PhucTung.comPhục Tùng
Nền tảng huấn luyện bằng thưởng

Tăng độ khó khi huấn luyện chó: thêm thời gian, khoảng cách và xao nhãng từng nấc

Ba trục độ khó và quy tắc mỗi lần chỉ đẩy một trục, bậc thang thời gian, cách thêm khoảng cách, thang xao nhãng trong nhà, mốc tám trên mười và khi nào lùi.

A Vietnamese grandmother stands a few steps away from a seated golden retriever in a narrow tiled hallway, a child peeking from a doorway behind, side angle, soft diffuse daylight

Mỗi bài tập có ba trục độ khó: thời gian chó phải giữ, khoảng cách giữa bạn và chó, và mức xao nhãng xung quanh. Quy tắc gọn nhất là mỗi lần chỉ tăng một trục, và khi tăng một trục thì nới hai trục còn lại. Chó ngồi chờ được mười giây khi bạn đứng sát chưa có nghĩa là chờ được mười giây khi bạn lùi ba bước.

Nhiều bài tập "làm được rồi lại quên" thật ra không phải quên, mà là bị đẩy ba trục cùng lúc. Bài này đưa bậc thang cụ thể cho từng trục, cách quyết định khi nào lên nấc bằng mốc tám trên mười, khi nào lùi, một ví dụ đầy đủ với bài chờ ở cửa, và những lỗi làm chó tưởng như bướng trong khi chó chỉ đang bị đòi quá sức.

Ba trục độ khó và luật đẩy từng trục một

Thời gian là chó giữ hành vi bao lâu: ngồi một giây hay ngồi một phút. Khoảng cách là bạn ở đâu khi chó làm: đứng sát, lùi ba bước, hay ở phòng khác. Xao nhãng là những gì đang xảy ra quanh chó: phòng im lặng, tivi bật, trẻ con chạy, chó khác đi qua. Có người thêm trục thứ tư là địa điểm, nhưng có thể coi địa điểm mới là một dạng xao nhãng lớn.

Khi dạy một bài mới, cả ba trục để ở mức thấp nhất: một hai giây, đứng sát, phòng yên. Khi chó làm tốt, bạn chọn một trục để tăng. Đang tăng thời gian thì vẫn đứng sát, phòng vẫn yên. Khi chuyển sang tăng khoảng cách, hạ thời gian về ngắn trở lại. Khi bắt đầu thêm xao nhãng, hạ cả thời gian và khoảng cách. Nghe có vẻ chậm, nhưng thực tế nhanh hơn, vì chó ít khi thất bại và không phải học lại.

Lý do sâu xa: với chó, "ngồi khi chủ đứng sát" và "ngồi khi chủ lùi xa" là hai tình huống khác nhau. Chó không tự khái quát hoá như người. Mỗi lần thay đổi một yếu tố, chó cần vài lần làm đúng để nhận ra đây vẫn là bài cũ.

Cũng vì vậy mà người chủ hay ngạc nhiên khi chó "quên" một bài chỉ vì bạn đổi từ đứng sang ngồi trên ghế, hay vì người ra lệnh là bố thay cho mẹ. Đó đều là thay đổi trên trục xao nhãng, và đều cần hạ hai trục kia một chút.

Bậc thang thời gian: đi lên nhưng không chỉ đi lên

Lấy bài ngồi chờ làm ví dụ. Thay vì tăng đều một chiều, xen kẽ lần dài lần ngắn để chó không đoán được và không căng thẳng chờ "lần khó tiếp theo".

NấcCác lần trong một lượt mười lần (giây)Lên nấc khi
11, 2, 1, 3, 1, 2, 2, 1, 3, 2Chó giữ được tám trên mười lần
22, 4, 1, 5, 3, 2, 5, 1, 4, 3Tám trên mười, không nhổm dậy khi bạn đưa tay vào túi
33, 8, 2, 10, 5, 1, 8, 4, 10, 3Tám trên mười, chó thả lỏng, không run chân
45, 15, 3, 20, 8, 2, 15, 10, 20, 5Như trên, ở hai ba phòng khác nhau
510, 30, 5, 45, 15, 3, 30, 20, 60, 10Như trên; từ đây bắt đầu đổi sang tăng khoảng cách

Trong lúc chó giữ tư thế, bạn có thể đưa một mẩu bánh tận miệng ở giữa chừng để chó biết giữ yên là có lợi, rồi cuối lần mới đánh dấu thả. Đếm giây trong đầu, đừng nhìn điện thoại. Lần chó đứng dậy trước khi bạn thả thì không phạt, không nói "không", chỉ nhẹ nhàng cho chó ngồi lại và thử lần sau ngắn hơn.

Thêm khoảng cách: từng nửa bước một

Hạ thời gian về vài giây trước khi bắt đầu trục này. Mẹo quan trọng nhất: ở giai đoạn đầu, luôn quay về chỗ chó để đưa thưởng, đừng gọi chó tới.

  1. Chó ngồi, bạn nghiêng người như sắp bước đi nhưng chân không nhấc. Đánh dấu, thưởng. Với nhiều chó, chỉ động tác nghiêng người đã là một nấc khó.
  2. Lùi nửa bước rồi bước lại ngay. Thưởng tận miệng khi chó còn ngồi.
  3. Lùi một bước, đếm một hai, bước lại, thưởng.
  4. Lùi hai bước, rồi ba bước. Xen một số lần chỉ lùi nửa bước để chó không thấy mọi lần đều khó hơn.
  5. Quay ngang người khi lùi, rồi quay lưng hẳn trong một giây. Quay lưng thường làm chó tưởng bạn bỏ đi, nên hạ khoảng cách khi thử lần đầu.
  6. Bước qua khung cửa sang phòng khác một giây rồi quay lại. Đây là nấc khó nhất trong nhà, nhiều chó cần vài tuần mới tới.

Vì sao không gọi chó tới sau khi lùi? Vì như thế chó học rằng phần thưởng đến khi rời chỗ. Nó sẽ bắt đầu đứng dậy sớm để chạy lại. Dạy gọi lại đây là một bài riêng, đừng trộn vào bài chờ.

Thang xao nhãng trong nhà, từ dễ đến khó

Trước khi ra ngoài đường, có cả chục nấc xao nhãng bạn tự tạo được ngay trong nhà. Hạ thời gian và khoảng cách về thấp khi bắt đầu mỗi nấc:

  • Bạn tự cử động: giơ tay, gãi đầu, ngồi xuống ghế rồi đứng lên.
  • Tiếng động nhỏ: gõ nhẹ lên bàn, bật tivi nhỏ tiếng, mở tủ lạnh.
  • Đồ vật: thả một chiếc dép xuống sàn cách xa, đặt một đồ chơi không phải đồ chó thích nhất trong tầm nhìn.
  • Đồ ăn: đặt một bát bánh đậy nắp trên sàn cách vài bước. Chó không được lấy, chỉ được thưởng từ tay bạn.
  • Người: một người nhà đi ngang qua phòng, rồi đi ngang nhanh hơn, rồi ngồi xuống nói chuyện.
  • Trẻ con chơi: đây là nấc khó với hầu hết chó. Trẻ chơi ở góc xa, người lớn giám sát.
  • Tiếng chuông cửa, tiếng gõ cửa: nhờ người nhà ra ngoài bấm. Thường là nấc khó nhất trong nhà.

Mỗi nấc cần vài phiên. Đừng để mất đà khi thấy chó trượt ở nấc trẻ con chơi; lùi về nấc người lớn đi ngang, tập thêm vài ngày rồi thử lại. Với mèo, thang tương tự nhưng ngắn hơn và mèo thường nhạy với tiếng động hơn chó.

Mốc tám trên mười: khi nào lên, khi nào lùi

Lên nấc khi chó làm đúng khoảng tám trên mười lần. Đếm thật, đừng ước lượng. Một lượt mười lần là đủ để quyết định. Đúng mười trên mười liên tục nhiều phiên nghĩa là bạn đang để chó ở nấc quá dễ quá lâu, chó có thể chán.

Giữ nguyên khi đúng khoảng sáu đến bảy trên mười. Chó đang học, đây là vùng học tốt nhất. Đừng vội lên, cũng chưa cần lùi.

Lùi một nấc khi đúng dưới năm trên mười, hoặc trượt hai lần liền. Lùi không phải thất bại. Cho chó làm đúng vài lần ở nấc dễ hơn để lấy lại tự tin rồi thử lại.

Lùi hẳn hai ba nấc khi đổi chỗ tập hoặc có chuyện bất thường. Ngày có khách, ngày chuyển nhà, ngày mưa giông: hạ độ khó trước khi chó phải nói với bạn bằng cách làm sai.

Ghi lại. Một cột ngày, một cột nấc, một cột số lần đúng. Không có ghi chép, người chủ thường đánh giá cao hơn thực tế ở ngày vui và thấp hơn ở ngày mệt.

Đừng tính lần chó đoán trước. Có con chó học được nhịp của bạn và tự đứng dậy ngay trước lúc bạn định thả. Lần ấy không tính là đúng. Đổi nhịp thả, có lần thả rất sớm, có lần chậm hơn, để chó phải chờ tín hiệu chứ không đếm nhịp.

Áp vào nhà bạn: vẽ bậc thang cho một bài trong mười phút

Chọn một bài gắn với việc thật trong nhà, ví dụ chó nằm trên thảm khi cả nhà ăn cơm, hoặc mèo ngồi trên ghế đẩu trong lúc bạn nấu ăn thay vì nhảy lên bếp. Viết mục tiêu cuối cùng thành một câu cụ thể: nằm trên thảm suốt bữa cơm khoảng hai mươi phút, cả nhà nói chuyện, có người đứng dậy lấy đồ.

Tách câu ấy ra ba trục. Thời gian: hai mươi phút. Khoảng cách: chó ở thảm, người ngồi bàn cách vài bước. Xao nhãng: mùi đồ ăn, người đi lại, tiếng bát đũa. Rồi viết bốn năm nấc cho từng trục, nấc đầu thấp đến mức chó gần như chắc chắn làm được ngay hôm nay. Nấc đầu của trục xao nhãng có khi chỉ là bạn ngồi vào bàn với một cốc nước, chưa có đồ ăn.

Dán tờ giấy ấy ở chỗ dễ thấy. Mỗi phiên chọn một ô để tập, ghi kết quả bên cạnh. Bà ngoại trong nhà chị Lan thích việc này vì nhìn tờ giấy là biết hôm nay tập ô nào, không phải hỏi ai. Sau vài tuần, nhìn lại tờ giấy, bạn sẽ thấy rõ trục nào chó tiến nhanh, trục nào chậm, và biết cần dành thêm thời gian cho đâu.

Lỗi người chủ hay mắc khi tăng độ khó

Anh Minh từng dạy chó chờ ở cửa: ngồi khi cửa mở, chỉ ra khi được thả. Anh kể lại những lần bài tập đổ vỡ, và chỗ nào anh sửa:

Việc đã làmChó phản ứngCách sửa
Mở cửa rộng ngay từ đầuLao ra ngayChỉ chạm tay nắm cửa; rồi hé một khe nhỏ
Mở hé được rồi thì đứng xa hơn cùng lúcĐứng dậy khi anh lùiĐứng sát khi mở cửa, chưa lùi
Tập vào giờ hàng xóm dắt chó quaSủa, lao về phía cửaTập lúc ngõ vắng trước, thêm xao nhãng sau
Nói "ngồi" lặp ba bốn lầnChỉ ngồi ở lần thứ baNói một lần, đợi; không ngồi thì hạ nấc
Thưởng lúc chó đã ra khỏi cửaChó học rằng ra cửa mới có bánhThưởng khi chó còn ngồi bên trong
Tập mãi ở nấc hé cửa vì sợ chó trượtChó chán, làm uể oảiĐủ tám trên mười là lên nấc

Sau khoảng ba tuần, chó của anh Minh ngồi chờ khi cửa mở hẳn và anh đi ra trước. Anh nói thứ khó nhất không phải dạy chó, mà là kiềm mình đừng đẩy cả ba trục khi thấy chó tiến bộ. Nếu chó của bạn có thói lao ra đường khi cửa mở, trong lúc đang tập hãy dùng cổng chắn hoặc dây dắt để giữ an toàn, đừng trông vào bài tập khi bài tập chưa vững.

Câu hỏi thường gặp

Chó làm tốt ở nhà nhưng ra ngoài như chưa học bao giờ, có phải tăng độ khó sai?

Gần như luôn là vậy. Ra ngoài là tăng xao nhãng rất nhiều cùng lúc. Khi đổi nơi, hạ thời gian và khoảng cách về mức thấp nhất, coi như dạy lại bài ở chỗ mới, chó thường học lại nhanh hơn lần đầu.

Có nên tăng độ khó mỗi ngày một chút không?

Không nên theo lịch, mà theo kết quả. Có bài chó lên nấc mỗi ngày, có bài cần cả tuần ở một nấc. Dùng mốc khoảng tám trên mười lần đúng để quyết định.

Chó đứng dậy trước khi được thả thì xử lý thế nào?

Không phạt, không quát. Nhẹ nhàng cho chó ngồi lại, lần sau rút ngắn thời gian hoặc khoảng cách. Nếu chó đứng dậy nhiều lần, có thể bạn đang tăng hai trục cùng lúc.

Tăng độ khó cho mèo có giống chó không?

Nguyên tắc giống, nhưng mỗi nấc nên nhỏ hơn và phiên ngắn hơn. Mèo dễ bỏ đi khi thấy khó, nên giữ tỉ lệ đúng cao và kết thúc sớm.

Có cần đạt nấc cao nhất của cả ba trục không?

Tuỳ nhu cầu nhà bạn. Chó chỉ cần chờ ở cửa vài giây khi bạn đi lấy đồ thì không cần luyện chờ một phút ở công viên. Đặt mục tiêu theo việc thật trong nhà mình.

Lùi nấc nhiều có làm chó hư không?

Không. Lùi nấc giúp chó thành công và giữ hứng thú. Thứ làm hỏng bài tập là để chó thất bại liên tục, chứ không phải tập lại bài dễ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138