PhucTung.comPhục Tùng
Nền tảng huấn luyện bằng thưởng

Chó không ăn thưởng khi ra ngoài: đọc ngưỡng căng thẳng và tập từ nhà ra đường

Vì sao chó ở nhà ăn ngon mà ra đường nhè bánh, bảng dấu hiệu dưới và quá ngưỡng, năm nấc tập từ phòng khách ra công viên, và lỗi người chủ hay mắc.

A young Vietnamese man crouches at the edge of a quiet residential lane offering a treat to a hesitant shiba inu looking away toward passing motorbikes, low angle, overcast daylight

Chó từ chối món nó vẫn mê ở nhà thường không phải vì chê, mà vì đang quá căng thẳng hoặc quá phấn khích để ăn. Khi đầu óc chó bận đối phó với tiếng xe, mùi lạ, con chó bên kia đường, việc ăn bị gác lại. Đó là dấu hiệu bạn đang tập ở nơi vượt quá sức chịu của chó lúc ấy, chứ không phải chó hư.

Cách sửa là lùi về chỗ chó còn ăn được, rồi tiến ra từng nấc, mỗi nấc tập đến khi chó ăn và làm bài thoải mái mới đi tiếp. Bài dưới đây có bảng đọc dấu hiệu, năm nấc từ phòng khách ra công viên kèm lịch theo tuần, cách cho chó làm quen chỗ mới trước khi tập, và những lỗi làm chó ngày càng khó ăn ngoài đường hơn.

Ăn ở nhà, nhè bánh ngoài đường: chuyện gì đang xảy ra

Chó cảm nhận thế giới qua mũi và tai nhiều hơn mắt. Một con ngõ với bạn chỉ là đường về nhà, với chó là hàng trăm mùi mới, tiếng còi xe, tiếng chó sủa sau cánh cổng, người đi qua sát sạt. Khi lượng thông tin dồn tới vượt quá mức chó xử lý được, cơ thể chuyển sang trạng thái cảnh giác: nhịp tim nhanh, cơ căng, chú ý dồn hết vào thứ có thể là mối nguy. Việc ăn, việc nghe lệnh tạm thời bị đẩy xuống dưới.

Người huấn luyện hay gọi điểm này là ngưỡng. Dưới ngưỡng, chó còn nhìn bạn, còn ăn, còn học. Quá ngưỡng, chó không học được gì, có tập nữa cũng chỉ làm nó thêm căng. Điều hay bị nhầm là ngưỡng không chỉ do sợ hãi; chó quá phấn khích vì thấy công viên, thấy bạn chó, cũng vượt ngưỡng y như vậy và cũng nhè bánh.

Có một trường hợp khác cần loại trừ trước: chó đau răng, đau bụng, mới đổi thức ăn, hoặc thời tiết quá nóng khiến chó chỉ muốn tìm bóng mát. Nếu chó cũng ăn kém ở nhà, hoặc đổi tính trong vài ngày, đưa chó đi khám bác sĩ thú y trước khi nghĩ đến chuyện huấn luyện.

Một phép thử nhanh tại chỗ: mang theo một món hạng cao mà chó gần như không bao giờ từ chối ở nhà. Nếu ra ngoài chó chê cả món ấy, gần như chắc chắn vấn đề nằm ở ngưỡng chứ không phải ở khẩu vị. Nếu chó chê hạt khô nhưng vẫn ăn thịt, chỉ cần đổi hạng thưởng là đủ, chưa phải lùi nấc.

Đọc dấu hiệu: dưới ngưỡng, sát ngưỡng, quá ngưỡng

Xem chó trong vài giây trước khi đưa bánh. Bảng này giúp bạn quyết định tập tiếp, tập nhẹ hay rút lui.

MứcDấu hiệu thường thấyLàm gì
Dưới ngưỡngĂn bánh nhẹ nhàng, nhìn bạn khi gọi tên, đuôi và tai thả lỏng, ngửi đất thong thảTập bài bình thường, có thể tăng độ khó một chút
Sát ngưỡngĂn nhưng giật mạnh, cắn cả ngón tay; liếm môi, ngáp; nhìn chằm chằm một hướng; chỉ nghe được lệnh dễ nhấtChỉ ôn bài dễ, giữ khoảng cách xa hơn, rút ngắn phiên
Quá ngưỡngKhông ăn hoặc nhè bánh ra; kéo dây, sủa, rên; đuôi cụp hoặc dựng cứng; thở gấp khi trời không nóng; không nghe tênNgừng tập, đi xa khỏi nguồn kích thích, cho chó ngửi hoặc về nhà
Sau khi về nhàNằm lăn ra ngủ say, uống nhiều nước, có khi bồn chồn cả buổiLần sau tập ngắn hơn, ở nấc thấp hơn

Nguyên tắc dễ nhớ: nếu chó còn ăn mà ăn kiểu giật cắn, bạn đang ở mép. Lùi lại vài mét hoặc quay lưng về phía nguồn ồn trước khi đòi chó làm thêm gì.

Năm nấc từ phòng khách ra công viên

Mỗi nấc tập vài ngày, mỗi phiên chỉ khoảng ba đến năm phút với hai ba bài chó đã thạo ở nhà. Chỉ lên nấc khi chó ăn bánh nhẹ nhàng và làm đúng khoảng tám trên mười lần.

NấcNơi tậpThời gian gợi ý
1Phòng khách, rồi các phòng khác trong nhàVài ngày, đến khi chó làm ở mọi phòng
2Hành lang chung cư, ban công, sân trước, lúc vắng ngườiKhoảng một tuần
3Đầu ngõ hoặc chân cầu thang vào sáng sớm, ít xeKhoảng một hai tuần
4Góc yên của công viên vào giờ vắng, đứng xa lối điKhoảng một hai tuần
5Công viên giờ đông, ven đường có xe, gần chó khác ở khoảng cách chó còn ăn đượcTuỳ con, có khi cả tháng

Con chó lai của anh Minh dừng khá lâu ở nấc ba vì con ngõ nhà anh có một chú chó hay sủa sau cổng. Thay vì cố đi qua, anh đổi giờ dạo sang lúc chú chó kia được nhốt vào nhà, và đứng tập ở phía đầu ngõ bên kia. Sau khoảng hai tuần, chó của anh đã ăn được bánh khi nghe tiếng sủa từ xa. Nấc nào chậm thì cứ chậm, lịch trên chỉ là gợi ý.

Cho chó làm quen chỗ mới trước khi đòi tập

Phần lớn người chủ bước ra đến công viên là lấy bánh ra tập ngay. Chó chưa kịp "đọc" xong nơi ấy đã bị đòi ngồi, đòi nhìn. Một thói quen nhỏ khác hẳn kết quả:

  1. Đến nơi, đứng yên ở một chỗ có lưng tựa, như cạnh bức tường hoặc gốc cây to, cho chó nhìn xung quanh khoảng một hai phút. Không ra lệnh, không nói nhiều.
  2. Thả dây dài vừa đủ an toàn cho chó ngửi đất trong bán kính một hai mét. Ngửi là cách chó thu thập thông tin và tự làm dịu mình.
  3. Mỗi lần chó tự quay lại nhìn bạn, nói từ đánh dấu và đưa bánh. Đây là bài tập đầu tiên, và cũng là phép thử chó đã dưới ngưỡng chưa.
  4. Khi chó tự nhìn bạn vài lần liền, mới bắt đầu các bài ngồi, nằm, đi cạnh.
  5. Kết thúc bằng một lượt ngửi tự do rồi về, khi chó vẫn còn muốn ở lại.

Nếu sau năm phút chó vẫn không quay lại nhìn bạn lần nào, coi như hôm nay nơi này quá sức. Đi bộ nhẹ, cho ngửi, rồi về, ngày mai tập ở nấc thấp hơn.

Lỗi người chủ hay mắc làm chó càng khó ăn ngoài đường

Những việc dưới đây đều xuất phát từ ý tốt, nhưng thường khiến tình hình tệ hơn:

  • Dí bánh sát mũi, lặp đi lặp lại. Chó đã nhè thì món đó lúc này không có giá. Dí thêm chỉ làm chó khó chịu. Cất bánh, tăng khoảng cách trước.
  • Kéo chó lại gần thứ nó sợ "cho quen". Ép đối mặt thường làm nỗi sợ sâu hơn. Để chó tự chọn khoảng cách, thưởng khi chó nhìn thứ ấy rồi quay về phía bạn.
  • Bắt nhịn bữa để chó ham ăn ngoài đường. Tập trước bữa khoảng một tiếng là hợp lý; còn cắt bữa, để đói lả là phản tác dụng và gây hại sức khoẻ. Chó đói mà quá ngưỡng thì vẫn không ăn.
  • Quát hoặc giật dây khi chó không nghe. Thêm một nguồn căng thẳng nữa, đúng lúc chó đã quá tải. Chó học thêm rằng ra ngoài vừa ồn vừa bị la.
  • Tập quá lâu vì hôm nay chó ngoan. Dừng ở lúc đang tốt. Phiên dài làm chó mệt và lần sau bắt đầu thấp hơn.
  • Lên nấc vì sốt ruột, không vì chó sẵn sàng. Dùng mốc tám trên mười lần đúng, đừng dùng lịch.

Nếu bạn đã làm vài điều trên, không sao cả. Chó quên nhanh những buổi tệ nếu những buổi sau nhẹ nhàng hơn. Bắt đầu lại từ nấc chó còn ăn được.

Túi đồ mang theo khi ra ngoài tập

Thiếu một món nhỏ là buổi tập ngoài đường hỏng sớm. Chuẩn bị sẵn một túi để cạnh cửa, đi là cầm:

  • Túi bánh đeo hông có hai ngăn: một ngăn hạt khô cho lúc chó đang dưới ngưỡng, một ngăn thịt luộc cho lúc khó hoặc lúc chó làm điều đáng thưởng lớn.
  • Dây dắt thường và một dây dài khoảng vài mét để cho chó ngửi rộng hơn ở chỗ an toàn, vắng xe. Không dùng dây tự cuộn ở nơi đông vì khó kiểm soát.
  • Vòng cổ hoặc yếm vừa vặn, kiểm tra không tuột qua đầu khi chó giật lùi.
  • Chai nước và bát gấp, nhất là buổi trưa hay chiều nóng. Chó khát và nóng sẽ chẳng thiết ăn.
  • Túi nhặt phân và khăn giấy. Dọn sạch là phép lịch sự với hàng xóm, cũng giúp người ta dễ chịu khi thấy bạn tập chó trong ngõ.
  • Một đồ chơi chó thích nhất, để dùng làm phần thưởng hoặc để chó cắn cho đỡ căng khi về đến cửa.

Chọn giờ ra ngoài cũng là một phần chuẩn bị. Sáng sớm và chiều muộn thường mát và vắng hơn. Nếu nơi bạn ở có giờ tan học, giờ chợ đông, tránh các khung đó trong những tuần đầu. Mặt đường nhựa giữa trưa có thể rất nóng với gan bàn chân chó; áp mu bàn tay xuống mặt đường vài giây, thấy nóng rát thì chó cũng vậy.

Khi nào cần người giúp

Một số con chó vượt ngưỡng ngay khi bước ra khỏi cửa: run, thở gấp, rúc vào chân chủ, đòi quay về, hoặc ngược lại lao đi, sủa dữ với mọi thứ. Nếu sau khoảng hai ba tuần tập nấc một và nấc hai mà chó vẫn không ăn được ở hành lang hay sân trước, đó là dấu hiệu lo âu cần được đánh giá kỹ hơn, không chỉ là chưa quen.

Bước đầu là khám bác sĩ thú y để loại trừ đau đớn, vấn đề tuyến giáp, thị lực hay thính lực kém, những thứ làm chó dễ hoảng hơn. Sau đó, tìm một người huấn luyện hoặc chuyên gia hành vi làm việc bằng phương pháp thưởng, không dùng vòng cổ siết hay vòng điện. Với lo âu nặng, bác sĩ thú y có khi kê thuốc hỗ trợ đi kèm bài tập; đây là quyết định của bác sĩ, người chủ không tự mua thuốc an thần cho chó.

Nếu chó từng gầm gừ hoặc đớp người, chó khác khi ra ngoài, giữ khoảng cách rộng, đi giờ vắng, cân nhắc tập cho chó đeo rọ mõm thoải mái từ trước, và tuân theo quy định của địa phương về dắt chó nơi công cộng. Trường hợp ai đó bị chó cắn, rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại.

Câu hỏi thường gặp

Chó ở nhà nghe lời mà ra ngoài như không biết gì, có phải chó bướng?

Thường là không. Chó học theo bối cảnh, bài thạo trong phòng khách chưa chắc chó nhận ra khi ở ngoài đường. Thêm vào đó là căng thẳng hoặc phấn khích. Hãy dạy lại từng bài ở từng nơi, bắt đầu từ chỗ yên.

Có nên để chó đói trước khi ra ngoài tập?

Tập trước bữa khoảng một tiếng là đủ để chó hứng thú với đồ ăn. Không nên bỏ bữa hay để chó đói lâu, vì vừa hại sức khoẻ vừa không giải quyết được nguyên nhân chính là chó đang quá ngưỡng.

Chó ăn bánh nhưng cắn mạnh cả ngón tay ngoài đường, vậy có ổn không?

Đó là dấu hiệu chó đang sát ngưỡng. Chỉ ôn bài dễ, tăng khoảng cách với nguồn ồn, và đặt bánh trên lòng bàn tay mở hoặc tung xuống đất để tránh bị cắn nhầm.

Cho chó ngửi lâu ngoài đường có làm chó hư không?

Không, ngửi là nhu cầu tự nhiên và giúp chó bình tĩnh lại. Bạn có thể dùng việc được ngửi làm phần thưởng: chó đi dây lỏng hoặc quay lại nhìn bạn thì được nói "đi ngửi" và thả dây cho đi.

Bao lâu thì chó ăn được thưởng ở công viên?

Tuỳ con và tuỳ nơi ở. Có chó chỉ cần một hai tuần, có chó cần vài tháng nếu từng sợ hãi. Đo tiến bộ bằng nấc chó ăn được, không bằng số ngày.

Mèo có bị như vậy khi đưa ra ngoài không?

Có, và thường rõ hơn chó. Đa số mèo nhà không cần ra đường; nếu bạn tập mèo đeo yếm ra ban công hay sân, làm từng chút một, để mèo có chỗ trốn, và chỉ thưởng khi mèo còn ăn thong thả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138