Chó đeo rọ mõm thoải mái khi rọ đó là thứ nó tự thò mõm vào để lấy đồ ăn, chứ không phải thứ bị chụp lên mặt lúc đang sợ. Bạn tập theo nấc nhỏ: cho ăn từ trong rọ, giữ mõm trong rọ vài giây, cài quai, đeo trong nhà, rồi mới đeo đi dạo. Với rọ dạng giỏ đúng cỡ, phần lớn chó quen sau khoảng hai đến ba tuần tập ngắn mỗi ngày, tuỳ con.
Tập trước khi cần là điểm mấu chốt. Ngày phải đưa chó đi khám vì vết thương, ngày đi xe công cộng, ngày có quy định đeo rọ ở nơi công cộng, con chó đã quen sẵn thì mọi việc nhẹ nhàng. Bài dưới đây gồm cách chọn rọ, đo cỡ, các bước tập, bảng dấu hiệu, lịch và những lỗi làm chó ghét rọ.
Rọ nào dùng để đi dạo, rọ nào chỉ dùng vài phút
Rọ dạng giỏ để đeo lâu. Loại rọ có hình chiếc giỏ, khung nhựa hoặc kim loại bọc, để chó há miệng thở hổn hển, uống nước và nhận miếng thưởng qua khe. Chó điều hoà thân nhiệt bằng cách thở há miệng, nên rọ đeo đi dạo phải cho nó làm được việc đó.
Rọ vải bó mõm chỉ dùng ngắn. Loại vải ôm sát giữ cho miệng chó gần như khép lại. Nó chỉ hợp cho vài phút như lúc cắt móng, tiêm thuốc, và không bao giờ đeo khi chó vận động hay khi trời nóng, vì chó không thở há miệng được.
Không dùng băng keo, dây buộc tạm. Buộc mõm bằng dây, băng dính hay khăn có thể làm chó ngạt khi nó hoảng, và để lại một trải nghiệm rất xấu khiến lần sau bạn không chạm được vào mặt nó.
Rọ mõm không phải hình phạt. Đeo rọ để chó không cắn đồ ăn rơi, không cắn khi đau hay khi sợ. Nếu dùng rọ để phạt chó vì sủa hay vì nghịch, chó sẽ ghét rọ và bạn mất đi một dụng cụ an toàn quý giá.
Chó mõm ngắn cần loại riêng. Những giống mặt phẳng, mõm ngắn rất khó thở khi đeo rọ thường. Nên nhờ bác sĩ thú y hoặc người bán có kinh nghiệm chỉ loại phù hợp và đo kỹ, theo dõi sát khi đeo.
Đo cỡ và thử rọ trước khi tập
Rọ sai cỡ là lý do hay gặp nhất khiến chó cào mặt. Đo khi chó đang thoải mái, nhờ một người cho ăn trong lúc bạn đo.
- Chiều dài mõm: từ chỗ giữa hai mắt, phía dưới khoảng một ngón tay, tới đầu mũi. Rọ phải dài hơn một chút để đầu mũi không chạm đáy rọ.
- Chu vi mõm khi há miệng: vòng thước dây quanh mõm, cách mắt khoảng một ngón tay, lúc chó đang há miệng thở. Cộng thêm một khoảng nhỏ để chó há thoải mái.
- Vòng cổ phía sau tai: để chỉnh quai cài, quai không được cọ vào mắt hay chạm vào gốc tai.
- Phép thử khi đeo: chó há miệng thở được, uống nước được từ bát, lè lưỡi được, rọ không tì vào mắt, không xoay lệch khi chó lắc đầu.
- Phép thử tuột: kéo nhẹ rọ về phía trước. Nếu tuột qua đầu dễ dàng thì quai quá lỏng; chó sẽ học cách cào cho tuột ra.
- Mép rọ: sờ dọc mép xem có chỗ sắc, chỗ nhựa ráp. Có thể lót một lớp vải mềm ở sống mũi nếu thấy cọ.
Nếu chó có lông dài ở mõm, cẩn thận để lông không bị kẹt vào khoá. Đeo thử lần đầu nên ngắn, vài giây, và quan sát vùng sống mũi sau khi tháo ra xem có đỏ hay không.
Các bước tập, mỗi nấc chỉ sang khi chó đã thoải mái
Mỗi buổi khoảng ba đến năm phút, một hai buổi một ngày. Dùng loại thưởng mềm có thể bôi hoặc nhét vào đáy rọ như pa tê, cơm nát trộn thịt, để chó phải thò mõm sâu vào mới liếm được.
- Đặt rọ trên sàn cạnh chó, khi chó ngửi rọ thì thưởng ở bên cạnh. Làm vài lần cho rọ chỉ là đồ vật bình thường.
- Cầm rọ trong tay, mở về phía chó, thưởng đặt ngay mép rọ. Chó ăn ở mép là được, chưa cần thò mõm vào.
- Đặt thưởng sâu dần vào trong rọ. Chó tự thò mõm vào lấy thì để nó ăn rồi tự rút ra. Bạn không đưa rọ tới, chó tự tiến tới rọ.
- Khi chó đã hăm hở thò mõm vào, chờ nó ở yên trong rọ một hai giây rồi đưa thêm thưởng qua khe rọ. Tăng dần lên năm giây, mười giây.
- Bắt đầu cầm hai đầu quai vòng ra sau gáy, chưa cài, chỉ chạm vào gáy rồi thả. Chó vẫn ăn thì sang bước tiếp.
- Cài quai trong một hai giây, đút thưởng qua khe, tháo ra. Tăng dần thời gian cài.
- Đeo rọ trong lúc làm việc vui: đi dạo trong nhà, chơi trò tìm thưởng rải trên sàn, ra ban công. Chó bận nên ít để ý tới rọ.
- Ra ngoài đi dạo ngắn với rọ ở chỗ vắng, rồi tăng dần thời gian, mang theo nước.
Nếu ở bước nào chó bắt đầu lùi lại, quay đầu, dụi mặt, bạn đã đi quá nhanh. Lùi về bước trước, làm thêm vài buổi rồi thử lại.
Dấu hiệu chó đang ổn hay đang khó chịu với rọ
Mỗi lần tháo rọ, nhìn kỹ mặt chó và cách nó cư xử trong mấy phút đầu. Đó là thước đo xem buổi tập vừa rồi có quá sức không.
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Làm gì |
|---|---|---|
| Tự thò mõm vào rọ khi thấy bạn cầm rọ | Rọ gắn với chuyện tốt | Giữ nhịp, tăng thời gian đeo |
| Dụi mặt xuống sàn vài lần rồi quên | Hơi lạ, chấp nhận được | Đưa việc cho chó làm: trò tìm thưởng |
| Cào mõm bằng chân trước liên tục | Rọ cọ, chật, hoặc đi quá nhanh | Tháo ra, kiểm cỡ, quay về bước trước |
| Đứng im, cúi đầu, không nhúc nhích | Bị đè nén, không phải bình tĩnh | Tháo ra, buổi sau rất ngắn, thưởng nhiều |
| Né tay, chạy đi khi thấy rọ | Rọ đã gắn với điều khó chịu | Nghỉ vài ngày, bắt đầu lại từ bước một với thưởng ngon hơn |
| Thở gấp, lưỡi thè dài khi đeo đi dạo | Nóng, rọ hạn chế thở | Dừng chỗ mát, cho uống, kiểm lại loại rọ |
Đứng im không cử động khi đeo rọ trông giống ngoan, nhưng thường là chó đang chịu đựng. Con chó thật sự thoải mái vẫn ngửi đất, vẫy đuôi, vẫn nhận thưởng.
Lịch tập gợi ý khoảng hai đến ba tuần
Lịch này cho chó chưa từng có trải nghiệm xấu với rọ. Chó đã từng bị bó mõm, bị giữ chặt để chụp rọ thì có thể cần gấp đôi thời gian.
| Giai đoạn | Việc tập | Sang giai đoạn sau khi |
|---|---|---|
| Ngày 1 đến 3 | Rọ trên sàn, ăn ở mép rọ, ăn sâu trong rọ | Chó tự thò cả mõm vào lấy thưởng |
| Ngày 4 đến 6 | Giữ mõm trong rọ tới mười giây, chạm quai vào gáy | Chó ở yên trong rọ, không giật đầu khi quai chạm gáy |
| Ngày 7 đến 10 | Cài quai vài giây rồi tăng lên một hai phút trong nhà | Đeo một phút mà không cào mặt |
| Ngày 11 đến 14 | Đeo trong lúc chơi, trong lúc ăn bữa phụ, ra ban công | Đeo mười phút trong nhà vẫn chơi bình thường |
| Tuần 3 | Đi dạo ngắn chỗ vắng, tăng dần, mang nước | Đi dạo hai mươi phút vẫn ngửi, vẫy đuôi |
Sau khi chó đã quen, thỉnh thoảng đeo rọ vào những lúc vui dù không cần. Nếu chỉ đeo khi đi khám hay khi có chuyện, chó sẽ lại nhận ra rọ là báo hiệu điều không vui.
Ra ngoài với rọ mõm: trời nóng, ánh mắt người khác và những chuyến đi xa
Chó thải nhiệt chủ yếu bằng cách thở há miệng, nên trời nóng là lúc rọ dễ gây chuyện nhất. Những ngày oi, đi dạo sớm hoặc tối muộn, chọn đường có bóng râm, mang chai nước và bát gấp gọn, dừng lại mỗi mười lăm phút cho chó uống. Nếu chó thở gấp, lưỡi thè dài, đi chậm hẳn lại hay muốn nằm xuống, đưa chó vào chỗ mát, tháo rọ khi chỗ ấy an toàn và cho uống. Chó mõm ngắn, chó béo, chó già cần cẩn thận gấp đôi.
Nhiều chủ ngại đeo rọ vì sợ người đi đường nghĩ chó nhà mình dữ. Thực tế một con chó đeo rọ dạng giỏ, đi thong thả với dây chùng, thường làm người khác yên tâm hơn. Nếu có ai hỏi, một câu ngắn là đủ: “Chó nhà mình đang tập, đeo cho an toàn thôi.” Không cần giải thích chuyện riêng của con chó. Còn nếu chính bạn thấy ngại, hãy nhớ rằng con chó không biết người ta nghĩ gì; nó chỉ biết rọ có đi kèm với buổi dạo vui hay không.
Trước những chuyến đi xa bằng xe khách, tàu, hay khi gửi chó ở chỗ trông giữ, nên đeo rọ ở nhà vài lần mỗi tuần trong khoảng một tháng trước đó. Mang theo đúng chiếc rọ chó đã quen, không mua chiếc mới ở bến xe. Trên đường, cho chó nghỉ không đeo rọ ở chỗ được phép, kiểm sống mũi có bị đỏ không. Về nhà, tiếp tục thỉnh thoảng đeo vào lúc chơi, để chuyến đi không thành lần duy nhất chó nhớ về rọ.
Áp vào nhà bạn và những lỗi người chủ hay mắc
Anh Minh chuẩn bị đưa chó về quê bằng xe khách. Xe có thể đòi chó đeo rọ. Anh bắt đầu tập từ một tháng trước chuyến đi, nên tới ngày đi con chó tự thò mõm vào rọ khi thấy anh lấy rọ ra. Nhớ hỏi trước nhà xe về quy định chở thú cưng của họ.
Nhà bác Tư có chó già hay đau khớp, khi khám hay cắn vì đau. Bác tập rọ để những lần bác sĩ nắn khớp an toàn cho mọi người. Mang rọ theo và tự đeo cho chó trước khi vào phòng khám, đỡ phải để người lạ giữ chặt nó.
Lỗi: đeo rọ lần đầu đúng hôm đi khám. Chó vừa sợ phòng khám vừa bị chụp vật lạ lên mặt, từ đó ghét cả hai. Sửa: tập trước ở nhà, càng sớm càng tốt.
Lỗi: tháo rọ ngay khi chó cào. Chó học rằng cào là rọ được tháo. Sửa: đánh lạc hướng bằng thưởng qua khe hoặc trò tìm thưởng, tháo ra lúc chó đang yên. Nếu chó cào liên tục, buổi sau rút ngắn lại.
Lỗi: dùng rọ để chó khỏi sủa. Rọ dạng giỏ không làm chó im, còn rọ bó mõm thì nguy hiểm nếu đeo lâu. Chuyện sủa cần tìm nguyên nhân và dạy hành vi thay thế, không phải bịt miệng.
Khi nào cần người giúp. Chó gầm gừ, đớp khi bạn chạm vào mặt dù đã tập chậm, hoặc chó cần rọ vì đã từng cắn người: nên làm việc với bác sĩ thú y và chuyên gia hành vi. Bị chó cắn thì rửa kỹ vết thương bằng nước và xà phòng, rồi đi tiêm phòng dại.
Câu hỏi thường gặp
Chó đeo rọ mõm có uống nước và ăn được không?
Với rọ dạng giỏ đúng cỡ, chó uống được nước từ bát và ăn được miếng thưởng nhỏ đút qua khe. Bữa chính thì nên tháo rọ. Rọ vải bó mõm thì không uống được, chỉ dùng trong vài phút.
Đeo rọ mõm lâu bao nhiêu thì an toàn?
Rọ dạng giỏ đúng cỡ có thể đeo suốt một buổi dạo nếu chó đã quen và có nước uống, trời không quá nóng. Rọ bó mõm chỉ vài phút. Luôn theo dõi nhịp thở và nghỉ ở chỗ mát.
Đeo rọ mõm có làm chó trở nên dữ hơn không?
Rọ không làm chó dữ. Chó trở nên căng thẳng nếu rọ được chụp lên trong lúc nó sợ, hoặc nếu rọ dùng để phạt. Tập đúng cách thì rọ chỉ là một món đồ đi kèm buổi dạo như dây dắt.
Chó con có nên tập đeo rọ mõm không?
Nhiều người huấn luyện khuyên nên tập từ sớm cho mọi con chó, ở mức chơi vui, để sau này khi cần đi khám, đi xe hay theo quy định nơi công cộng thì không phải tập gấp. Cần thay cỡ rọ theo đà lớn của chó con.
Chó cứ cọ rọ mõm vào chân người thì làm sao?
Có thể rọ đang cọ ở sống mũi hoặc chó thấy ngứa. Kiểm lại cỡ và chỗ lót. Nếu rọ vừa, cho chó một việc để làm như tìm thưởng hay đi dạo, và thưởng khi nó ngưng cọ.
Ở nơi công cộng có bắt buộc đeo rọ mõm cho chó không?
Mỗi địa phương, mỗi khu chung cư, mỗi phương tiện có quy định riêng, thường tuỳ cỡ chó và nơi đến. Bạn nên hỏi ban quản lý nơi ở, nhà xe hay chính quyền phường nơi mình sống để biết chính xác.