Chó đã quen tấm lót thì học đi ngoài trời nhanh nhất khi bạn mang mùi và cảm giác của tấm lót ra ngoài trước, rồi mới rút tấm lót trong nhà đi, chứ không cất nó một sớm một chiều. Với phần lớn chó, quá trình mất khoảng hai đến ba tuần, có con nhanh hơn, có con cần thêm thời gian nếu đã dùng tấm lót nhiều tháng.
Lý do chó hay bậy lại trong giai đoạn này là con đã học "đi trên mặt phẳng mềm, có mùi quen", và khi tấm lót biến mất, thứ gần giống nhất trong nhà là thảm chùi chân, tấm nệm hay đống quần áo. Lịch dưới đây giúp chó chuyển dần thói quen ấy ra ngoài, kèm cách xử lý khi chó nhịn suốt buổi dạo rồi về nhà mới đi.
Trước khi bắt đầu: chó đã sẵn sàng chưa
Chuyển ra ngoài quá sớm hoặc vào lúc nhà đang xáo trộn dễ làm cả hai bên nản. Kiểm qua mấy điều sau trước khi bắt tay vào lịch:
- Chó con đã tiêm đủ các mũi theo lịch bác sĩ thú y dặn, hoặc bác sĩ đã cho phép đi ra những chỗ có chó khác qua lại. Trước đó, chỉ nên dùng sân nhà hay chỗ sạch ít chó lạ.
- Chó đang đi tấm lót khá đều, bậy ra ngoài rất ít. Nếu chó còn bậy lung tung trên sàn, nên ổn định việc đi tấm lót trước đã.
- Bạn có một chỗ ngoài trời cố định để dùng hằng ngày: một góc cỏ ở sân, khoảng đất trước nhà hay một đoạn lề cỏ vắng gần ngõ.
- Trong ba tuần tới, có người ở nhà đủ để dẫn chó ra theo giờ, ít nhất vào sáng sớm, sau các bữa ăn và trước giờ ngủ.
- Nhà không sắp chuyển chỗ ở, không có khách ở lại dài ngày hay việc lớn khác làm chó căng thẳng.
- Bạn đã có chất tẩy dạng men khử mùi nước tiểu để lau những lần bậy, vì nước lau sàn thông thường chỉ che mùi với mũi người.
Nếu còn vướng một hai điều, cứ lùi thời điểm bắt đầu vài tuần. Một lịch chuyển đổi làm cẩn thận trong ba tuần đỡ vất vả hơn nhiều so với làm vội rồi phải sửa thói bậy cả tháng sau.
Lịch ba tuần chuyển ra ngoài trời
Lịch này giả định chó đi vệ sinh khoảng năm sáu lần một ngày và nhà có lối ra sân hoặc ra ngõ không quá xa. Cột cuối là mốc để bạn biết khi nào nên sang bước kế tiếp.
| Giai đoạn | Trong nhà | Ngoài trời | Sang bước sau khi |
|---|---|---|---|
| Ngày 1–4 | Giữ tấm lót ở chỗ cũ | Mang một tấm lót đã có chút mùi ra đặt ở góc cỏ; dẫn chó ra vào các giờ chính, nói lệnh, thưởng khi đi | Chó đi trên tấm lót ngoài trời vài lần |
| Ngày 5–8 | Dời tấm lót về gần cửa ra sân | Cắt tấm lót ngoài trời nhỏ dần, còn khoảng nửa | Chó đi ngoài trời ở phần lớn các giờ chính |
| Ngày 9–14 | Đặt tấm lót sát cửa, chỉ dùng ban đêm | Còn một mẩu nhỏ, rồi bỏ hẳn; chó đi trực tiếp lên cỏ | Ba bốn ngày liền ban ngày không bậy |
| Ngày 15–21 | Cất tấm lót; dẫn ra lần cuối muộn hơn buổi tối | Giữ đúng một chỗ, đúng giờ, vẫn thưởng | Một tuần liền không bậy, ban đêm cũng ổn |
Lịch không phải luật cứng. Có chó đi trên cỏ ngay hôm thứ hai, bạn có thể rút ngắn. Có chó cứ đứng ngửi tấm lót ngoài trời mà không chịu ngồi, bạn kéo dài giai đoạn đầu. Điều quan trọng là mỗi bước chỉ đổi một thứ, và chỉ đổi khi chó đã thành công đều ở bước trước.
Một lần dẫn ra đúng cách trong giai đoạn chuyển
Phần lớn chuyện thành bại nằm ở năm phút ngoài trời. Mỗi lần dẫn ra, làm theo đúng một trình tự để chó sớm hiểu đây là "giờ đi vệ sinh", không phải giờ chơi:
- Đeo dây dắt cho chó ngay trong nhà, kể cả khi nhà có sân rào kín. Dây giúp bạn dẫn chó thẳng tới đúng chỗ, không để con chạy lang thang đánh hơi khắp sân.
- Đi thẳng tới góc có tấm lót hoặc góc cỏ quen, không dừng chào hỏi, không chơi trên đường.
- Đứng yên, cầm dây lỏng, để chó đi vòng ngửi trong bán kính dây. Không nói chuyện, không nhìn điện thoại quá chăm, vì bạn cần thấy lúc chó bắt đầu ngồi.
- Khi chó bắt đầu đi, nói từ hiệu lệnh nếu đã có, giọng nhẹ. Chờ chó xong hẳn rồi mới khen và đưa phần thưởng ngay tại chỗ.
- Sau khi xong, cho chó vài phút chơi hoặc dạo ở sân. Đây là phần thưởng thứ hai, giúp chó hiểu đi xong thì có chuyện vui chứ không phải bị đưa vào ngay.
- Nếu sau khoảng năm phút chó không đi, dẫn vào nhà, giữ chó trong tầm mắt hoặc trong quây, rồi quay ra sau mười đến mười lăm phút.
Đừng để chó ở ngoài một mình rồi mở cửa cho vào. Bạn không biết chó đã đi hay chưa, và chó cũng không nhận được phần thưởng đúng lúc, nên việc học chậm hơn hẳn.
Dấu hiệu trong giai đoạn chuyển: ý nghĩa và cách làm
Trong ba tuần ấy, chó sẽ cho bạn biết con đang hiểu hay đang lúng túng qua những dấu hiệu khá rõ. Đọc đúng thì bạn biết lúc nào tiến, lúc nào lùi:
| Dấu hiệu | Thường có nghĩa là | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Chó ra ngoài là đi ngay, nhìn bạn chờ thưởng | Đã hiểu chỗ mới và việc cần làm | Giữ nhịp, sẵn sàng sang bước kế tiếp |
| Chó ngửi mãi, đi lòng vòng, không ngồi | Chỗ còn lạ, còn nhiều mùi gây xao nhãng | Đứng yên lâu hơn, chọn góc yên hơn, mang thêm mẩu tấm lót có mùi |
| Nhịn suốt buổi dạo, vào nhà đi ngay lên tấm lót | Còn gắn chặt việc đi với tấm lót trong nhà | Kéo dài giai đoạn một, đặt tấm lót ngoài trời rõ hơn |
| Bậy lên thảm chùi chân, nệm, quần áo | Tìm mặt phẳng mềm giống tấm lót | Cất các thứ ấy khỏi sàn tạm thời, lau sạch bằng chất tẩy men |
| Run, nép vào chân, kéo dây về phía cửa | Sợ tiếng xe, chó khác hay người lạ ngoài kia | Đổi sang chỗ yên tĩnh hơn hoặc giờ vắng hơn, làm chậm lại |
| Bậy nhiều, tiểu từng ít một, rặn lâu | Có thể có vấn đề sức khoẻ | Tạm ngưng chuyển đổi, đưa đi khám bác sĩ thú y |
Lỗi người chủ hay mắc và cách sửa
Cất hết tấm lót trong một ngày. Đây là lỗi phổ biến nhất. Chó mất chỗ quen, chưa có chỗ mới chắc chắn, nên chọn đại thứ gì gần giống. Sửa: đặt lại một tấm lót ở gần cửa ra ngoài và đi lại theo lịch từ giai đoạn hai.
Mỗi lần dẫn ra một chỗ. Hôm ra sân, hôm ra ngõ, hôm ra công viên. Chó chưa kịp gắn mùi quen với chỗ nào cả. Sửa: chọn một chỗ, dùng đều ít nhất hai tuần, khi chó đã thạo mới mở rộng.
Dẫn ra rồi đứng chơi điện thoại. Bạn bỏ lỡ lúc chó đi nên không thưởng được, hoặc chó đi được nửa đã bị xao nhãng. Sửa: năm phút ấy chỉ dành cho việc quan sát.
Mắng khi chó bậy trên thảm. Chó không hiểu lỗi là "bậy trên thảm", con chỉ hiểu "đi vệ sinh khi có người nhìn là bị mắng". Kết quả là chó nhịn khi ra ngoài cùng bạn rồi lén đi trong nhà. Sửa: không mắng; nếu bắt gặp đang đi, gọi nhẹ tên và dẫn ra ngay, đi được ở ngoài thì thưởng.
Thôi dẫn ra theo giờ khi thấy chó ổn được vài ngày. Vài ngày tốt chưa đủ thành thói quen. Sửa: giữ lịch thêm ít nhất một tuần sau khi chó đã ổn rồi mới nới giờ.
Áp vào chó nhà mình: bác Tư và chú chó nhỏ dọn về nhà có sân
Bác Tư nuôi một chú chó nhỏ chừng một tuổi, suốt thời gian ở căn hộ cũ chỉ đi trên tấm lót cạnh nhà tắm. Khi cả nhà dọn về căn nhà có khoảng sân trước, bác muốn chó đi ngoài sân cho sạch nhà. Hai ngày đầu bác cất hết tấm lót, kết quả là chó tè lên tấm thảm chùi chân ở cửa bếp ba lần và cứ đứng nép vào tường mỗi khi được dắt ra sân.
Bác làm lại từ đầu theo lịch. Bác trải lại một tấm lót ở chỗ quen trong nhà, mang một tấm khác đã có chút mùi ra đặt ở góc sân cạnh chậu cây, rồi mỗi sáng sau khi chó ngủ dậy và sau mỗi bữa ăn, bác dắt chó bằng dây ra đúng góc ấy, đứng yên trên bậc thềm chờ. Ngày thứ ba, chó đi lần đầu trên tấm lót ngoài sân; bác khen nhỏ và cho một miếng thịt luộc xé nhỏ. Bác cũng cuộn tạm tấm thảm chùi chân lại cất đi.
Đến cuối tuần thứ hai, tấm lót ngoài sân chỉ còn một mẩu bằng bàn tay, chó đi thẳng lên đất cạnh chậu cây. Tấm lót trong nhà được dời ra sát cửa và chỉ để ban đêm, rồi cất hẳn vào tuần thứ ba. Điều bác Tư nhớ nhất là phải đổi từng thứ một: lần đầu bác đổi cả nhà mới, chỗ mới và bỏ tấm lót trong cùng một ngày, nên chó không còn gì quen để bám vào.
Chó nhịn suốt buổi dạo, về nhà mới đi: xử lý thế nào
Đây là tình huống làm nhiều chủ nuôi bực nhất: dắt đi ba mươi phút không có gì, vừa vào nhà là chó ngồi xuống giữa phòng. Thường có hai lý do. Một là chó còn coi trong nhà mới là chỗ an toàn để đi; ngoài trời nhiều tiếng động, nhiều mùi, con chưa đủ thư thả để ngồi xuống. Hai là chó từng bị mắng khi bậy nên ngại đi trước mặt người.
Cách làm là thu hẹp lựa chọn của chó trong một thời gian ngắn. Sau buổi dạo mà chưa đi, bạn đưa chó vào và giữ trong quây hoặc phòng nhỏ có giường của chó, không để con đi lại khắp nhà. Mười lăm phút sau, dẫn ra đúng góc cũ một lần nữa, lần này đứng yên ở một chỗ thay vì đi dạo. Lặp lại cho tới khi chó đi ngoài trời, rồi thưởng thật hào phóng, có thể kèm một trò chơi con thích nhất.
Nếu chó thật sự sợ không gian ngoài kia, như run rẩy, đuôi cụp, kéo dây về nhà, thì vấn đề không còn là đi vệ sinh mà là nỗi sợ. Lúc ấy nên chọn một chỗ sát nhà nhất có thể, ra vào giờ vắng, và dành thời gian riêng giúp chó quen dần với âm thanh bên ngoài. Nỗi sợ kéo dài hay ngày càng nặng thì nên hỏi bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì chó chuyển được từ tấm lót sang đi ngoài trời?
Phần lớn chó cần khoảng hai đến ba tuần nếu làm đều mỗi ngày. Chó đã dùng tấm lót nhiều tháng, chó nhút nhát hoặc nhà ít người dẫn ra theo giờ có thể cần lâu hơn, có khi tới một hai tháng.
Có nên giữ một tấm lót trong nhà cho ban đêm không?
Trong tuần đầu và tuần thứ hai, giữ một tấm lót gần cửa cho ban đêm là hợp lý, nhất là với chó con. Khi chó đã nhịn được qua đêm vài hôm liền, bạn cất nốt tấm lót ấy.
Chó không chịu đi trên cỏ mà chỉ đi trên nền xi măng thì sao?
Một số chó quen mặt phẳng cứng. Bạn có thể bắt đầu ở mép cỏ giáp nền, đặt mẩu tấm lót lên đó, rồi dời dần vào trong cỏ. Nếu nhà không có cỏ, chọn một khoảng đất hay nền cố định cũng được, miễn dễ dọn.
Chó con chưa tiêm đủ mũi có tập đi ngoài được không?
Chỉ nên dùng sân nhà sạch hoặc chỗ không có chó lạ qua lại, và hỏi bác sĩ thú y trước. Những nơi nhiều chó đi vệ sinh như lề đường, công viên có thể còn mầm bệnh nguy hiểm cho chó con chưa đủ miễn dịch.
Chuyển ra ngoài rồi mà chó bỗng bậy lại trong nhà thì làm gì?
Quay lại bước trước trong lịch vài ngày, lau sạch chỗ bậy bằng chất tẩy men, dẫn ra dày hơn. Nếu bậy tăng đột ngột, tiểu ít một và nhiều lần, hoặc có máu, hãy đưa chó đi khám vì có thể là viêm đường tiết niệu.
Có cách nào để chó quen mùi chỗ mới nhanh hơn không?
Mang một mẩu tấm lót đã có chút nước tiểu của chính chó ra đặt ở chỗ mới trong vài ngày đầu. Mùi quen giúp chó hiểu đây là nơi được phép đi, sau đó bỏ dần mẩu tấm lót khi chó đã đi đều.