Chó sủa và lao vào chó khác khi đang đeo dây thường không phải vì nó ghét chó, mà vì nó bị giữ ở một chỗ, không lùi được, không chào được theo kiểu chó, nên chọn cách làm ầm để đẩy con kia ra xa. Cách sửa là đứng ở khoảng cách mà con chó còn ăn được, còn nhìn bạn được, rồi dạy nó rằng thấy chó khác nghĩa là quay về phía chủ để nhận thưởng. Khoảng cách ấy được rút ngắn dần qua nhiều tuần.
Bài này đi sâu vào một bài tập: trò “nhìn kìa”, cùng cách tìm khoảng cách ngưỡng, lối thoát khi gặp chó bất ngờ ở khúc cua, và lịch bốn tuần. Nếu con chó của bạn đã từng cắn chó khác gây thương tích, hoặc phản ứng cả với người, bạn nên làm việc với bác sĩ thú y và một người huấn luyện theo hướng thưởng trước, dùng bài này như phần tập thêm ở nhà.
Vì sao con chó hiền trong nhà lại dữ khi đeo dây
Hai con chó gặp nhau ngoài tự nhiên hiếm khi đi thẳng mặt vào nhau. Chúng đi vòng, ngửi đất, quay ngang người, có khi giả vờ không thấy nhau. Dây dắt lấy mất các lựa chọn ấy: con chó bị kéo thẳng về phía con kia trên vỉa hè hẹp, không đi vòng được, không lùi được. Với con chó hơi lo, cách duy nhất còn lại để giữ khoảng cách là doạ trước.
Phần thứ hai là sợi dây căng. Khi thấy chó lạ, phần lớn người chủ theo phản xạ nắm chặt dây, kéo ngắn lại. Con chó cảm nhận được bàn tay căng cứng ấy, cộng với vòng cổ bị kéo, nên càng tin rằng có chuyện đáng sợ sắp xảy ra. Lần sau chỉ cần thấy bóng chó từ xa là nó đã gồng người.
Cũng có những con lao tới vì quá muốn chơi mà không được, bực mình thành sủa. Nhìn bề ngoài giống hệt con sợ, nhưng sau khi được thả ra sân với chó quen thì chơi rất đẹp. Dù là sợ hay bực, bài tập bên dưới vẫn dùng được, vì cả hai đều cần học cùng một điều: thấy chó khác thì bình tĩnh nhìn chủ.
Tìm khoảng cách ngưỡng của con chó nhà bạn
Khoảng cách ngưỡng là chỗ con chó thấy chó khác, có để ý, nhưng vẫn ăn được và vẫn nghe tên mình. Mỗi con một khác, mỗi ngày cũng hơi khác. Ghi lại bằng số bước chân hoặc số cột điện cho dễ nhớ.
| Vùng | Con chó làm gì | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Xa, dưới ngưỡng | Nhìn thoáng qua rồi ngửi đất tiếp, ăn thưởng bình thường | Đây là chỗ tập; chơi trò nhìn kìa |
| Ngưỡng | Nhìn chằm chằm vài giây, tai dựng, vẫn quay lại khi gọi tên | Thưởng nhanh, rồi lùi xa thêm vài bước |
| Quá ngưỡng | Gồng người, đuôi dựng cứng, không ăn, không nghe gọi | Không tập nữa; quay đầu đi chỗ khác ngay |
| Bùng phát | Sủa, chồm, xoay vòng, có khi cắn vào dây hoặc chân chủ | Rời đi êm nhất có thể, về nhà nghỉ, hôm sau tập xa hơn |
Dấu hiệu dễ nhất để biết đã quá ngưỡng là con chó từ chối miếng thưởng nó vẫn thích, hoặc đớp mạnh tới mức cắn vào tay bạn. Lúc ấy đầu óc nó không còn chỗ cho việc học. Có những con ngưỡng lúc đầu là cả một khúc phố dài; đó là điểm xuất phát, không phải lý do để buồn.
Trò nhìn kìa, từng bước một
Trò này dạy con chó tự nhìn chó khác rồi tự quay về phía bạn. Bạn không ép nó nhìn đi chỗ khác; bạn cho phép nó nhìn và thưởng cho việc nhìn xong biết quay lại.
- Ở nhà, tập trước với một thứ không đáng sợ: bạn chỉ vào một chiếc dép, nói “nhìn kìa” bằng giọng đều. Chó nhìn dép rồi quay lại nhìn bạn thì khen và đưa thưởng. Lặp vài buổi tới khi nghe “nhìn kìa” là chó nhìn rồi quay ngay lại.
- Ra ngoài, đứng ở vùng xa dưới ngưỡng. Khi con chó tự phát hiện ra một con chó khác, bạn nói “nhìn kìa” đúng lúc nó đang nhìn.
- Ngay khi nó rời mắt khỏi con chó kia và quay về phía bạn, khen và đưa thưởng sát mũi, hoặc rải vài miếng xuống đất cho nó ngửi tìm.
- Nếu nó nhìn mãi không quay lại trong khoảng ba giây, bạn đã đứng quá gần. Nhẹ nhàng đi lùi xa thêm vài bước rồi thử lại.
- Mỗi lần gặp chó, chỉ làm vài lượt rồi đi tiếp, đừng đứng lì một chỗ cho tới khi con kia tới sát.
- Khi con chó tự quay lại nhìn bạn ngay lúc thấy chó khác, trước cả khi bạn nói gì, đó là lúc rút ngắn khoảng cách thêm một chút trong những buổi sau.
Thưởng ở bài này nên là thứ chó rất thích và chỉ xuất hiện khi có chó khác: miếng thịt luộc thái nhỏ, trứng luộc. Như vậy chó lạ dần trở thành tín hiệu báo món ngon, chứ không phải mối đe doạ.
Lối thoát khi gặp chó bất ngờ ở khúc cua
Trong thực tế, chó lạ hay xuất hiện ở khoảng cách bạn không chọn: đầu ngõ, sau xe đỗ, cổng nhà ai đó. Tập trước những lối thoát này ở chỗ vắng để khi cần, cả hai làm được mà không nghĩ.
- Quay đầu chữ U. Nói một từ vui như “đi thôi”, quay người đi ngược lại, vỗ đùi. Con chó theo kịp thì thưởng. Tập ở nhà và ngõ vắng hàng chục lần trước khi dùng thật.
- Rải thưởng xuống đất. Khi không quay được, đứng chắn giữa con chó và chó lạ, rải một nắm thưởng xuống sát chân để con chó cúi xuống ngửi trong lúc chó kia đi qua.
- Nấp sau vật chắn. Đứng ra sau một chiếc xe đỗ, gốc cây to hay bước vào lối đi nhà ai, để chó lạ khuất khỏi tầm mắt.
- Băng sang bên kia đường khi đường đủ an toàn, hoặc rẽ vào một con ngõ khác.
- Nói với người kia một câu ngắn: “Chó nhà mình đang tập, anh chị cho mình đi trước nhé.” Không cần giải thích dài.
Dùng lối thoát không phải là trốn tránh. Mỗi lần con chó bùng phát là một lần nó tập lại thói cũ, nên tránh được một lần bùng phát cũng là một phần của việc huấn luyện.
Lịch bốn tuần
Ba bốn buổi tập ngắn mỗi tuần là đủ, xen với những buổi đi dạo bình thường ở chỗ vắng. Không cần ngày nào cũng ra chỗ có nhiều chó.
| Tuần | Tập gì, ở đâu | Dấu hiệu sẵn sàng đi tiếp |
|---|---|---|
| 1 | Trò nhìn kìa với đồ vật trong nhà; tập quay đầu chữ U ở ngõ vắng; tìm khoảng cách ngưỡng | Chó quay lại ngay khi nghe nhìn kìa ở nhà; bạn biết ngưỡng của nó |
| 2 | Đứng xa ở rìa công viên giờ vắng, nhìn chó khác đi qua đằng xa | Chó ăn thưởng bình thường, tự quay lại nhìn bạn |
| 3 | Rút ngắn khoảng cách một chút; tập khi con chó kia đi ngang chứ không đi thẳng tới | Ít nhất bảy trên mười lần quay lại không cần nhắc |
| 4 | Thử ở đường đi dạo quen, giữ sẵn lối thoát | Gặp chó ở khoảng cách quen mà không bùng phát |
Tiến bộ không đi theo đường thẳng. Một ngày con chó ngủ kém, trời nóng, hay vừa bị chó khác doạ, ngưỡng sẽ xa hơn. Ghi chép giúp bạn thấy xu hướng qua từng tuần thay vì buồn vì một buổi tệ.
Áp vào con chó nhà bạn: chuẩn bị đường đi, giờ đi và túi thưởng
Bài tập chỉ chạy được khi buổi dạo được sắp xếp để con chó ít khi bị đẩy quá ngưỡng. Phần chuẩn bị này nhiều người bỏ qua, rồi thấy tập mãi không lên.
- Vẽ lại tuyến đi dạo. Nghĩ xem nhà nào có chó hay ra cổng sủa, góc nào hay có người dắt chó đi ngược chiều. Trong tháng đầu, chọn tuyến tránh những điểm ấy, hoặc đi phía bên kia đường khi qua.
- Chọn giờ vắng. Sáng sớm trước giờ đi làm hoặc trưa khi trời không quá nắng thường ít chó hơn. Giờ tan tầm buổi tối để dành cho lúc con chó đã tiến bộ.
- Chuẩn bị hai loại thưởng. Thưởng thường cho cả buổi dạo, và thưởng đặc biệt chỉ dùng khi thấy chó khác. Thái nhỏ cỡ hạt ngô để đưa nhanh, chó nuốt ngay rồi lại nhìn được.
- Ghi một dòng sau mỗi buổi. Gặp mấy con chó, ở khoảng cách bao xa, con chó của bạn phản ứng ra sao. Ba bốn tuần sau đọc lại, bạn sẽ thấy ngưỡng rút ngắn dù từng ngày tưởng như đứng yên.
- Anh Minh và chú chó lai hai tuổi. Con chó lao vào mọi con chó trong vòng nửa con phố. Anh đổi sang đi lúc năm giờ rưỡi sáng, đứng ở cuối bãi cỏ công viên chơi trò nhìn kìa khi có người dắt chó ở đầu kia. Sau sáu tuần, anh đi ngang được một con chó ở bên kia đường mà con chó chỉ nhìn rồi quay lại xin thưởng.
- Nhà chị Lan, chó nhỏ ở chung cư. Chỗ khó nhất là thang máy: cửa mở ra gặp ngay chó hàng xóm. Chị tập đứng lệch sang bên khi chờ thang, và nếu trong thang có chó thì chờ chuyến sau. Hàng xóm biết chuyện nên cũng chủ động nhường.
Mỗi lần né được một cuộc chạm trán gần là một lần con chó không phải tập lại thói sủa. Sắp xếp buổi dạo khéo cũng là huấn luyện.
Những lỗi hay gặp và lúc cần người giúp
Cho chó làm quen tận mặt để nó “quen dần”. Đưa một con chó đang lo tới sát chó lạ thường làm nó sợ hơn, và có thể thành ẩu đả. Sửa: không chào hỏi qua dây trong thời gian tập; muốn cho chơi thì sắp xếp với chó quen, hiền, ở sân kín.
Quát, giật dây khi chó sủa. Con chó học rằng hễ có chó khác là chủ cũng nổi giận, càng có lý do để căng thẳng. Sửa: giữ dây chùng, dùng lối thoát, tập lại ở khoảng cách xa hơn.
Chỉ thưởng khi chó không nhìn chó khác. Bắt chó giả vờ không thấy là đòi điều không thể. Sửa: thưởng cho việc nhìn rồi quay lại.
Đi dạo ở giờ đông nhất. Bảy giờ tối ở công viên đông là bài thi cuối khoá, không phải buổi tập. Sửa: đi sáng sớm hoặc trưa, chọn đường vắng trong giai đoạn đầu.
Khi nào cần chuyên gia. Chó đã cắn gây thương tích cho chó khác hay người, chuyển hướng cắn chủ khi bị giữ, phản ứng ngày càng nặng dù đã tập vài tuần, hoặc bỗng dưng hung hăng khi trước kia hiền: đưa đi khám thú y để tìm đau, bệnh, rồi làm việc với chuyên gia hành vi. Nếu bạn bị cắn trong lúc can, rửa vết thương dưới vòi nước với xà phòng thật kỹ và đi tiêm phòng dại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đeo rọ mõm cho chó hay lao vào chó khác không?
Nếu có nguy cơ cắn, rọ mõm là lớp an toàn tốt, miễn là chó đã được tập đeo thoải mái từ trước, há miệng thở và uống nước được. Rọ mõm không thay cho việc tập, chỉ giúp bạn tập yên tâm hơn.
Đổi sang đai ngực có giúp chó bớt lao vào chó khác không?
Đai ngực đeo đúng cỡ giúp lực kéo không dồn vào cổ, nên chó bớt khó chịu và bạn giữ chắc hơn. Nó không dạy chó bình tĩnh, nhưng bớt được cảm giác bị siết cổ, vốn góp phần làm chó căng thẳng thêm.
Chó lớn tuổi mới bắt đầu sủa chó khác thì có tập được không?
Tập được, nhưng khi một con chó vốn hiền đổi tính lúc về già, nên khám trước. Đau khớp, mắt kém, tai kém khiến chó dễ giật mình và muốn đẩy chó khác ra xa. Chữa phần đau xong việc tập nhẹ đi nhiều.
Bao lâu thì chó hết phản ứng với chó khác?
Không có con số chung. Có chó tiến bộ rõ sau vài tuần, có chó cần nhiều tháng và vẫn cần giữ khoảng cách cả đời. Mục tiêu thực tế là con chó đi dạo được ở khoảng cách hợp lý mà không bùng phát, chứ không phải chơi được với mọi chó.
Chó nhà khác thả rông chạy tới thì làm sao?
Đứng chắn giữa hai con, nói to và dứt khoát với con chó kia, ném một nắm thưởng ra xa về phía nó để nó dừng lại ngửi, rồi rời đi. Không nhấc chó nhỏ lên cao nếu con kia đang nhảy tới. Sau đó nói chuyện với chủ con chó thả rông.
Thưởng khi chó đang nhìn chó khác có phải là thưởng cho việc sủa không?
Không, nếu bạn làm ở dưới ngưỡng, lúc con chó chỉ đang nhìn chứ chưa sủa. Bạn đang thưởng cho cảm giác bình tĩnh khi thấy chó lạ. Nếu nó đã sủa thì đừng tập nữa, rời đi trước.