Mèo sợ máy hút bụi, chuông cửa hay tiếng khoan nhà bên cần ba thứ: đường thoát lên cao và chỗ trú kín mà mèo luôn tới được, tiếng ồn được báo trước và tách xa mèo khi có thể, và những buổi tập ngắn trong đó tiếng ồn nhỏ dần trở thành dấu hiệu của bữa ăn ngon.
Mèo khác chó ở chỗ hiếm khi tìm đến người khi sợ; mèo tìm chỗ cao và kín. Mèo cũng ít chịu ăn khi căng thẳng, nên bài tập với mèo phải bắt đầu ở mức nhẹ hơn và đi chậm hơn bài tập với chó. Bài này đi qua từng tiếng ồn hay gặp trong nhà phố và căn hộ, cách đọc mèo, và những lúc nỗi sợ là dấu hiệu cần đưa mèo đi khám. Phần thưởng cho mèo nên là món ăn ướt nặng mùi mà mèo mê, cho từng thìa nhỏ, vì mèo đang căng thẳng hiếm khi để ý tới hạt khô quen thuộc.
Đọc mức sợ của mèo
Mèo che giấu nỗi sợ giỏi hơn chó. Một con mèo nằm im không động đậy có thể đang rất sợ. Quan sát kỹ những chi tiết nhỏ:
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Làm gì |
|---|---|---|
| Tai xoay về phía tiếng, ngừng liếm lông vài giây rồi tiếp tục | Chú ý, chưa sợ | Mức tốt để tập, có thể thưởng |
| Nằm bẹp người, chân thu dưới bụng, đuôi quấn sát thân, đồng tử to | Sợ, đang cố làm mình nhỏ lại | Giảm tiếng ồn hoặc tăng khoảng cách |
| Tai bẹt sang ngang hoặc ra sau, ria ép sát má | Sợ rõ | Dừng tiếng ồn, để mèo tự rời đi |
| Chạy biến vào gầm giường, sau tủ, không ra cả giờ | Hoảng, đang trú | Không lôi ra; để đồ ăn, nước gần chỗ trốn |
| Phì, gầm, xù lông, cong lưng, đứng nghiêng | Sợ đến mức sẵn sàng tự vệ | Lùi xa, không với tay lại gần |
| Không ăn, không đi vệ sinh suốt ngày sau tiếng ồn lớn | Căng thẳng kéo dài | Gặp bác sĩ thú y nếu kéo dài quá một ngày |
Mèo bỏ ăn lâu nguy hiểm hơn chó bỏ ăn, nhất là mèo béo. Nếu sau một đợt ồn kéo dài như nhà bên sửa nhà, mèo không ăn quá một ngày, hãy gọi bác sĩ thú y, đừng đợi.
Vì sao tiếng ồn trong nhà làm mèo hoảng đến vậy
Mèo nghe được dải âm rộng hơn người, kể cả những tiếng rất cao mà tai người bỏ qua. Máy hút bụi, máy sấy, máy khoan đều phát ra những tiếng rít mà ta thấy bình thường nhưng với mèo có thể chói gắt. Mèo lại là con vật vừa săn mồi vừa là con mồi của loài lớn hơn, nên phản xạ đầu tiên trước tiếng lạ là bỏ chạy và trốn, rồi mới tính sau.
Thêm vào đó, mèo gắn bó với lãnh thổ. Căn nhà là thế giới của mèo, và một tiếng ồn lớn trong nhà giống như mối đe doạ ngay trong hang. Mèo không có cách nào ra ngoài đi dạo cho nhẹ đầu như chó; nó chỉ có thể trốn và chờ.
Điều này giải thích vì sao với mèo, phần quản lý môi trường thường quan trọng ngang hoặc hơn phần tập: cho mèo đủ chỗ trốn, chỗ cao, đường đi tới khay cát và bát ăn không phải băng qua chỗ ồn. Khi mèo biết mình luôn có lối thoát, nó dám nán lại quan sát lâu hơn, và đó là lúc việc tập có tác dụng.
Dựng chỗ trú cho mèo: cao, kín và nhiều lối
Chỗ cao là chỗ an toàn nhất của mèo. Nóc tủ quần áo có lót khăn, kệ trên cao, trụ cào nhiều tầng. Mèo nhìn được xuống mà không bị chạm tới thường bình tĩnh nhanh hơn mèo bị dồn vào gầm giường.
Hộp kín có hai lối ra. Một hộp các-tông khoét hai lỗ, đặt trong phòng ngủ, phủ khăn. Hai lối để mèo không cảm thấy bị dồn vào ngõ cụt.
Mỗi tầng nhà một chỗ. Nhà ống nhiều tầng thì mỗi tầng nên có một chỗ trú, vì khi tiếng ồn bất ngờ, mèo không kịp chạy lên tầng ba.
Khay cát, nước gần chỗ trú. Khi sợ, mèo có thể trốn nhiều giờ. Nếu phải băng qua chỗ ồn mới tới khay cát, mèo sẽ nhịn hoặc đi bậy.
Một phòng yên khi nhà có việc lớn. Ngày thợ đến sửa điện nước, ngày giỗ đông người, đặt mèo trong phòng ngủ đóng cửa với khay cát, nước, thức ăn, chỗ trú và một chiếc áo của chủ. Dán giấy nhắc ngoài cửa để không ai mở ra.
Tập với máy hút bụi: lịch ba tuần
Máy hút bụi là nỗi sợ phổ biến nhất vì nó vừa ồn vừa di chuyển về phía mèo. Mỗi ngày một hai buổi rất ngắn, ba đến năm phút, dùng món ăn mèo thích nhất như pate hoặc thịt luộc xé nhỏ.
| Giai đoạn | Việc tập | Đạt khi |
|---|---|---|
| Ngày 1–4 | Máy tắt, đặt cố định ở góc phòng khách. Cho mèo ăn bữa ở xa máy, rồi mỗi ngày dời bát lại gần một chút | Mèo đi ngang máy, ngửi máy |
| Ngày 5–8 | Máy tắt, bạn đẩy máy chầm chậm ở phòng khác trong lúc mèo ăn. Mèo thấy máy di chuyển là có thêm một thìa pate | Mèo ăn tiếp khi máy di chuyển xa |
| Ngày 9–13 | Bật máy ở phòng khác, đóng cửa, vài giây rồi tắt. Mèo ăn ở phòng xa nhất | Mèo chỉ xoay tai, không bỏ bát |
| Ngày 14–18 | Bật máy lâu hơn, cửa hé, máy đứng yên một chỗ | Mèo ngồi trên kệ quan sát được |
| Ngày 19 trở đi | Hút bụi thật ở phòng khác, mèo ở chỗ cao, có đồ ăn hoặc đồ chơi | Mèo không chạy biến |
Ngay cả khi tập tốt, đừng bao giờ hướng máy hút bụi về phía mèo hay hút lông trên người mèo nếu nó chưa tự đồng ý. Phần lớn mèo sẽ không bao giờ thích máy hút bụi; mục tiêu là mèo chịu được việc hút bụi ở phòng khác mà không hoảng.
Chuông cửa, tiếng khoan, tiếng búa: từng tiếng một
Mỗi tiếng ồn có đặc điểm riêng nên cách giúp cũng khác:
- Chuông cửa: ghi âm tiếng chuông nhà mình, mở thật nhỏ trong lúc mèo ăn, tăng dần qua các ngày. Song song, mỗi lần có người bấm chuông thật, ném một món thưởng lên chỗ cao quen của mèo. Nếu có thể, đổi tiếng chuông sang âm êm hơn, hoặc hẹn người thân nhắn tin thay vì bấm.
- Tiếng khoan, đục của nhà bên: bạn không điều khiển được giờ giấc, nên phần quản lý quan trọng hơn phần tập. Hỏi hàng xóm lịch thi công nếu được, chuyển mèo sang phòng xa bức tường chung, mở quạt hoặc nhạc êm để che bớt tiếng, giữ nếp ăn ngủ đều.
- Tiếng sập cửa, đồ rơi: mèo hay giật mình với tiếng bất ngờ. Chặn cửa bằng miếng đệm để cửa không đóng sập khi gió lùa; đặt đồ dễ rơi xa mép bàn.
- Máy sấy tóc: tập như máy hút bụi nhưng nhanh hơn vì máy không di chuyển; tuyệt đối không sấy thẳng vào mèo nếu mèo chưa quen.
- Tiếng trẻ con la hét, chạy nhảy: dạy trẻ không đuổi theo mèo, và để mèo luôn có chỗ cao mà trẻ không với tới.
Nhà bác Tư có con mèo già sống mười mấy năm bình yên, đến khi nhà bên đập tường xây lại suốt hai tháng. Mèo trốn trong tủ đồ cả ngày và gầy hẳn đi. Bác chuyển chỗ ăn, khay cát và một hộp kín lên phòng trên tầng xa bức tường chung, mở radio nói chuyện nhỏ vào giờ thợ làm, và cho mèo ăn bữa chính vào giờ thợ nghỉ trưa. Mèo vẫn không vui với tiếng khoan, nhưng đã chịu ăn và nằm ngủ trên nóc tủ.
Áp vào mèo nhà mình: căn hộ, nhà ống, nhà có trẻ
Căn hộ nhỏ, không có phòng xa. Nhà chị Lan chỉ có một phòng ngủ và phòng khách liền bếp. Chị mua một trụ cào cao sát trần đặt ở góc phòng ngủ, đặt hộp kín ở ngăn dưới tủ quần áo để hé cửa, và chỉ hút bụi khi mèo đã vào phòng ngủ ăn bữa sáng, cửa khép lại. Không cần phòng riêng, chỉ cần mèo có chỗ lên cao và cửa ngăn tiếng một chút.
Nhà ống nhiều tầng. Tiếng chuông cửa ở tầng trệt vọng lên cả nhà. Đặt mỗi tầng một chỗ trú, và tập với tiếng chuông ghi âm ở chính tầng mèo hay nằm. Khi khách đến, người ra mở cửa đi nhẹ, không chạy rầm rập trên cầu thang, vì tiếng chân dồn dập cộng tiếng chuông làm mèo hoảng gấp đôi.
Nhà có trẻ nhỏ. Tiếng ồn từ trẻ không tập được như máy hút bụi, nhưng dạy trẻ được. Thoả thuận với trẻ: khi mèo trên kệ cao hay trong hộp là "mèo đang nghỉ", không gọi, không thò tay vào. Cho trẻ làm việc mèo thích như rắc thưởng vào khay lúc mèo ăn, để mèo nối trẻ với điều tốt chứ không chỉ với tiếng hét.
Lỗi hay mắc khi giúp mèo nhát
Cách mèo phản ứng khác chó, nên nhiều phản xạ quen dùng với chó không hợp:
- Lôi mèo ra khỏi chỗ trốn để vỗ về: mèo cần chỗ trốn để tự trấn tĩnh. Bị lôi ra, mèo có thể cào cắn, và lần sau trốn kỹ hơn.
- Bế mèo lại gần máy hút bụi "cho quen": mèo không có đường thoát, nỗi sợ tăng và mèo mất lòng tin vào người bế.
- Mắng, xịt nước khi mèo phì hay đi bậy vì sợ: mèo không làm thế để chống đối. Phạt chỉ thêm một nguồn sợ là chính người chủ.
- Bỏ khay cát ở chỗ ồn: mèo sợ đi qua sẽ nhịn tiểu, dễ sinh bệnh đường tiết niệu, hoặc chọn chỗ khác để đi.
- Chờ quá lâu khi mèo bỏ ăn: mèo không ăn quá một ngày là cần gọi bác sĩ thú y.
- Cần gặp bác sĩ thú y khi: mèo đột nhiên sợ những tiếng nó vốn quen, giật mình nhiều hơn hẳn trước đây, hoặc ở mèo già bắt đầu kêu đêm, đi lạc trong nhà. Đau, bệnh tuyến giáp, giảm thính lực hay suy giảm nhận thức tuổi già đều có thể làm mèo nhạy với tiếng động hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mèo sợ máy hút bụi có phải là bình thường không?
Rất bình thường. Máy vừa ồn vừa di chuyển về phía mèo, giống một con vật lạ đang đuổi theo. Phần lớn mèo chỉ cần được hút bụi ở phòng khác và có chỗ cao để quan sát; không cần ép mèo thích máy.
Có nên khoá mèo trong phòng khi hút bụi không?
Đặt mèo ở phòng yên có khay cát, nước, chỗ trú và đóng cửa là cách quản lý tốt khi bạn chưa tập xong. Đó không phải là phạt. Nhưng đừng đặt mèo vào phòng lạ mà nó chưa từng nghỉ ở đó.
Mèo con mới về sợ mọi tiếng động thì sao?
Mèo con mới về cần vài ngày đến vài tuần để quen nhà. Cho mèo ở một phòng nhỏ trước, có đủ đồ, rồi mở rộng dần. Tập với tiếng ồn khi mèo đã ăn ngủ bình thường ở nhà mới, không tập ngay tuần đầu.
Có loại xịt hay vòng cổ nào làm mèo bớt sợ không?
Có những sản phẩm mô phỏng mùi tuyến má của mèo được bán để giảm căng thẳng; một số mèo có vẻ dịu hơn, một số không. Hãy coi chúng là phần phụ, không thay cho chỗ trú và việc tập, và hỏi bác sĩ thú y trước khi dùng.
Nhà sắp sửa chữa cả tháng thì nên gửi mèo đi không?
Nếu mèo nhát và nhà sẽ ồn cả ngày, gửi mèo ở nhà người thân yên tĩnh hoặc nơi trông giữ tốt có thể nhẹ nhàng hơn. Nếu giữ mèo ở nhà, dọn một phòng xa chỗ thi công làm nơi ở riêng cho mèo trong suốt thời gian đó.
Mèo già đột nhiên sợ tiếng động thì có đáng lo không?
Có thể là dấu hiệu sức khoẻ, như đau khớp, giảm thính lực hay thị lực, bệnh tuyến giáp hoặc suy giảm nhận thức. Hãy đưa mèo đi khám bác sĩ thú y trước khi nghĩ đây chỉ là chuyện tính nết.