PhucTung.comPhục Tùng
Nền tảng huấn luyện bằng thưởng

Từ đánh dấu khi huấn luyện chó: nạp chữ Đúng trong ba ngày trước khi dạy lệnh

Chọn từ đánh dấu hay tiếng click, các bước nạp trong ba ngày, cách thử chó đã hiểu chưa, phân biệt với từ khen và từ kết thúc, và lỗi làm từ mất giá.

An elderly Vietnamese man sits on a low plastic stool in a small courtyard holding a treat pouch while a young mixed breed dog looks up at him, side view, early morning light

Từ đánh dấu là một tiếng ngắn, luôn giống nhau, báo cho chó biết "đúng cái vừa rồi, phần thưởng đang tới". Trước khi dạy bất cứ lệnh nào, bạn nạp nghĩa cho từ ấy bằng cách nói rồi thưởng, lặp lại vài chục lần trong khoảng hai ba ngày, đến khi chó nghe là quay đầu chờ bánh. Không có bước này, chữ "Đúng" chỉ là tiếng người nói chuyện.

Phần dưới đi vào việc chọn từ hay chọn tiếng click, lịch nạp ba ngày, cách thử chó đã hiểu chưa, sự khác nhau giữa từ đánh dấu, từ khen và từ kết thúc buổi tập, và những lỗi nhỏ khiến từ đánh dấu mất giá sau vài tuần. Bài không bàn lại nguyên lý củng cố tích cực nói chung, mà chỉ lo đúng một công cụ này.

Chọn từ, chọn tiếng click hay khen dài

Cả ba đều dùng được, nhưng mỗi cách hợp một hoàn cảnh. Nhà nào cũng nên có ít nhất một từ đánh dấu bằng lời, vì không phải lúc nào cũng có clicker trong tay.

CáchĐiểm mạnhĐiểm yếuHợp với
Từ một âm tiết: "Đúng", "Yes", "Được"Luôn mang theo, rảnh tayDễ lẫn vào câu nói thường ngàyGia đình, đi dạo, mọi lúc
Tiếng clickÂm sắc giống hệt mỗi lần, rất nhanhPhải cầm dụng cụ, có con chó sợ tiếng kêuBài tập chính xác, lệnh nâng cao
Khen dài: "Ngoan quá"Ấm áp, chó thích giọng chủChậm, không chỉ đúng khoảnh khắcSau khi đã đánh dấu, lúc chơi
Bật lưỡi hoặc huýt sáo ngắnKhông cần dụng cụMỗi người trong nhà phát ra một kiểuNgười tập một mình

Chọn từ ít xuất hiện khi nói chuyện. "Ừ" hay "Rồi" không hợp vì cả nhà nói suốt ngày. Nếu nhà có nhiều người cùng tập, thống nhất một từ và tập nói cùng một giọng, ngắn, hơi cao, không kéo dài.

Một mẹo nhỏ để kiểm tra từ mình chọn: thử đếm trong một bữa cơm cả nhà nói từ ấy bao nhiêu lần mà không nhằm vào con chó. Nếu đếm được vài lần, chọn từ khác. Chó nghe từ đánh dấu trôi nổi trong câu chuyện của người lớn mà không có bánh theo sau thì nó sẽ học cách lờ đi, và bạn mất công nạp lại từ đầu.

Lịch nạp ba ngày cho từ đánh dấu

Chuẩn bị khoảng ba mươi mẩu thưởng nhỏ cỡ hạt đậu, chọn lúc chó hơi đói, trước bữa ăn khoảng một tiếng. Chỗ tập là một phòng yên tĩnh, không có người đi lại.

  1. Ngày 1, phiên một: ngồi gần chó, nói "Đúng", đợi nửa giây, đưa một mẩu bánh. Lặp lại mười lần. Không yêu cầu chó ngồi hay nhìn bạn.
  2. Ngày 1, phiên hai: như trên, nhưng giữa hai lần thì chờ vài giây ngẫu nhiên, để chó không đoán được nhịp mà phải nghe tiếng.
  3. Ngày 2: nói "Đúng" khi chó đang nhìn đi chỗ khác hoặc đang ngửi sàn. Nếu chó quay lại ngay, đưa thưởng. Ghi số lần quay lại trên mười lần.
  4. Ngày 2, phiên hai: đổi chỗ ngồi, đứng lên rồi nói, hoặc nói khi chó ở cách một hai bước. Đưa bánh tận miệng sau khi nói.
  5. Ngày 3: nói từ đánh dấu ở một phòng khác hoặc ngoài ban công. Chó chạy lại hoặc quay đầu tìm là đã bắt đầu hiểu.
  6. Từ ngày 4: dùng từ đánh dấu cho hành vi thật, như lúc chó tự ngồi hoặc tự nằm. Từ đây không nạp suông nữa, trừ khi thấy chó phản ứng chậm đi.

Nếu chó ăn rất chậm, giảm cỡ mẩu bánh chứ đừng giảm số lần. Nếu chó quá hào hứng đến mức cắn cả tay, đặt bánh xuống sàn thay vì đưa bằng tay.

Thử xem chó đã hiểu từ đánh dấu chưa

Không cần đoán, có vài phép thử nhanh làm trong một phút:

  • Phép thử quay đầu: chờ lúc chó đang gặm đồ chơi hay nhìn ra cửa sổ, nói từ đánh dấu một lần. Chó quay về phía bạn trong khoảng một giây là đạt.
  • Phép thử tay để yên: nói từ đánh dấu mà tay vẫn giấu sau lưng. Chó nhìn mặt hoặc nhìn túi bánh, chứ không chỉ chăm chăm nhìn tay, là từ đã có nghĩa riêng.
  • Phép thử người khác nói: nhờ người nhà nói đúng từ đó với cùng giọng. Chó phản ứng giống khi bạn nói là cả nhà dùng chung được.
  • Phép thử có xao nhãng nhẹ: bật tivi nhỏ tiếng rồi thử lại. Rớt nhiều thì chưa vội đưa ra ngoài đường.

Nếu chó trượt cả bốn phép thử sau ba ngày, đừng lo. Có con cần năm sáu ngày, nhất là chó lớn tuổi, chó từng bị la mắng nhiều nên dè dặt với giọng người, hoặc chó ít quan tâm đồ ăn. Với chó ít thích ăn, thử đổi sang phần thưởng hấp dẫn hơn trước khi kết luận chó không học được.

Ghi kết quả bốn phép thử vào một mẩu giấy dán cạnh tủ bánh, mỗi ngày một dòng. Nhìn ba bốn dòng liền nhau, bạn sẽ thấy rõ chó đang tiến lên hay đứng yên, thay vì dựa vào cảm giác của một buổi tập vui hay buồn.

Ba tiếng khác nhau: đánh dấu, khen và kết thúc

Từ đánh dấu ("Đúng"). Chỉ nói đúng khoảnh khắc chó làm điều mong muốn, và luôn kèm phần thưởng ngay sau. Sau tiếng này chó được phép rời tư thế để nhận thưởng; đó là cái giá nhỏ để từ giữ được nghĩa rõ ràng.

Từ khen giữ nguyên ("Giỏi lắm", nói chậm, giọng trầm). Dùng khi chó đang giữ một tư thế mà bạn muốn nó giữ tiếp, ví dụ đang nằm chờ. Có người gọi đây là từ tiếp tục. Không bắt buộc phải có, nhưng hữu ích khi dạy chờ lâu.

Từ kết thúc ("Xong rồi", "Đi chơi"). Báo hết phiên tập, không còn bánh nữa, chó được tự do. Nhiều chó cứ bám theo chủ đòi tập tiếp vì không ai báo đã xong. Nói từ kết thúc, rồi cho chó một đồ chơi gặm hoặc tung vài mẩu bánh xuống sàn cho nó tìm để chuyển sang việc khác.

Đừng dùng từ đánh dấu để gọi. Gọi chó lại đây là việc của tên chó và lệnh gọi. Nếu dùng "Đúng" để gọi, chó sẽ hiểu là cứ nghe "Đúng" thì chạy về, kể cả khi đang ngồi chờ ngoan.

Dùng từ đánh dấu cho mèo và cho chó nhạy tiếng

Mèo học từ đánh dấu được, nhiều con học rất nhanh, vì mèo cũng quý đồ ăn. Khác ở chỗ mèo hay chán sau năm bảy lần, nên nạp từ cho mèo nên chia nhỏ hơn: mỗi phiên khoảng năm lần, ngày ba bốn phiên, đặt mẩu thưởng mềm lên một cái thìa nhỏ. Bác Tư nuôi một cô mèo già hay nằm trên tủ lạnh; bác chỉ nạp chữ "Ngoan" bằng cách nói rồi chìa thìa pate, sau một tuần bác dùng được từ ấy để thưởng khi mèo tự đi vào lồng vận chuyển.

Với chó nhạy âm thanh, tiếng click có thể làm chó giật mình, cụp đuôi hoặc bỏ chạy. Đừng cố "cho quen". Dùng từ bằng lời với giọng nhẹ, hoặc bọc clicker trong túi áo để tiếng nhỏ lại, hoặc đổi sang một tiếng bút bi bấm nhẹ hơn. Nếu chó sợ cả giọng người nói to, hạ giọng xuống gần như thì thầm; thứ chó cần là một tín hiệu nhất quán, không cần to.

Chó điếc hoặc nghe kém thì dùng tín hiệu tay làm dấu: giơ ngón cái, hoặc mở bàn tay nhanh một lần. Nạp y như từ bằng lời, chỉ khác là phải đứng ở chỗ chó nhìn thấy bạn.

Lỗi làm từ đánh dấu mất giá và cách sửa

Sau vài tuần, nếu thấy chó không còn quay lại khi nghe từ đánh dấu, xem bảng dưới:

Lỗi người chủ hay mắcChó học được gìCách sửa
Nói "Đúng" rồi quên thưởngTừ này lúc có lúc không, không đáng chú ýLuôn thưởng sau từ đánh dấu, kể cả khi nói nhầm
Nói lặp "Đúng đúng đúng"Không biết khoảnh khắc nào được trả côngMột lần, một tiếng, một phần thưởng
Tay thò vào túi trước khi nóiNhìn tay là đủ, không cần ngheĐánh dấu xong mới động tay
Dùng từ đánh dấu để gọi hoặc dỗTừ mang nhiều nghĩa, mờ dầnGiữ riêng một việc cho nó
Cả nhà mỗi người một từPhải học ba bốn tín hiệu cùng lúcThống nhất một từ, dán lên tủ lạnh
Chỉ dùng trong phiên tậpNgoài phiên tập từ không có nghĩaBắt gặp hành vi tốt trong ngày cũng đánh dấu

Khi từ đã mất giá, cách nhanh nhất là nạp lại một hai ngày như từ đầu, hoặc chọn một từ mới hẳn. Đổi từ không có gì sai, chó học từ mới nhanh hơn lần đầu.

Áp vào nhà bạn: một buổi tối thử nghiệm

Nếu chưa chắc nên bắt đầu thế nào, chọn tối nay. Viết ra giấy từ đánh dấu cả nhà sẽ dùng, đặt túi bánh đã chia sẵn ở chỗ bạn hay ngồi, và làm phiên nạp mười lần đầu tiên trước bữa tối của chó. Không cần dạy gì thêm.

Nhà chị Lan có hai con nhỏ hay ríu rít gọi chó. Chị giao cho hai đứa trẻ việc nói "Đúng" khi chó nằm yên trên thảm, còn chị là người đưa bánh. Bọn trẻ thích vì có việc của mình, chó cũng học từ ấy với ba giọng khác nhau. Có một điều chị giữ chặt: trẻ không được đưa bánh bằng tay khi chó còn hay giật đồ ăn, để tránh bị cắn nhầm ngón tay. Nếu nhà bạn có trẻ dưới khoảng sáu bảy tuổi, người lớn nên ngồi cạnh trong mọi phiên tập.

Sau ba ngày, làm lại bốn phép thử ở trên. Đạt từ ba phép trở lên là bạn đã có một công cụ dùng cho mọi bài tập về sau: ngồi, nằm, lại đây, đi dây lỏng, đến cả việc dạy mèo vào lồng. Nếu chó tỏ ra sợ, run, hay trốn khi bạn ngồi xuống tập, dừng lại và tìm hiểu nguyên nhân trước; chó sợ hãi cần được làm quen chậm hơn, có khi cần người huấn luyện hoặc bác sĩ thú y giúp đánh giá.

Câu hỏi thường gặp

Nên dùng clicker hay chỉ cần nói một từ?

Một từ bằng lời là đủ cho đa số gia đình, vì luôn mang theo và rảnh tay. Clicker có ích khi dạy những động tác đòi chính xác cao hoặc khi giọng bạn hay thay đổi theo cảm xúc. Nhiều người dùng cả hai, nạp riêng từng cái.

Nạp từ đánh dấu cho chó con mấy tháng tuổi thì được?

Chó con vừa về nhà vài ngày, khoảng hai tháng tuổi, đã nạp được nếu nó ăn được mẩu thưởng mềm. Phiên với chó con nên rất ngắn, năm lần là đủ, rồi để nó ngủ hoặc chơi.

Chó nghe từ đánh dấu xong là đứng dậy bỏ tư thế, có sao không?

Không sao, từ đánh dấu vốn báo phần việc đã xong và phần thưởng đang tới. Muốn chó giữ tư thế lâu, bạn dạy riêng bằng cách đưa thưởng tận miệng khi chó còn đang ngồi, rồi mới đánh dấu thả.

Có cần nạp lại từ đánh dấu sau một thời gian không?

Nếu bạn luôn thưởng sau mỗi lần đánh dấu thì hiếm khi cần. Khi thấy chó quay lại chậm hơn trước, làm một hai phiên nạp ngắn là đủ, giống như mài lại con dao.

Mèo không thèm quay lại khi nghe từ đánh dấu thì làm sao?

Thường là phần thưởng chưa đủ hấp dẫn hoặc mèo vừa ăn no. Thử lúc mèo hơi đói, dùng thức ăn mềm trên thìa, và giảm số lần mỗi phiên. Mèo học chậm hơn chó một chút cũng là bình thường.

Từ đánh dấu có thay được lệnh không?

Không. Lệnh, như "Ngồi", là lời đề nghị chó làm gì; từ đánh dấu là lời xác nhận chó đã làm đúng. Thứ tự trong một lần tập là: ra lệnh, chó làm, đánh dấu, thưởng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138