Chó con khóc đêm những ngày đầu là chuyện gần như con nào cũng trải qua: nó vừa rời mẹ và anh em, lần đầu ngủ một mình trong một nơi lạ mùi. Cách giúp nhanh nhất là cho nó ngủ gần người trong mấy đêm đầu, dậy đêm đúng giờ cho đi vệ sinh, rồi lùi dần chỗ ngủ ra xa theo từng đêm, chứ không đóng cửa để nó khóc cho mệt.
Phần dưới đây đi theo đúng trình tự một buổi tối: chuẩn bị trước giờ ngủ, chỗ đặt ổ, cách phân biệt tiếng khóc đòi đi vệ sinh với tiếng khóc vì cô đơn, lịch bảy đêm đầu và những lỗi khiến đêm thứ năm còn tệ hơn đêm thứ nhất. Mốc thời gian chỉ là gợi ý thường gặp với chó con khoảng tám đến mười hai tuần tuổi; con nhà bạn có thể nhanh hơn hay chậm hơn vài hôm.
Vì sao chó con khóc đêm, và vì sao để khóc cho quen không ổn
Nó đang ở một mình lần đầu trong đời. Trước khi về nhà bạn, chó con ngủ dồn thành đống với mẹ và anh em, nghe tiếng thở, cảm hơi ấm. Đêm đầu ở nhà mới, mọi thứ đó biến mất cùng lúc. Tiếng ư ử, rồi sủa the thé, là cách duy nhất nó biết để gọi đàn quay lại. Đó không phải hư, cũng không phải thử chủ.
Bàng quang còn nhỏ. Chó con tám đến mười tuần thường chưa nhịn được qua đêm. Nhiều tiếng khóc lúc hai, ba giờ sáng thật ra là báo cần đi vệ sinh. Nếu bạn lờ đi, nó sẽ tè ngay chỗ ngủ, và bài tập đi vệ sinh đúng chỗ phải làm lại từ đầu.
Để khóc cho mệt dạy sai bài học. Có người khuyên đóng cửa, bật quạt to, mặc kệ vài đêm là xong. Một số con im thật, nhưng là im vì kiệt sức, và nhiều con nhớ luôn rằng ở một mình là đáng sợ. Đó là mầm của lo âu xa chủ về sau, sửa lâu hơn nhiều so với vài đêm ngủ gần.
Quát hay gõ vào lồng làm nặng thêm. Một tiếng quát giữa đêm không dạy chó con im lặng; nó chỉ biết rằng chỗ ngủ là nơi có chuyện đáng sợ xảy ra. Có con im được một lúc rồi khóc to hơn. Giữ giọng nhỏ, động tác chậm, đó là cách đúng cho mọi lần bạn phải dậy.
Chuẩn bị trước giờ ngủ: một tiếng cuối ngày quyết định cả đêm
Một đêm yên bắt đầu từ chiều tối. Danh sách dưới đây là những việc nên xong trước khi tắt đèn, làm giống nhau mỗi tối để chó con nhận ra nhịp.
- Bữa cuối cách giờ ngủ khoảng hai đến ba tiếng. Ăn sát giờ ngủ thì nửa đêm phải đi vệ sinh sớm hơn. Nước vẫn để sẵn, chỉ không cho uống ừng ực ngay trước khi lên ổ.
- Mười lăm phút chơi rồi mười phút dịu. Chơi kéo co nhẹ, đuổi đồ chơi trong nhà cho chó con dùng hết sức, sau đó chuyển sang gặm một món đồ mềm hoặc cho ngửi tìm vài hạt thức ăn rắc trên thảm. Ngửi và gặm giúp nó lắng xuống.
- Đi vệ sinh lần chót ngay trước khi vào ổ. Bế ra chỗ quen, đứng yên, khen nhỏ khi nó xong. Không chơi ở bước này.
- Một món mang mùi cũ. Nếu xin được miếng vải lót ổ ở nơi nó sinh ra, đặt vào ổ mới. Không có thì dùng áo cũ bạn đã mặc một ngày.
- Ánh sáng và tiếng ồn nền. Phòng tối vừa phải, một đèn ngủ nhỏ nếu cần; tiếng quạt đều đều che bớt tiếng xe ngoài đường.
- Đồ của bạn để sẵn bên giường. Đèn pin nhỏ, dép, một ít khăn giấy và dung dịch lau chỗ bẩn, để lúc dậy đêm không phải bật đèn lớn đi tìm.
Nhà chị Lan ở chung cư, cả nhà đi ngủ lúc mười một giờ. Chị cho chó con ăn bữa cuối lúc tám giờ, chơi lúc chín giờ rưỡi, mười giờ bốn mươi bế ra khay vệ sinh ngoài lô gia, mười một giờ vào ổ. Sau ba tối, chó con bắt đầu tự đi về ổ khi chị tắt đèn phòng khách.
Đặt ổ ở đâu: so sánh bốn chỗ hay gặp
Chỗ ngủ mấy đêm đầu quan trọng hơn chiếc ổ đẹp hay xấu. Bảng dưới so bốn lựa chọn mà các gia đình hay dùng.
| Chỗ đặt | Được gì | Vướng gì | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Lồng hoặc quây nhỏ sát mép giường | Chó con nghe tiếng thở, ngửi mùi người; bạn nghe ngay khi nó cựa dậy; giữ được chỗ ngủ sạch | Cần dọn chỗ trong phòng ngủ một thời gian; phải dời ra dần | Phần lớn gia đình, nhất là căn hộ nhỏ |
| Thùng các-tông thấp đặt cạnh giường | Rẻ, dễ làm ngay đêm đầu; thả tay xuống là chạm được | Chó con lớn nhanh, trèo ra sau vài hôm; dễ bị gặm rách | Vài đêm đầu trong lúc chờ lồng |
| Phòng khách hoặc bếp, đóng cửa | Phòng ngủ giữ nguyên; ít lông trên giường | Chó con ở một mình ngay đêm đầu nên khóc lâu; bạn không nghe lúc nó cần đi vệ sinh | Chó con đã quen ngủ tách đàn ở nơi cũ, hoặc khi đã qua tuần đầu |
| Ngủ chung trên giường | Yên nhanh nhất | Chó con nhỏ có thể ngã xuống đất, tè lên đệm; về sau khó tách nếu nhà không muốn | Chỉ khi cả nhà đã quyết định cho ngủ chung lâu dài |
Phần lớn trường hợp, lồng sát giường là cách êm nhất: chó con thấy mình không bị bỏ, còn bạn vẫn giữ được ranh giới. Khi nó đã ngủ yên vài đêm liền, mới bắt đầu lùi lồng ra xa từng chút như lịch ở mục sau.
Đọc tiếng khóc: đòi đi vệ sinh hay đòi có người
Dậy đúng lúc và làm đúng việc là hai thứ giúp đêm ngắn lại. Bảng sau ghép dấu hiệu với ý nghĩa thường gặp và cách đáp.
| Dấu hiệu | Thường có nghĩa | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Đang ngủ yên, đột nhiên cựa dậy, xoay vòng, đánh hơi sàn rồi ư ử | Cần đi vệ sinh | Bế ngay ra chỗ quen, không nói chuyện nhiều, xong khen nhỏ rồi đưa về ổ |
| Khóc ngay khi vừa đặt vào ổ, nhìn về phía bạn | Chưa quen ở xa người | Thả tay xuống cạnh lồng, nói nhỏ một câu đều giọng, chờ nó dịu |
| Khóc từng đợt ngắn rồi im, lặp lại vài lần | Đang tự dỗ mình ngủ | Chờ thêm một hai phút trước khi làm gì; nhiều con tự thiếp đi |
| Sủa the thé liên tục, cào cửa lồng, thở gấp, chảy dãi | Hoảng thật sự | Đến gần, ngồi cạnh tới khi nó thở chậm lại; đêm sau đặt lồng gần hơn |
| Rên kèm nôn, tiêu chảy, bụng căng, lờ đờ | Có thể đang ốm | Ghi lại giờ, đưa đi thú y sớm; chó con mất nước rất nhanh |
Mẹo nhỏ: lần dậy đêm cho đi vệ sinh, giữ mọi thứ nhạt nhẽo. Đèn mờ, không vuốt ve lâu, không chơi. Nếu mỗi lần thức dậy đều có một màn chơi vui, chó con sẽ học cách thức dậy đúng giờ đó để được chơi.
Lịch bảy đêm đầu tiên
Lịch này viết cho chó con khoảng tám đến mười hai tuần, nhà đi ngủ quanh mười một giờ. Nếu con nhà bạn lớn hơn, giãn lần dậy đêm ra; nếu nhỏ hơn, giữ hai lần dậy lâu hơn.
- Đêm 1 và 2. Lồng sát giường, cửa lồng đóng. Đặt báo thức một lần khoảng hai, ba giờ sáng, dậy trước khi chó con khóc, bế đi vệ sinh. Sáng sớm khoảng năm, sáu giờ dậy thêm lần nữa. Khóc lúc mới vào ổ: thả tay xuống, chờ.
- Đêm 3. Giữ báo thức, nhưng nếu chó con vẫn ngủ say lúc chuông kêu, dời chuông muộn thêm khoảng nửa tiếng cho đêm sau. Bắt đầu cho ăn bữa tối sớm hơn một chút nếu đêm trước dậy nhiều.
- Đêm 4. Không thả tay xuống nữa, chỉ nói một câu nhỏ khi nó khóc lúc vào ổ. Phần lớn chó con giờ đã khóc ít hơn hẳn.
- Đêm 5. Lùi lồng ra cách giường chừng một bước chân. Nếu nó khóc nhiều trở lại, đêm 6 đặt sát lại, không sao cả.
- Đêm 6. Thử bỏ báo thức, để chó con tự báo. Nếu nó khóc kiểu đòi đi vệ sinh, dậy ngay. Nếu sáng ra ổ vẫn khô, bạn đã qua được phần khó.
- Đêm 7. Giữ nguyên vị trí mới thêm vài đêm. Việc dời lồng ra cửa phòng hay sang phòng khác chỉ làm khi chó con đã ngủ yên ba bốn đêm liền ở chỗ hiện tại.
Có đêm thụt lùi là bình thường, nhất là sau một ngày có khách, đi tiêm hoặc đổi thức ăn. Đừng đánh giá cả tuần bằng một đêm tệ; nhìn số lần khóc trung bình mỗi ba đêm sẽ đúng hơn.
Những lỗi làm đêm thứ năm tệ hơn đêm thứ nhất
Những lỗi dưới đây gặp rất nhiều, và nhà nào mắc cũng là do thương chó chứ không phải do lơ là. Mỗi lỗi kèm cách sửa ngay trong đêm.
- Ra dỗ đúng lúc nó sủa to nhất. Chó con học rằng sủa to thì người tới. Sửa: đến gần khi nó vừa ngưng một nhịp, dù chỉ hai giây.
- Mỗi người trong nhà làm một kiểu. Mẹ bế lên giường, bố mặc kệ, con cho ăn bánh. Sửa: thống nhất một người lo đêm trong tuần đầu.
- Ngày ngủ quá ít. Chó con thiếu ngủ ban ngày lại khó vào giấc ban đêm, cắn và kêu nhiều hơn. Chó con tuổi này cần ngủ phần lớn thời gian trong ngày; sau mỗi khoảng một tiếng thức, cho nó vào ổ nghỉ.
- Chơi quá sung ngay trước giờ ngủ. Trẻ con trong nhà rủ chạy nhảy lúc mười giờ tối. Sửa: giờ chơi to kết thúc trước khi bắt đầu nhịp dịu.
- Đổi chỗ ổ mỗi đêm. Đêm nay phòng ngủ, đêm mai phòng khách. Sửa: giữ một chỗ, chỉ dời từng bước nhỏ theo lịch.
- Bỏ lồng vào phòng tắm cho đỡ ồn. Gạch lạnh, tiếng vang, cách xa mọi người. Sửa: nếu tiếng khóc làm cả nhà mất ngủ, quay về lồng sát giường vài đêm, nhanh hơn là cố chịu.
Nếu sau khoảng hai tuần chó con vẫn hoảng loạn mỗi đêm, kèm chảy dãi nhiều, cào đến chảy máu móng, hoặc khóc cả lúc bạn ngồi ngay cạnh, hãy nhờ bác sĩ thú y khám xem có đau, ngứa hay khó chịu gì không, rồi tìm thêm người có chuyên môn về hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho chó con ngủ chung giường ngay đêm đầu không?
Được nếu cả nhà muốn ngủ chung lâu dài. Nếu không, đừng bắt đầu, vì tách ra sau vài tuần khó hơn nhiều. Lồng hay ổ sát mép giường cho chó con gần như đủ cảm giác có người mà vẫn giữ ranh giới.
Chó con khóc bao lâu thì nên ra dỗ?
Không có con số chung. Tiếng khóc ngắt quãng rồi im thường là nó đang tự dỗ, nên chờ một hai phút. Tiếng sủa liên tục, thở gấp, cào cửa là hoảng thật, cần đến gần ngay. Chọn lúc nó vừa ngưng một nhịp để đến.
Dậy đêm cho chó con đi vệ sinh đến khi nào thì thôi?
Thường khoảng vài tuần, tuỳ con. Khi bạn đặt báo thức mà nó vẫn ngủ say, và sáng ra ổ khô ba bốn ngày liền, hãy dời chuông muộn dần rồi bỏ hẳn. Chó con lớn hơn nhịn được lâu hơn.
Bật nhạc hay để đồng hồ tích tắc trong ổ có giúp không?
Một tiếng ồn nền đều như quạt giúp che tiếng xe và tiếng cửa nên nhiều chó con ngủ dễ hơn. Đồ phát nhiệt an toàn dành cho thú cưng hoặc chai nước ấm bọc khăn cũng làm ổ ấm như có anh em, nhưng phải kiểm tra không quá nóng.
Chó con im lặng cả đêm nhưng sáng ra tè trong lồng thì sao?
Lồng có thể quá rộng nên nó dành một góc làm chỗ vệ sinh, hoặc nó chưa nhịn nổi tới sáng. Thu nhỏ lồng bằng vách ngăn và đặt lại một lần dậy đêm. Lau sạch bằng dung dịch khử mùi để lần sau nó không quay lại góc đó.
Đã qua hai tuần mà chó con vẫn khóc cả đêm, có phải chó hư không?
Không phải hư. Có thể nó đang đau, ngứa, đói, lạnh, hoặc sợ hãi nhiều hơn bình thường. Đưa đi thú y kiểm tra trước, sau đó xem lại lịch ngủ ngày, vị trí ổ, và cân nhắc nhờ người có chuyên môn về hành vi.