Chó cắn giật dây dắt khi đi dạo thường rơi vào một trong ba kiểu: coi dây là đồ chơi kéo co, quá kích thích mà chưa biết xả vào đâu, hoặc căng thẳng nên chuyển cơn bực vào thứ gần miệng nhất. Mỗi kiểu một cách gỡ, nhưng có một điểm chung: không giằng lại, vì giằng co chính là trò chơi chó đang muốn, và với con căng thẳng thì giằng co làm nó căng hơn.
Chuyện này hay gặp nhất ở chó tuổi mới lớn, khoảng từ vài tháng tới hơn một năm tuổi, khi sức đã nhiều mà khả năng tự kiềm chế còn non. Bài dưới đây giúp bạn nhận ra kiểu cắn dây của chó nhà mình, chuẩn bị trước buổi dạo, các bước khi chó đang cắn, hành vi thay thế, lịch hai tuần và những lúc cần người giúp.
Ba kiểu cắn dây và cách nhận ra
Nhìn lúc chó bắt đầu cắn dây và dáng người của nó. Hai kiểu đầu thường gặp ở chó trẻ khoẻ, kiểu thứ ba cần thận trọng hơn.
| Kiểu | Thường xảy ra khi | Dáng vẻ của chó | Hướng gỡ |
|---|---|---|---|
| Chơi kéo co | Đầu buổi dạo, đoạn đường chán, chủ đứng nói chuyện lâu | Đuôi vẫy, cúi người mời chơi, lắc đầu vui vẻ | Không giằng; đưa đồ chơi thay thế; cho việc để làm |
| Quá kích thích | Sau khi chạy nhảy, gặp người quen, sắp tới công viên | Nhảy loạn, cắn dây xen cắn ống quần, khó gọi | Dừng lại, hạ nhiệt bằng trò ngửi tìm; rút ngắn phần vui trước đó |
| Căng thẳng, chuyển hướng | Thấy chó khác, bị giữ lại khi muốn lao tới, tiếng động lớn | Người cứng, mắt nhìn về phía thứ kia, có khi gầm gừ | Tăng khoảng cách với thứ gây căng; xem bài về phản ứng khi đeo dây |
Có những con chó lẫn cả hai kiểu đầu trong một buổi. Nhưng nếu kiểu thứ ba xuất hiện, và chó bắt đầu cắn lên tay người cầm dây, đó không còn là chuyện chơi. Bạn nên ưu tiên an toàn và tìm người huấn luyện có kinh nghiệm.
Chuẩn bị trước buổi dạo để ít có cớ cắn dây
Phần lớn việc gỡ thói cắn dây nằm ở những gì diễn ra trước khi chó kịp ngoạm. Mấy thay đổi nhỏ dưới đây thường giảm được một nửa số lần cắn dây ngay trong tuần đầu.
- Cho chó xả bớt năng lượng bằng đầu óc, không chỉ bằng chân. Năm phút ngửi tìm thưởng rải trên sàn hoặc một món đồ nhai trước khi ra cửa giúp chó bớt cuồng.
- Ra cửa bình tĩnh. Chó lao ra khỏi cửa trong trạng thái hưng phấn thì vài mét đầu tiên đã ngoạm dây. Tập ngồi chờ đeo dây và chờ ở cửa trước.
- Mang theo một đồ chơi ngậm được. Một khúc dây thừng đồ chơi, một con thú nhồi bông dai. Đây là thứ chó được phép ngậm khi đi, thay cho dây.
- Dây ít đung đưa. Phần dây thừa lắc lư trước mặt là lời mời chơi. Cuộn phần thừa trong tay, giữ dây chùng vừa phải.
- Đổi chất liệu dây nếu cần. Một số chó mê cắn loại dây dù mềm hay dây thừng tròn. Thử dây bản dẹt, cứng hơn, ít đung đưa; nhiều chó kém hứng thú với thứ không mềm dẻo trong miệng.
- Bớt những đoạn đứng chờ lâu. Đứng chờ người quen nói chuyện mười phút là lúc chó chán và kiếm việc làm. Cho chó ngồi nhận thưởng, hoặc đi vòng quanh gần đó.
Nếu chó còn đang mọc răng, nhu cầu cắn là có thật. Trong nhà, bảo đảm chó có đủ đồ để gặm, và đừng bao giờ chơi kéo co bằng dây dắt, kể cả trong nhà.
Các bước khi chó đang cắn và giằng dây
Khi chó đã ngoạm dây và bắt đầu lắc đầu kéo, bạn làm theo thứ tự dưới đây. Mục tiêu là trò kéo co không xảy ra được, chứ không phải thắng chó.
- Đứng yên như cột. Áp tay cầm dây vào sát bụng hoặc hông để dây không căng thêm mà cũng không trùng hẳn. Không giật về.
- Im lặng, nhìn sang chỗ khác. Không nói “không”, không cười, vì tiếng nói của bạn làm trò chơi thêm thú vị.
- Nếu chó vẫn kéo, nắm dây thêm một đoạn ở phía dưới, gần vòng cổ hơn, để đoạn chó đang ngậm chùng xuống. Dây chùng thì không có gì để kéo.
- Ngay khi chó nhả dây, dù chỉ một giây, khen và rải vài miếng thưởng xuống đất cho chó ngửi tìm. Chó cúi xuống, đầu óc chuyển sang việc khác.
- Đưa đồ chơi thay thế, nói một từ như “cầm lấy”. Chó ngậm đồ chơi đi tiếp thì khen.
- Đi tiếp vài bước rồi dừng lại thưởng, để chó có việc làm và được thưởng cho những bước đi bình thường.
- Nếu chó lại ngoạm dây ngay, đổi hướng đi, hoặc kết thúc buổi dạo sớm hơn. Ngày mai bắt đầu với phần xả năng lượng dài hơn.
Có những con nhả dây xong là lao lên cắn ống quần, cắn tay. Lúc ấy rải thưởng xuống đất ngay để chó cúi xuống, sau đó rút ngắn buổi tập. Không đẩy chó ra bằng tay, vì tay đưa ra là thêm một món để ngoạm.
Dạy hành vi thay thế: ngậm đồ chơi và nhìn chủ
Chó cần biết khi hưng phấn thì làm gì, chứ không chỉ biết không được cắn dây. Hai hành vi thay thế hay dùng nhất là ngậm đồ chơi khi đi, và nhìn lên chủ để nhận thưởng.
- Ở nhà, dạy “cầm lấy”: đưa đồ chơi, chó ngậm thì khen, cho nhả bằng đổi thưởng. Lặp tới khi nghe “cầm lấy” là chó ngậm ngay.
- Tập chó ngậm đồ chơi đi quanh phòng với dây đeo sẵn. Thưởng khi chó vừa ngậm vừa đi bên bạn.
- Dạy “nhìn đây”: nói tên chó, chó nhìn lên mặt bạn thì thưởng. Tăng dần thời gian nhìn.
- Ra ngõ vắng, mỗi khi thấy chó bắt đầu hưng phấn, dáng người dẻo ra, mắt nhìn dây, gọi “nhìn đây” hoặc đưa đồ chơi “cầm lấy” trước khi chó kịp ngoạm dây.
- Thưởng thật hậu cho những lần chó tự lấy đồ chơi hay tự nhìn lên bạn mà không cần nhắc.
- Dần dần chuyển ra những chỗ có nhiều kích thích hơn, giữ đồ chơi trong túi áo để lúc nào cũng có.
Bạn đang dạy chó rằng cảm giác hưng phấn trên đường có một chỗ để xả hợp lệ. Khi chỗ ấy có sẵn, nhu cầu ngoạm dây giảm hẳn.
Lịch hai tuần và dấu hiệu tiến bộ
Mỗi ngày một hai buổi dạo như bình thường, kèm vài phút tập ở nhà. Ghi lại số lần chó ngoạm dây trong mỗi buổi để thấy rõ xu hướng.
| Giai đoạn | Việc tập | Dấu hiệu tiến bộ |
|---|---|---|
| Ngày 1 đến 3 | Thêm phần xả năng lượng trước khi ra cửa; tập cầm lấy và nhìn đây ở nhà | Chó ngậm đồ chơi khi được đưa, nhìn lên khi gọi tên |
| Ngày 4 đến 7 | Ra ngõ vắng, đưa đồ chơi trước khi chó ngoạm dây; đứng yên khi chó ngoạm | Số lần ngoạm dây mỗi buổi giảm khoảng một nửa |
| Ngày 8 đến 11 | Đi tuyến quen, giảm dần việc nhắc trước; thưởng khi chó tự chọn đồ chơi | Chó tự cầm đồ chơi khi hưng phấn |
| Ngày 12 đến 14 | Thử đoạn hấp dẫn: gần công viên, có người quen | Còn ngoạm dây nhưng nhả nhanh khi bạn đứng yên |
Cũng như mọi thói quen, có ngày tụt lại, nhất là sau một ngày chó phải ở nhà nhiều. Đừng vội nghĩ bài tập không hiệu quả; nhìn vào số đếm cả tuần.
Khi chó nhả dây rồi chuyển sang cắn tay, cắn ống quần
Đây là lúc nhiều người chủ hoảng nhất, nhất là khi con chó đã nặng hai ba chục ký. Phần lớn trường hợp vẫn là chó quá kích thích chứ không phải hung dữ: miệng nó đang tìm thứ gì đó để ngoạm, và ống quần đang đung đưa ngay đó. Dù vậy, răng chó lớn có thể làm rách da, nên an toàn của người đi trước bài tập.
Cách xử lý ngay tại chỗ: đứng yên, khoanh tay sát người, quay nghiêng người đi. Nếu có thể, rải một nắm thưởng xuống đất ra xa chân mình để chó cúi xuống tìm. Khi chó đã dịu, đưa đồ chơi thay thế hoặc kết thúc buổi dạo, về nhà bằng đường ngắn nhất. Không nhảy lùi, không vung tay, không chạy, vì những cử động ấy giống hệt một trò đuổi bắt.
Sau buổi ấy, nhìn lại xem điều gì đã đẩy chó lên quá mức: đi quá lâu, vừa gặp chó khác, trời nóng, hay chó đã ở nhà cả ngày không có việc gì làm. Điều chỉnh phần chuẩn bị trước buổi dạo hôm sau. Nếu chó cắn lên tay mạnh, lặp lại nhiều lần, hoặc kèm gầm gừ, mắt nhìn cứng, đó là dấu hiệu cần chuyên gia hành vi quan sát trực tiếp. Trẻ em trong nhà không nên cầm dây con chó này cho tới khi chuyện đã được giải quyết.
Áp vào nhà bạn, lỗi hay mắc và lúc cần người giúp
Anh Minh, chó lai chín tháng tuổi. Cứ tới đoạn cuối công viên là con chó quay lại ngoạm dây, lắc đầu, có lần làm anh suýt ngã. Anh cho chó chạy trong sân kín mười phút trước, mang theo khúc dây thừng đồ chơi, và đứng im mỗi khi nó ngoạm dây. Sau hai tuần, chó chỉ còn ngoạm một hai lần mỗi buổi, nhả ngay khi anh đứng yên.
Lỗi: giật lại để giành dây. Chó thấy trò kéo co thành công, lần sau kéo mạnh hơn. Sửa: đứng yên, làm dây chùng, đợi chó nhả.
Lỗi: chơi kéo co bằng dây ở nhà. Chó không phân biệt được lúc nào dây là đồ chơi, lúc nào không. Sửa: dây dắt chỉ để dắt; kéo co bằng đồ chơi riêng.
Lỗi: đưa tay ra đẩy đầu chó. Tay đưa ra thành món để ngoạm tiếp. Sửa: rải thưởng xuống đất để chó cúi xuống.
Khi nào cần người giúp. Chó cắn lên tay, cắn mạnh tới chảy máu, gầm gừ khi bạn chạm vào dây, hoặc cắn dây kèm dấu hiệu căng thẳng khi thấy chó khác hay người lạ: nên đi khám thú y và làm việc với người huấn luyện theo hướng thưởng. Nếu bị chó cắn rách da, rửa vết thương thật kỹ dưới vòi nước với xà phòng và đi tiêm phòng dại.
Câu hỏi thường gặp
Chó cắn dây dắt có phải do chó hư không?
Không. Đa số là chó trẻ khoẻ chưa biết xả năng lượng vào đâu, hoặc đã từng được chơi kéo co bằng dây. Đó là thói quen học được, và cũng học lại được bằng hành vi thay thế.
Có nên xịt thứ đắng lên dây để chó khỏi cắn không?
Một số người dùng chất có vị đắng dành cho thú cưng, có thể giảm cắn ở vài con. Nhưng nó không dạy chó phải làm gì, và nhiều chó vẫn cắn khi hưng phấn. Nên dùng kèm, không thay cho việc dạy hành vi thay thế.
Chó cắn dây hoài làm đứt cả dây thì nên đổi loại dây nào?
Có thể dùng dây bền hơn, hoặc loại dây bản dẹt cứng hơn ở đoạn gần vòng cổ. Nhưng đổi dây chỉ là che chắn. Phần quan trọng vẫn là chuẩn bị trước buổi dạo và đưa đồ chơi thay thế.
Chó cắn dây chỉ khi gặp chó khác thì xử lý thế nào?
Đó thường là kiểu căng thẳng hoặc quá kích thích khi bị giữ lại. Tăng khoảng cách với chó khác, tập trò nhìn kìa ở khoảng cách chó vẫn ăn được, và tránh để chó bị giữ chặt khi chó kia đi qua sát.
Chó mấy tháng tuổi thì hết cắn dây?
Không có mốc tự hết. Nhiều chó giảm dần khi qua tuổi mới lớn, nhưng nếu thói quen đã được củng cố bằng giằng co thì có thể kéo dài. Tập từ sớm giúp chuyện này qua nhanh hơn.
Có nên quát to để chó giật mình nhả dây không?
Quát có thể làm chó nhả ngay lúc đó, nhưng với chó đang hưng phấn thì dễ thành tiếng cổ vũ, còn với chó căng thẳng thì làm nó căng hơn. Đứng yên, làm dây chùng và rải thưởng hiệu quả hơn về lâu dài.