 – kéo dài dần: năm phút, mười phút, hai mươi phút, ba mươi phút. Chọn đường ít cua, lái êm, phanh nhẹ. Nghỉ cho chó xuống xe đi lại sau mỗi khoảng thời gian chó chịu được.
Có chó đi hết bảy bậc trong hai tuần, có chó cần hai tháng. Nếu một bậc làm chó chảy dãi hay run, quay lại bậc trước vài buổi rồi thử lại với bước nhỏ hơn.
Áp vào chuyến đi thật: ngày đưa chó về quê
Khi chó đã qua bậc 7, chuyến đi dài vẫn cần chuẩn bị riêng. Nhà chị Lan đưa chú chó nhỏ về quê hơn hai giờ đường, chị chuẩn bị theo danh sách sau:
- Hỏi bác sĩ thú y trước vài ngày về thuốc chống nôn nếu chó từng say, và giờ cho ăn trước chuyến đi.
- Cho chó ăn bữa nhẹ sớm, cách giờ đi vài tiếng, theo lời bác sĩ; mang theo nước và bát gập.
- Dắt chó đi dạo, đi vệ sinh kỹ trước khi lên xe.
- Lồng hoặc yếm an toàn, chăn quen mùi, đồ nhai lâu, khăn giấy, túi nilon, một bộ khăn lau phòng khi nôn.
- Dừng nghỉ khoảng mỗi giờ ở chỗ an toàn, xa đường lớn; luôn đeo dây trước khi mở cửa xe.
- Thẻ tên trên vòng cổ có số liên lạc; chó lạ chỗ dễ hoảng mà chạy.
- Đến nơi, cho chó nghỉ yên vài giờ ở một góc riêng trước khi gặp họ hàng đông người.
Đừng chọn chuyến đi dài làm buổi tập. Nếu chó chưa qua được bậc 6, hãy cân nhắc gửi chó ở nhà người quen thay vì mang theo.
Trên đường, để ý dấu hiệu sớm của say xe: chó liếm môi liên tục, nuốt khan, ngáp, nước dãi đọng ở mép. Thấy những dấu hiệu này thì tìm chỗ dừng an toàn sớm, cho chó xuống đi lại vài phút trên dây, uống ít nước, rồi mới đi tiếp. Dừng sớm thường tránh được một lần nôn, và mỗi lần không nôn là một lần chiếc xe bớt đáng ghét. Về đến nhà sau chuyến dài, ghi lại chó chịu được bao lâu trước khi có dấu hiệu, để chuyến sau xếp chỗ dừng hợp hơn.
Lỗi người chủ hay mắc khi tập chó đi xe
Lỗi thường gặp nhất là để chuyến xe duy nhất trong tháng là chuyến đi khám. Chó học rất nhanh rằng xe chở nó tới chỗ bị tiêm, bị giữ chặt. Hãy làm sao cho cứ mỗi chuyến tới thú y thì có ba bốn chuyến tới công viên, tới nhà người quen có sân chơi.
Lỗi thứ hai là bế chó tống vào xe rồi đóng cửa, vì vội. Mỗi lần như thế là một lần chó học rằng xe là cái bẫy. Nếu đang trong giai đoạn tập mà bắt buộc phải đi, hãy dùng lồng vận chuyển quen thuộc để chó vào lồng ở nhà, rồi mới mang lồng ra xe.
Lỗi thứ ba là quát hoặc phạt khi chó nôn, sủa hay tè trong xe. Nôn và tè do sợ không phải là việc chó chọn làm. Phạt chỉ thêm nỗi sợ. Lau dọn bình thường, ghi lại để điều chỉnh: xe chạy bao lâu thì chó nôn, đoạn đường thế nào.
Lỗi thứ tư là để chó chạy tự do trong xe hoặc ngồi trong lòng người lái. Một cú phanh gấp có thể làm chó bị thương nặng, và một con chó hoảng nhảy lên bảng điều khiển có thể gây tai nạn cho cả xe.
Nếu sau vài tuần tập đều mà chó vẫn hoảng loạn ngay khi thấy xe, hoặc nôn nặng dù đã dùng thuốc theo đơn, hãy quay lại bác sĩ thú y. Có trường hợp say xe liên quan đến tai trong cần được khám kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho chó ăn no trước khi đi ô tô không?
Không nên. Với chó hay say xe, bụng đầy dễ nôn hơn. Thường người ta cho ăn nhẹ vài giờ trước chuyến đi, nhưng thời gian cụ thể nên hỏi bác sĩ thú y, nhất là với chó con, chó nhỏ dễ hạ đường huyết.
Chó con say xe thì lớn lên có tự hết không?
Nhiều chó con đỡ say dần khi lớn, nhưng nếu những chuyến đi đầu đời toàn là nôn và khó chịu, chó có thể vẫn sợ xe dù đã hết say. Vì vậy vẫn nên tập các bậc làm quen xe ngay từ nhỏ.
Cho chó ngồi ghế trước để nhìn được đường có đỡ say không?
Nhìn ra phía trước có thể giúp một số chó đỡ say, nhưng ghế trước không an toàn cho chó khi xe phanh gấp. Hãy cho chó ngồi ghế sau ở vị trí cao vừa đủ, trong lồng buộc chặt hoặc đeo yếm nối dây an toàn.
Chó không chịu lên xe thì có nên bế lên không?
Trong lúc tập, cố tránh bế thốc chó lên vì nó học rằng xe là nơi bị ép. Nếu phải đi gấp, cho chó vào lồng quen ở nhà rồi mang lồng ra xe. Ngày thường thì tập bậc 2 và bậc 3 để chó tự bước lên.
Chó sủa suốt chuyến đi thì làm sao?
Xem chó đang sợ hay đang hưng phấn. Nếu sợ, chuyến đi đang quá dài so với mức chó chịu được, cần lùi về bậc trước. Nếu hưng phấn vì thấy xe máy, người ngoài cửa sổ, có thể che bớt tầm nhìn bằng tấm phủ lồng và cho đồ nhai.
Đi xe máy thì có tập tương tự được không?
Có thể tập tương tự với lồng hoặc giỏ chuyên dùng buộc chắc vào xe, bắt đầu từ xe dựng yên, tắt máy. Tuy vậy xe máy ồn, gió và khó an toàn hơn ô tô, nên chỉ chở chó nhỏ trong lồng chắc chắn, không ôm chó trong lòng khi lái.