Muốn chó con đi vệ sinh đúng chỗ, việc đầu tiên không phải là mua tấm lót hay đọc thêm mẹo, mà là biết con của bạn thường buồn đi vào giờ nào. Mỗi con chó con có nhịp riêng, phụ thuộc vào tuổi, lượng ăn, giờ ngủ và cả độ náo nhiệt của nhà. Ghi lại mọi lần ăn, ngủ, chơi và đi vệ sinh trong khoảng bảy ngày là đủ để thấy nhịp ấy hiện ra trên giấy.
Khi đã biết nhịp, bạn đưa con ra đúng chỗ trước lúc con định đi, khen và thưởng ngay khi con đi xong. Số lần thành công tăng lên, số lần bậy giảm đi, và chó con học nhanh hơn hẳn so với cách đợi con bậy rồi mới xử lý. Bài này hướng dẫn cách ghi, cách đọc và cách biến cuốn sổ thành một lịch dùng được cho cả nhà.
Vì sao một cuốn sổ giúp nhanh hơn mọi mẹo
Chó con học đi vệ sinh đúng chỗ theo một nguyên tắc rất đơn giản: chỗ nào được đi nhiều lần và có chuyện vui sau đó thì thành chỗ quen. Mỗi lần con đi đúng chỗ và được thưởng là một lần cộng điểm cho chỗ ấy. Mỗi lần con đi bậy lên thảm mà không ai kịp đưa ra là một lần thảm được cộng điểm, vì mùi đã ở đó. Vậy nên mục tiêu thật sự là để con có thật nhiều lần thành công liền nhau, chứ không phải bắt con hiểu lời giảng.
Muốn có nhiều lần thành công thì phải đưa con ra trước khi con kịp đi. Ai cũng biết mấy mốc chung: sau khi ngủ dậy, sau bữa ăn, sau khi chơi hăng. Nhưng "sau bữa ăn" với con này là năm phút, với con kia là hai mươi lăm phút. Nếu bạn đưa con ra lúc phút thứ năm, đứng chờ mười phút không thấy gì rồi bế vào, đúng phút thứ hai mươi con ngồi xuống giữa phòng khách. Người chủ thấy nản và nghĩ con "lì", trong khi thật ra chỉ lệch giờ.
Cuốn sổ trả lời đúng câu hỏi ấy cho con vật nhà bạn. Nó cũng giúp cả nhà cùng một cách làm: ai ở nhà buổi sáng, ai về buổi trưa, đều nhìn một bảng mà biết giờ nào cần đưa con ra. Một chú chó con được ba người đưa ra theo ba kiểu khác nhau thì học chậm hơn hẳn.
Nhật ký cần ghi những cột nào
Không cần ghi cầu kỳ. Một tờ giấy dán trên tủ lạnh hoặc một ghi chú trên điện thoại là đủ, miễn ai trong nhà cũng ghi được trong mười giây. Dưới đây là các cột nên có và cách ghi ngắn gọn:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ cách ghi |
|---|---|---|
| Giờ | Giờ phút lúc việc xảy ra, ghi càng sát càng tốt | 7:10 |
| Ăn hoặc uống | Bữa chính, uống nhiều nước, ăn bánh thưởng nhiều trong buổi tập | ăn sáng, uống nhiều |
| Ngủ và thức | Giờ bắt đầu ngủ và giờ thức dậy | ngủ 8:00 – dậy 9:20 |
| Chơi | Chơi hăng, chạy nhảy, có khách đến, được tắm | chơi kéo co 10 phút |
| Tiểu | Đúng chỗ hay bậy, ở đâu | tiểu đúng khay |
| Đại tiện | Đúng chỗ hay bậy, phân thành khuôn hay lỏng | đại tiện ngoài sân, khuôn |
| Dấu hiệu trước đó | Con làm gì ngay trước khi đi | đi vòng, hít sàn, rời phòng |
Cột cuối cùng hay bị bỏ qua nhưng lại quý nhất. Sau vài ngày, bạn sẽ thấy con có một kiểu báo hiệu riêng: có con đi vòng tròn rồi ngồi, có con lặng lẽ rời khỏi chỗ cả nhà đang ngồi, có con bỗng ngừng chơi và hít sàn rất chăm chú. Biết dấu hiệu ấy, bạn có thêm vài giây để bế con ra đúng chỗ.
Bảy ngày ghi chép, mỗi ngày làm gì
Trong tuần ghi nhật ký, cứ làm đúng như cách bạn vẫn chăm con, chỉ thêm việc ghi. Đừng vội đổi giờ ăn hay giờ ngủ, vì đổi giữa chừng thì sổ không còn phản ánh nhịp thật.
- Ngày 1 và 2: giữ giờ ăn cố định, khoảng ba hoặc bốn bữa một ngày tuỳ tuổi và lời dặn của bác sĩ thú y. Ghi mọi thứ, kể cả những lần bậy. Mỗi lần con ngủ dậy, ăn xong hay chơi xong thì đưa con ra chỗ vệ sinh, đứng yên chờ khoảng năm phút, ghi lại có đi hay không.
- Ngày 3: bắt đầu ghi thêm số phút từ lúc ăn, ngủ dậy hoặc chơi đến lúc con đi. Đây là con số bạn cần nhất. Nếu con đi lúc bạn đã bế vào nhà, ghi rõ "bậy, sau ăn 22 phút".
- Ngày 4: để ý tách riêng tiểu và đại tiện. Nhiều chó con tiểu rất nhanh sau khi ngủ dậy nhưng đại tiện thì đợi tới sau bữa ăn một lúc.
- Ngày 5: ghi giờ cuối cùng con uống nước nhiều trước khi đi ngủ đêm, và giờ con thức giấc đòi đi trong đêm nếu có.
- Ngày 6: thử đưa con ra vào đúng phút mà ba ngày trước con hay đi. Ghi lại xem lần ra này trúng hay trượt.
- Ngày 7: ngồi xuống với cả nhà, đọc lại toàn bộ sổ và rút ra lịch theo cách ở mục dưới.
Một tuần là con số gợi ý. Nếu giữa tuần có ngày con bị tiêm phòng, đổi thức ăn hay nhà có tiệc, nhịp sẽ lệch; bạn nên ghi thêm một hai ngày cho đủ những ngày bình thường.
Đọc nhật ký: tìm ba khung giờ chính
Khung sau khi ngủ dậy. Gần như chó con nào cũng tiểu rất sớm sau khi thức giấc, kể cả giấc ngủ ngắn ban ngày. Nếu sổ của bạn cho thấy con thường đi trong vòng hai ba phút sau khi dậy, thì việc đưa con ra phải làm ngay khi con mở mắt, trước cả lúc pha thức ăn hay cầm điện thoại.
Khung sau bữa ăn. Đọc cột số phút từ lúc ăn tới lúc đại tiện, lấy khoảng thời gian lặp lại nhiều nhất. Ví dụ nếu bốn trên năm lần rơi vào khoảng mười lăm đến hai mươi phút, thì đó là cửa sổ để bạn đưa con ra và chờ. Nếu số phút trải rất rộng, thường là do bữa ăn chưa đều giờ hoặc con được cho ăn vặt rải rác cả ngày.
Khung sau khi chơi hoặc phấn khích. Chơi hăng làm cơ thể chó con hoạt động mạnh và hay khiến con buồn tiểu bất chợt. Nhiều nhà thấy con bậy đúng lúc khách vừa vào hoặc vừa chơi kéo co xong. Sổ sẽ cho thấy điều này rõ hơn trí nhớ.
Khoảng cách tối đa giữa hai lần tiểu. Tìm những lúc con ngoan ngoãn nằm chơi mà không có mốc nào ở trên, xem con nhịn được bao lâu thì tiểu. Đây là con số giúp bạn đặt nhắc giờ trong những quãng dài. Một quy ước nhẩm hay được nhắc là số tháng tuổi cộng thêm một thành số giờ nhịn tối đa lúc thức, nhưng đó chỉ là gợi ý thô; sổ của con bạn mới là căn cứ.
Những lần bậy có điểm chung không. Gạch chân mọi lần bậy rồi nhìn lại: có phải đều rơi vào buổi chiều khi người lớn đi vắng, đều ở cùng một góc phòng, hay đều sau khi uống nhiều nước? Câu trả lời cho bạn biết cần đổi gì: thêm người trông giờ ấy, chặn góc ấy, hay chia nước ra.
Từ nhật ký ra lịch: ví dụ nhà chị Lan ở chung cư
Nhà chị Lan nuôi một chó con khoảng mười tuần tuổi ở căn hộ tầng tám, dùng khay lót đặt ở góc lô gia. Sau bảy ngày ghi, cả nhà rút ra mấy điều: con tiểu ngay sau khi dậy, đại tiện khoảng mười lăm đến hai mươi phút sau bữa ăn, và lúc tỉnh táo thường nhịn được chừng một tiếng rưỡi. Lịch dán trên tủ lạnh trông như sau:
- 6:30 con dậy, bế thẳng ra khay, chờ, thưởng. Rồi mới cho ăn sáng.
- 6:45 ăn sáng, 7:00 ra khay lần hai và chờ tới khi đại tiện, thường khoảng 7:00 đến 7:10.
- 7:15 đến 9:00 chơi, tập ngắn, rồi ngủ trong quây. Ngủ dậy là ra khay.
- Mỗi khoảng một tiếng rưỡi lúc con thức, người ở nhà đặt nhắc giờ để dẫn ra khay, kể cả khi chưa thấy dấu hiệu.
- 11:30 ăn trưa, 11:45 ra khay; chiều làm lặp lại như buổi sáng.
- Sau 19:30 không cho uống ồ ạt nữa nhưng vẫn để bát nước; lần ra khay cuối khoảng 22:30 trước khi tắt đèn.
- Đêm: nếu con thức và rên, bế ra khay nhẹ nhàng, không bật đèn sáng, không chơi, rồi cho con ngủ lại.
Sau hai tuần theo lịch, số lần bậy của nhà chị Lan giảm rõ, và khoảng cách giữa các lần dẫn ra được nới dần thêm mười lăm phút mỗi lần khi con giữ được. Lịch không phải thứ cố định mãi; cứ vài tuần, khi con lớn hơn, cả nhà ghi lại vài ngày để chỉnh.
Lỗi hay mắc khi ghi và đọc nhật ký
Chỉ ghi lần bậy, quên ghi lần đúng. Sổ toàn lần bậy làm cả nhà thấy nản, và cũng không cho biết giờ nào đang hiệu quả. Ghi đủ hai loại mới thấy được tiến bộ, kể cả khi tiến bộ chậm.
Đứng chờ quá ngắn rồi bế vào. Chó con hay bị xao nhãng khi ra chỗ vệ sinh: ngửi lá, nhìn chim, cắn dây giày. Nếu sổ cho thấy con hay bậy ngay sau khi vừa được đưa vào, bạn cần đứng chờ lâu hơn, đứng yên và ít nói chuyện, để con tập trung vào việc chính.
Đổi cùng lúc quá nhiều thứ. Vừa đổi thức ăn, vừa đổi chỗ khay, vừa đổi giờ ngủ trong một tuần thì không ai biết điều gì làm con bậy. Mỗi lần chỉ đổi một thứ, ghi thêm vài ngày rồi mới đổi tiếp.
Bớt nước để đỡ phải ra. Cắt nước của chó con để giảm số lần tiểu là việc không nên làm, nhất là khi trời nóng. Con cần đủ nước. Bạn chỉ nên chia nước ra theo bữa, không để con uống một lượng lớn ngay trước giờ đi ngủ đêm.
Trách con khi sổ báo bậy. Mắng, dí mũi vào chỗ bậy hay nhốt phạt đều làm chó con học rằng đi vệ sinh trước mặt người là nguy hiểm. Hệ quả là con trốn ra sau sofa để đi, hoặc nhịn khi được dẫn ra rồi bậy khi không ai nhìn. Lần bậy chỉ là dữ liệu: ghi lại, lau sạch bằng chất tẩy khử mùi, và đưa con ra sớm hơn ở lần sau.
Khi nhật ký báo điều bất thường thì đi khám
Một lợi ích ít người nghĩ tới là cuốn sổ giúp bác sĩ thú y nhìn ra vấn đề nhanh hơn nhiều so với câu "dạo này con hay tè". Bạn nên đưa con đi khám, mang theo sổ, nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Số lần tiểu tăng vọt so với tuần trước mà lượng nước uống không đổi, hoặc mỗi lần chỉ ra vài giọt.
- Con rặn lâu, kêu khi tiểu, hoặc liếm vùng sinh dục nhiều.
- Nước tiểu có màu hồng, đỏ, đục hoặc mùi rất nặng khác thường.
- Con uống nước nhiều bất thường và tiểu nhiều tương ứng.
- Phân lỏng kéo dài hơn một ngày, có máu, có nhầy, hoặc kèm nôn, bỏ ăn, lừ đừ.
- Con đã giữ được khá lâu rồi bỗng bậy liên tục mà nhà không có thay đổi gì.
Chó con chưa đủ mũi tiêm còn dễ mắc bệnh đường ruột, nên phân lỏng ở tuổi này không nên chờ tự hết. Mang theo sổ ghi chép và, nếu được, một ít mẫu phân trong túi sạch theo lời dặn của phòng khám. Khi con đã khoẻ, quay lại ghi sổ vài ngày để lập lại lịch, vì bệnh thường làm xáo trộn nhịp cũ.
Câu hỏi thường gặp
Chó con mấy tuần tuổi thì bắt đầu ghi nhật ký đi vệ sinh được?
Ngay từ ngày đầu con về nhà là ghi được, thường khoảng tám tuần tuổi trở lên. Con càng nhỏ thì nhịp càng dày và thay đổi nhanh, nên cứ vài tuần bạn ghi lại vài ngày để chỉnh lịch theo tuổi.
Ghi nhật ký bao lâu thì đủ để lập lịch?
Khoảng bảy ngày bình thường là đủ thấy nhịp chính. Nếu trong tuần có ngày tiêm phòng, đổi thức ăn, đi xa hay nhà đông khách, bạn ghi thêm một hai ngày nữa để bỏ qua những ngày lệch.
Chó con ăn xong bao lâu thì đi đại tiện?
Mỗi con một khác. Nhiều chó con đi trong khoảng mười đến ba mươi phút sau bữa ăn, nhưng con nhà bạn có thể sớm hoặc muộn hơn. Cột số phút trong nhật ký sẽ cho bạn khoảng thời gian chính xác cho riêng con.
Có nên ghi bằng ứng dụng trên điện thoại thay cho giấy không?
Ghi bằng gì cũng được, miễn mọi người trong nhà cùng ghi một chỗ và ghi ngay khi việc xảy ra. Tờ giấy dán tủ lạnh có lợi là ai đi ngang cũng nhìn thấy lịch, còn ghi chú chung trên điện thoại tiện khi cả nhà đi làm.
Đã có lịch rồi mà con vẫn bậy thì làm gì?
Xem lần bậy rơi vào giờ nào, rồi đưa con ra sớm hơn mười lăm phút ở khung giờ đó và đứng chờ lâu hơn. Nếu bậy tăng đột ngột hoặc có dấu hiệu tiểu khó, tiểu ra máu, hãy đưa con đi khám bác sĩ thú y.
Ban đêm có cần ghi nhật ký không?
Có, ghi giờ đi ngủ, giờ con thức đòi đi và giờ dậy buổi sáng là đủ. Những dòng này giúp bạn biết khi nào có thể bỏ dần lần dậy đêm mà con không bậy ra quây hay ra chỗ ngủ.